The Tree of Life 2

Waardering:

5.0   (1)

Naastenliefde, verwondering, hoop: hoever kom je daarmee in een wereld waarin het recht van de sterkste de norm lijkt? The Tree of Life onderzoekt of de 'weg van genade' geen doodlopende weg is.

'Waar was u toen Ik de aarde grondvestte?' Het is niet de minste vraag waarmee Terrence Malick zijn film The Tree of Life opent. En dit vers uit Job is ook bepaald niet de enige bijbelverwijzing die voorbijkomt. De film is doorademd van gedachten over God. Waar bent U? Wie zijn we voor U? En luistert U? Malick lijkt wel een psalmist en zijn film één lang gebed tot God.

Hoofdpersoon Jack O'Brien is een man in verwarring, die terugkijkt op zijn jeugd. Hij probeert in het reine te komen met de strenge opvoeding door zijn vader en de liefdevolle aanwezigheid van zijn moeder. Aan het begin van de film wordt meteen een ingrijpende gebeurtenis belicht: één van zijn twee broertjes overlijdt op jonge leeftijd. Jack worstelt daarmee. Waar was God?

De vader van Jack wordt gespeeld door Brad Pitt, in ongetwijfeld een van zijn beste rollen. Hij speelt een strenge 'jaren vijftig'-vader, maar is verre van een karikatuur. Deze vader heeft het beste met zijn zoons voor, maar wil hen succesvol maken door er constant op te hameren dat ze zich weerbaar en mannelijk moeten opstellen. Dat doet hij door regels te stellen en hen te laten dobberen. Zo kunnen ze ervaren dat de wereld keihard is en dat ze zich daar zelf een plaats in moeten zien te veroveren.

De moeder is anders. Actrice Jessica Chastain – in haar eerste grote rol – geeft met haar tedere houding op een bewonderenswaardige manier gestalte aan een genadevolle manier van leven. De moeder dringt haar levensvisie niet op, maar geeft die op zachte toon door via verhalen. Zoek altijd het beste voor de ander. Zij moedigt haar kinderen aan om lief te hebben. Alles en iedereen. Zich te blijven verwonderen. Hoop te koesteren. Maar zij schermt hen ook af wanneer er iets ergs gebeurt.

Direct aan het begin van de film krijg je een les te horen. Er zijn twee wegen door het leven: de weg van de 'natuur' en weg van 'genade'. Bij de 'natuurlijke' manier geldt het recht van de sterkste, maar de genadevolle manier probeert ieder ander lief te hebben. Het is jaloezie versus verwondering. Prestatiedruk versus waardering. De houding van de vader versus de houding van de moeder.

De genadevolle manier lijkt het beste. Maar wat als er ongeluk komt over degenen die het pad van de genade volgen? Waar is God dan? Weet Hij ervan? Kijkt Hij toe? Je ziet Jack ermee worstelen, maar ook de moeder na het verlies van haar zoon. Dan zijn het juist weer haar gedachten die je hoort: Heeft Hij dat zo gewild? De Heer geeft, de Heer neemt?

Opeens is er dan een lange visuele scène waarin het ontstaan van het heelal wordt verbeeld. Een artistieke weergave begeleidt door imponerende muziek. De onmetelijkheid van het heelal dringt zich aan je op.

"Zie ik de hemel, het werk van uw vingers,
de maan en de sterren door U daar bevestigd,
wat is dan de sterveling dat U aan hem denkt,
het mensenkind dat U naar hem omziet?"
(Psalm 8: 4,5)

Filmmaker Malick laat het niet bij de menselijke worsteling van Jack met zijn opvoeding en van zijn moeder met haar rouw. Hij heeft duidelijk andere plannen. Hier verdiept zich de zoektocht naar God. Een God die in de voiceover wel als Schepper wordt aangesproken, maar die zo ver weg lijkt. Maar de scène houdt daar niet op. Uit de chaos en destructie ontstaat leven. En daarmee komt er ook ruimte voor verwondering daarover. De centrale vraag door alles heen luidt: is er ruimte voor genade in een wereld die vaak zo wreed en hardvochtig in elkaar lijkt te zitten? Malick beantwoordt deze vraag bevestigend.