'Lost boys' - kinderen zonder huis of haard - is een veel voorkomend motief in de speelfilms van Steven Spielberg. Tenminste, als we mogen geloven wat Roy Anker schrijft in zijn magistrale boek Catching Light. Zo duidt hij de ontheemde jongens in E.T.: The Extra-Terrestrial, 1942, Close Encounters of the Third Kind, Hook (waarin de kinderen ook letterlijk 'lost boys' heten), en zo verder. Anker koppelt dat gegeven quasi-psychologisch aan Spielbergs jeugd als kind van gescheiden ouders: het is de angst voor eenzaamheid, scheidingsangst, die veel verhalen van Spielberg drijft. En wie zal zeggen dat dat niet klopt?

Natuurlijk heeft Spielberg zo'n uitgebreid oeuvre op zijn naam staan, dat daarmee nooit het laatste gezegd kan zijn. Met evenveel recht kunnen we zeggen dat er door zijn films het quasi-religieuze motief speelt hoe het gewone bijzonder kan zijn. We kunnen niet in Spielbergs hart kijken om te zien waar hij staat in het geloof. Voor zover ik weet is hij een niet-praktiserende jood, die een kind is van een tijd die niet in God gelooft. Ook dat geeft een soort angst voor eenzaamheid, zou je kunnen zeggen, maar dan op een ander niveau: zijn wij alleen in een lege kosmos, is het bestaan helemaal plat? Als er alleen atomen en moleculen, alleen dna en hormonen zijn, kunnen we dan bijvoorbeeld zeggen dat menselijk leven werkelijk waardigheid heeft? Of onwaardig kan zijn? Of is er iets 'meer' dat ons platte bestaan doorbreekt en vult met… misschien iets heiligs? Kortom, hoe kan het gewone bijzonder zijn?

Hoe bedoel je? Wel, neem de suffe professor met de weinig opwindende naam Jones, die een avonturier blijkt te zijn op jacht naar geheimzinnige schatten. Deze held, met de opwindende voornaam Indiana, komt in Raiders of the Lost Ark zelfs oog in oog te staan met Gods eeuwige glorie (dat wil zeggen, hij doet net op tijd zijn ogen dicht, want wie kan God zien en leven?). Of neem de suffe sheriff van een toeristenstadje van wie we de voornaam niet eens kennen, die in Jaws de held wordt in de strijd met een gevaarlijk en onzichtbaar monster. Of neem de suffe elektricien die maar geen voldoening kan vinden in het dagelijks leven, en in Close Encounters a la Mozes een roeping voelt om zich met de zijnen voor te bereiden op een uitzonderlijke ontmoeting met bezoekers van buiten de aarde. Of neem de kinderen van een gebroken gezin in een suf voorstadje van wie de achternaam ook al weer vergeten zijn en die in E.T. hun leven opgeluisterd zien door het heilzame bezoek van een buitenaardse vriend.

En zo is er vast meer. Spielbergs oeuvre is te omvangrijk om al zijn films langs te lopen en ongetwijfeld heeft hij films gemaakt waarin dit motief niet erg sterk naar voren komt. Hierboven zijn oudere films van Spielberg genoemd. De huiskamervraag is dan ook hoe dit motief te zien is in latere films. Wat steeds de rode draad lijkt te zijn is dat mensenlevens op zichzelf genomen weinig opmerkelijk en weinig waard schijnen. Maar steeds is er een onverklaarbare bron van waardigheid, heiligheid en luister – meestal heel letterlijk van buiten de mens - die het de moeite waard maakt om voor elk mensleven te vechten.

Als dat zo is dan is ook wel weer te begrijpen dat Spielberg na zijn eerdere films verhalen heeft verfilmd waarin juist niet voor elk mensenleven wordt gevochten. Films waarin mensenlevens worden opgeofferd, verminkt, aan de kant geslingerd. Hoe zit dat dan, hoor je Spielberg denken. Daarmee maakte hij ook meteen een rijtje minder makkelijke films. The Color Purple, over de zwarte slavin Celie in het witte Amerika. Schindler's List, over de vraag of joden nu mensenkinderen, goedkope werkkrachten of 'ondermensen' zijn. Amistad, een epos over slavenhandel in de vroege Verenigde Staten. Munich, over een moderne natie van joden die terugslaat als ze bedreigd wordt door radicale Palestijnen. Of War of the Worlds, waar de vraag weer eens op kosmische schaal terugkeert: hoe gewoon of bijzonder zijn mensenlevens in de struggle for life met marsmannetjes?

Laten we niet te hoogdravend spreken over een van de uitvinders van de hedendaagse kaskrakers uit Hollywood. Dat doet Spielberg zelf ook niet, misschien met uitzondering van de Holocaust. Maar toch, als kind van deze tijd zie je de wereld om je heen niet als betoverd, aangeraakt door goddelijke glorie. Maar het staartje van Spielbergs verhalen lijkt vaak te zijn: dat kan bijna niet waar zijn. Hoe je het ook noemt, het gewone heeft iets Bijzonders.

Deel dit bericht via: