Dit is het slot van een vierdelig interview met dichter en essayist Willem Jan Otten over film. In dit deel een kijkje in de cruciale scènes van de Most Redeeming Movies volgens Otten.

De term Most Redeeming Movie is wat wonderlijk, maar wel heel werkbaar, vindt Otten. “Als gekerstend filmbeschouwer is het criterium van verlossing me natuurlijk heel vertrouwd. Het spreekt me dus aan. En ik geloof werkelijk dat het een van grootste redenen is om naar de film te gaan. Natuurlijk ook om lekker van de sokken geblazen of geëntertaind te worden. Maar vaak gaan we naar de film om een reden: omdat we iets van de film verwachten. En dat je op een heel elementair niveau, door met een ernstige verwachting naar de film te gaan, ergens van verlost kunt worden. Al is het maar tijdelijk van jezelf. Tarkovsky zegt het zo: ‘Ik ben er van overtuigd dat mensen, als het erop aankomt, niet naar de bioscoop gaan om de tijd te doden (wat de ene manier is om naar de bioscoop te gaan), maar om de tijd in te halen die ze overdag verloren zijn.’"

"Daar kun je dan aan toevoegen: wat willen ze dan inhalen? De tijd die ze verloren zijn: dat is een soort schuld. Blijkbaar heb je niet uit het leven gehaald wat erin zit. En daar bedoel je dan toch mee dat je niet genoeg betekend hebt voor de mensen. En een van de manieren om je dat te realiseren is naar de film gaan. Je kunt ook naar de kerk gaan om diezelfde reden. Beide zijn verlossing zoekende rituelen, die je naar de gemeenschap terug voeren. Maar als je aan een verlossende film denkt, denk je aan een proces van verlossing, dat zich voor je ontrolt. En je zegt ook: de film dóét dat: de verlossing met het personage en dus met jou, in zekere zin. Je wordt, zoals ook tijdens de mis, door de rite gedragen. Je doet eraan mee.”

Wie met zo’n blik naar film kijkt, heeft een keur aan verlossende films en scènes tot zijn beschikking. En dus kiest Otten er vijf. De films (en hun cruciale scènes) in willekeurige volgorde:

Nostalghia (Andrei Tarkovsky, 1983)

Scène: http://www.youtube.com/watch?v=KT_li-WHcII

“Hier zie ik in de slotscène echt een verlost personage. Iemand die die verlossing ook echt nodig heeft. Hij snakt ernaar, hij is op een haar na dood. Dat Gortsjakov (de hoofdpersoon) begrijpt dat dit het is: met een kaarsje een leeg zwembad oversteken, zoals hij een vriend heeft beloofd. Dat is de rite die zijn verlossing mogelijk maakt. En dat hij het dan ook doet, dat is verlossing. Het is ook het laatste wat hij doet: hij krijgt erna een hartaanval.”
Recensie: http://blikoponeindig.nl/dvd/547-nostalghia.html

Dead Man Walking (Tim Robbins, 1995)

Scène: http://www.youtube.com/watch?v=gaEGK1bbxCQ

“Ik moet de film nodig eens terugzien. Het is inmiddels zeven jaar geleden, dus de scène herinner ik me niet exact meer. Maar je ziet de blikwisseling en die doet iets. Het gaat erom dat wij op dat moment begrijpen wat hier gebeurt. In het laatste contact tussen Prejean en Poncelet. Uiterst verlossend, herinner ik me, alsof Sean Penn letterlijk zijn misdaad loslaat. Het gaat er niet om of het ook gebeurd is, maar dat het precies met je doet: dat het de hoop op verlossing levend houdt.”
Recensie: http://blikoponeindig.nl/dvd/162-dead-man-walking.html

Stalker (Andrei Tarkovksy, 1979)

Scène: http://www.youtube.com/watch?v=dv-Jt8-8DqM
“Hier vraagt de vrouw van Stalker zichzelf: ‘zou ik zonder zorgen hebben willen leven?’ Ze bedoelt: zonder lijden. En dan zegt ze: ‘nee, zonder zorgen zou het niet beter zijn geweest.’ Dat is echte aanvaarding; en dat is ook verlossend. Zeker in het licht van de hele film.”

Poetry (Lee Chang Dong, 2010)
Trailer: http://www.youtube.com/watch?v=fo2dfY317-k

“Het kostte me moeite om te erkennen dat er verlossing zat in de zelfmoord van de hoofdpersoon. Iemand die zichzelf doodt, is zo wanhopig, dat hij gelooft dat er geen verlossing in het leven is. Mija (de zich naar de plaats van de zelfmoord bewegende hoofdpersoon) gelooft in verlossing door poëzie. Dat is religieus, het is haar God. Ze heeft Alzheimer en wil een gedicht nalaten. Of wil ze het aan God aanbieden? Misschien is dat hetzelfde. En met dat gedicht wil ze het leven omarmen. Misschien maakt het gedicht van de (mogelijke) zelfmoord in de film wel een gewone sterfscène? Een geweldig geval en een hartstikke goede film.”
Otten over Poetry in Trouw:

http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/archief/article/detail/1880492/2011/04/23/Het-Pasen-van-Mija.dhtml

Des hommes et des dieux (Xavier Beauvois, 2010)

Scène: http://www.youtube.com/watch?v=rrYLJzA1eNs

“In cinematografisch opzicht is het geen meesterwerk, maar het is een mooie film. Ik heb hem drie of vier keer gezien. In deze scène wordt het verlossende ritueel voltrokken, waarna de monniken moedig doorgaan. Een echte rite de passage.”

Recensie: http://blikoponeindig.nl/dvd/604-des-hommes-et-des-dieux.html

Deel dit bericht via: