Shame 0

Waardering:

4.0   (1)

Regisseur Steve McQueen geeft in Shame een serieus portret van een man die continu op zoek is naar seksuele bevrediging. Is de film daarmee ook geschikt educatief materiaal, tegen seksverslaving of de seksualisering van de samenleving? Dat niet direct.

Brandon is een goeduitziende en charmante, maar ook gereserveerde jongeman. Een succesvolle New Yorker met een prima baan en mooi appartement. Toch, als je goed kijkt, oogt niet alleen zijn appartement, maar zijn hele leven akelig kil. Hij heeft vrijwel geen werkelijk contact met mensen. Hij spreekt wat collega’s op het werk. Zijn baas, een luidruchtig uitgaanstype, neemt hem een avond mee uit. Zijn zus belt hem vaak. Hij neemt niet op. Zijn antwoordapparaat staat vol met haar aanhoudende oproepen.

Brandons eenzame leven draait maar om één ding: seks. Hij kan geen uur voorbij laten gaan zonder het op te zoeken. Thuis: porno op de computer, blaadjes, zelfbevrediging en prostituees. Zelfs op zijn werk kan hij zich niet inhouden. Hij surft naar porno of trekt zich even terug op het toilet. De verslaving beheerst hem. Toch lukt het hem de schone schijn op te houden – totdat zijn zus plotseling bij hem intrekt.

De ongeremde Cissy is Brandons tegenpool: zonder gêne hunkert zij naar echte liefde en aandacht. In een veelzeggende scène komt Brandon thuis, terwijl de stereo op levensgevaarlijk staat en de discokraker 'I want your love' door de speakers knalt. Wanneer hij door het huis loopt, treft hij zijn zus aan onder de douche. Ze schrikken allebei. De opdringerige manier waarop zijn zus aandacht zoekt, gooit zijn afgebakende leventje overhoop. Langzaam begint hij te beseffen dat hij met een serieus probleem kampt. 'We zijn familie', zegt Cissy halverwege de film. 'We horen voor elkaar te zorgen.' Daar wil Brandon niet aan, hoewel hij lijkt te beseffen dat hij tekortschiet.

Hij zoekt bevrediging in steeds extremere vormen van opwinding. Regisseur Steve McQueen brengt die in een paar scènes expliciet en langdurig in beeld. Dat maakt het zien van de film ongemakkelijk, ook als je de persoonlijke worsteling van Brandon wél kunt meemaken. Veel kijkers zullen erdoor afhaken. Toch lijkt het niet de bedoeling van de regisseur om sensatie te zoeken. De hunkering van Brandon naar opwinding wekt juist medelijden. De man kan niet zonder deze voortdurende zoektocht naar opwinding en tegelijk geeft die hem geen echte bevrediging. Zijn drang naar opwinding wordt allesoverheersend. In de meest vergaande scène – waarin hij met een paar prostituees een triootje heeft – komt Brandons gezicht langdurig close-up in beeld. Hij krijgt een gepijnigde, zielige en haast dierlijke blik in zijn ogen.

In Shame heeft seksualiteit al haar schoonheid verloren. Acteur Michael Fassbender weet Brandon op zo’n manier neer te zetten dat je je aan de ene kant verbaast over zijn ogenschijnlijke ongevoeligheid, maar aan de andere kant ook zijn groeiende schaamte aanvoelt. McQueen – van huis uit beeldend kunstenaar – kiest voor lang uitgesponnen seksuele beelden in grauwe kleuren. Daarmee maakt hij onomwonden duidelijk dat een seksverslaving geen lachertje is.

Toch is Shame niet geschikt als ‘educatief materiaal’ in de strijd tegen seksverslaving, of tegen de seksualisering van de samenleving. McQueen velt geen oordeel. Shame geeft een inkijk in het leven en de gevoelens van een man met een seksverslaving, maar het is geen waarschuwing. Wel laat de film zien dat de verslaving aan seks een serieus probleem voor Brandon vormt. Maar door zijn keurige stilering blijft de film vreemd afstandelijk. Het verhaal raakt je uiteindelijk niet zo diep als McQueens vorige film, Hunger. Daarin speelde Fassbender een veroordeelde IRA-terrorist, die in hongerstaking gaat. Die film viel op door de extreme toewijding van het personage Bobby Sands en van Fassbender, die hem speelde; in Shame staat juist de extreme doelloosheid centraal.

Het einde is open: kiest Brandon ervoor uit de trein te stappen, of blijft hij in zijn verslaving zitten? McQueen heeft in interviews gezegd dat hij dat zelf van zijn personage ook niet weet. Daarmee is Shame een kunstzinnige film die je als kijker uitnodigt om zelf je gedachten te laten gaan over seksverslaving, en wat seks nog betekent voor iemand die in feite eenzaam is en niet intiem kan zijn.

Rinke van Hell en Matthijs de Jong