Martha is een idealistisch meisje dat op zoek is naar een ongecompliceerd bestaan. Ze sluit zich dan ook maar al te graag aan bij een groepje hippie-achtige jongeren die alles met elkaar delen, ook hun lichaam. Net als de andere vrouwen is ze gelijk gecharmeerd van de charismatische, wat oudere Patrick. Een sterke rol van John Hawkes.

In de film lopen het heden en verleden door elkaar. In het heden woont Martha bij haar zus Lucy en haar man Ted. Martha is uit de sekte gevlucht en haar leven lijkt totaal ontwricht. Lucy en haar man raken steeds wanhopiger omdat Martha niks loslaat over haar verleden, maar zich tegelijkertijd steeds vreemder gaat gedragen.

Door de knappe opbouw van de film kan de kijker Martha's gedrag steeds beter begrijpen. De flashbacks geven steeds meer prijs en maken duidelijk dat Martha in de ban was van een gewelddadige en zeer manipulatieve sekte die zijn tentakels ook in het heden naar haar uitstrekt.

De regisseur onderstreept dit door bepaalde dialogen en scenes in heden en verleden naadloos in elkaar te laten overvloeien. Afgezien van de expliciete seksscènes, laat Sean Durkin veel over aan de verbeelding van de kijker. Er wordt ingezoomd op gezichten of bepaalde gebeurtenissen worden in beeld gebracht, maar de kijker moet zelf invullen wat de betekenis daarvan is. Dit geeft de film een diepere laag, maar aan de andere kant kan het soms ook verwarring opleveren. Zo is niet helemaal duidelijk of de man die Martha bij het meer ziet zitten nu echt is of dat ze zo paranoïde is dat ze overal sekteleden ziet.

Dit geldt ook voor het nogal abrupte en onbevredigende slot. Het doet echter niets af van het overtuigende spel van nieuwkomer Elizabeth Olsen en de anderen.  

Over sommige films weet je gewoon niet wat je moet schrijven. Natuurlijk, je kunt beschrijven wat iedereen kan zien. Maar verder? Graag weerleggen recensenten de gedachte dat films alleen entertainment zijn. Diepere lagen alstublieft, thema’s, metaforen, symboliek! Of op z’n minst indringende emotie of kunstzinnige vormgeving. Maar er zijn van die films waarvan je slechts kunt toegeven: inderdaad, dit is alleen entertainment.

Sinds het begin van deze eeuw verdient Hollywood goed aan de zogenaamde superheldenfilms. Nu de filmtechniek zo ver gevorderd is dat stripboeken tot realistische spektakels worden gemaakt rollen ze uit de filmfabrieken: Superman, Batman, X-Men, Spiderman, Fantastic Four, noem ze maar op. Sommige superheldenfilms hebben een aantrekkelijke morele of zelfs spirituele kant: ze gaan vaak over een onwaarschijnlijke redder van buiten ons bestaan die zijn eigen leven in de waagschaal stelt om ons te verlossen van het kwaad dat we zelf aanrichten. Spektakel dat ook nog een snaar in ons raakt, wat wil je nog meer. Die verdienste hadden recente films naar Marvel-comics ook: Iron Man 1 en 2, Hulk, Captain America, Thor.

Vervolgens konden de Amerikaanse striptekenaars het niet laten om de overtreffende trap van superheldenspektakel te creëren: een avontuur waarin alle superhelden samen in de slag gaan met de boosaardige tegenstander! En jawel, ook Hollywood zag brood in dit team van bovenmenselijke krachtpatsers, The Avengers.

Duidelijk is dan dat je wel meteen de verdienste van een goede superheldenfilm verliest. Immers, het verhaal van een verlosser raakt een snaar, maar een verhaal met zes verlossers? Hoe moet dat werken? Dan wordt het toch gewoon een oorlogsfilm? Dat is waar The Avengers op uitdraait. De enige morele rechtvaardiging van het spektakel is de open deur dat overheersing met onophoudelijk geweld onwenselijk is.

En dan maar hopen dat je een filmmaker hebt die zo capabel is dat je voortdurend beziggehouden wordt. Iemand die voorkomt dat het allemaal op een hopeloze chaos uitloopt. Als dat de opzet is van The Avengers, dan is de film met vlag en wimpel geslaagd. Men heeft schrijver en regisseur Joss Whedon aan het roer gezet, omdat hij bekend staat om de pakkende verhaallijnen voor zijn personages. Hij bewees dat met de televisieseries Firefly, Buffy the Vampire Slayer, Angel en Dollhouse. Alle superhelden krijgen een eigen plekje in de strijd, die verschillende wendingen kent maar toch goed te volgen is. Er valt regelmatig hard te lachen, al moet gezegd worden dat Whedons humor het meest op het lijf geschreven is van Robert Downey Jr als Tony Stark. En de grootse actiescènes zijn werkelijk indrukwekkend. Entertainment is het dus zeker. Maar sinds wanneer is het een doel om een hopeloze chaos te voorkomen?

Met Joss Whedon is ook iemand aan het roer gezet die nergens in gelooft. De tegenstander van The Avengers komt uit de Germaanse godenwereld Asgard. De grappen over goden maakt duidelijk dat geestelijke machten en krachten, of het onderscheid tussen schepper en schepsel voor hem lege woorden zijn. En ook de strekking van de film zelf is leeg. Na het redden van de wereld staan de superhelden er een beetje verloren bij: OK, wat nu? Hun optreden had niet echt een moreel of spiritueel hart. Een film zonder pointe, waarin alle inzet slechts met ironie wordt weergegeven. Inderdaad, dit is alleen entertainment.

  Sprookjes bevatten meestal wijze levenslessen. Goede vrienden zijn kostbaar. De kleinste kan groot zijn. Onder schoonheid kan ijdelheid schuilgaan. Onder lelijkheid kan goedheid schuilgaan. En zo verder. Daarom vertelt elke generatie ze weer door en blijven ze inspireren.

Zo verschijnen er dit voorjaar liefst twee bewerkingen van Sneeuwwitje op het grote scherm, eerst een licht en kleurrijk sprookje, later een zware en duistere fantasy. Verwarrend genoeg onder nagenoeg dezelfde titel. De eerste is in Amerika gemaakt onder de titel Mirror Mirror en wordt bij ons om een of andere reden uitgebracht onder de titel Snow White. Ja, dat is inderdaad een hele verbetering! Lekker makkelijk te onderscheiden van die andere, Snow White and the Huntsman!

Hoe dan ook, kennelijk vond Relativity Media het tijd (net als zijn concurrent) om een live action versie van het sprookje te maken. Wel met de geest en de stijl van klassieke tekenfilms als de Disney-versie van 1937. Dus niets van die moderne trucs om oude verhalen op te werken met de vraag: stel nu eens dat dit mensen van vlees en bloed zijn... Zie daarvoor de versie die in juni uitkomt (The Huntsman).

De familievriendelijke versie, Snow White / Mirror Mirror, is een sprankelend schouwspel geworden. Let eens op de Oscar-waardige kostuums van ontwerper Eiko Ishioka, die door regisseur Tarsem Singh onder de gekste hoeken in beeld worden gebracht. Ook enkele interieurs in het paleis en het sanctum van de boze koningin zijn uit de kunst. Afgezien van een enkele leuke vondst (de dwergen op stelten) houdt het daarmee verder wel op. De decors van het grote donkere bos, het stadje en het feest op het ijs zijn een armoedige toestand.

Het script voorziet de acteur wel van lekker puntige dialogen en droogkomische situaties. Slechts aan het eind van de film krijgt de koning een draak van een monoloog in de mond gelegd, die ook ingaat tegen de geest van het sprookje. Hij bedankt de prins voor zijn onverzettelijkheid tegen het kwaad en de prinses omdat ze altijd in zichzelf is blijven geloven. Helaas is deze al te Amerikaanse moraal nou net wat in het avontuur niet de doorslag heeft gegeven. Gelukkig is de boodschap ook niet dat liefde alles overwint, want de liefde tussen prins en prinses bestaat vooral uit vlinders in de buik.

Het is eerder vriendschap en de moed je leven voor je vrienden op het spel te zetten die het kwaad overwinnen. Het kwaad wordt op een vindingrijke manier weergegeven. Het spiegeltje aan de wand zegt niet zomaar wat de koningin wil horen, maar dat wie zich inlaat met het kwaad daarvoor altijd een prijs betaalt. (Het kwaad levert enkele intense momenten op, maar niet veel meer dan de doorsnee avonturenfilm.)

Zo blijft het sprookje in Snow White een verhaal met wijze levenslessen. Toch is dat niet wat de film uiteindelijk bij elkaar houdt. Tarsem slaagt namelijk vooral in zijn opzet om het verhaal - van de boze koningin die niet kan uitstaan dat haar stiefdochter mooier is dan zij - op een onderhoudende manier te vertellen. Het verveelt nergens.

Om te beginnen zijn de acteurs uitstekend gekozen. Julia Roberts als de koningin is een gouden vondst. Met groot gemak koppelt zij arrogantie, intimidatie en zoete charme aan onderkoelde humor. Sneeuwwitje en de prins zijn ook prima. Maar de show wordt regelmatig gestolen door de dwergen, die een groot deel van de plezierige en droge humor voor hun rekening nemen. Ook lukt het om hier en daar een loopje te nemen met het oorspronkelijke verhaal van de gebroeders Grimm, zodat je nooit helemaal zeker weet hoe het verder zal gaan. In ieder geval zal het einde iedereen totaal verrassen! En als je denkt dat de ex- reclame- en muziekvideoregisseur Tarsem zijn poging om het sprookje een vrolijke draai te geven overdrijft, let dan alleen maar op het feest van kleuren, vormen, en beweging.

De fascinatie van filmmakers voor robots bestaat al bijna net zo lang als het medium film zelf. In de stille film The Eyes Of The State uit 1927 van Fritz Lang komt al een robot voor en in de jaren daarna wordt er steeds meer aandacht aan besteed. Soms zijn robots niet van mensen te onderscheiden (bijvoorbeeld in Blade Runner en Alien) en soms zijn het echt overduidelijk machines zoals bijvoorbeeld in Star Wars.

In Real Steal gaat het ook om echte machines die door mensen worden bestuurd. In de nabije toekomst zijn robotgevechten aan de orde van de dag. Menselijke boksgevechten zijn van het toneel verdwenen. Charlie Kenton (Hugh Jackman) is een bokser van de oude stempel die met zijn vechtrobot snel geld hoopt te verdienen. In een van de eerste scènes wordt zijn robot aan gort gereten door een stier en moet hij op zoek naar een nieuwe robot. Dan blijkt hij ook nog een zoon van 11 jaar te hebben die hij de zomer op sleeptouw moet nemen.

Het recept is bekend. Onverantwoordelijke vader wordt tegen zijn zin opgescheept met zoontje. Vader en zoon kunnen niet door één deur, maar raken gaandeweg steeds meer aan elkaar verknocht. Ook in deze film wordt dit bekende pad bewandeld. Als ook de nieuwe robot Noisy Boy het onderspit moet delven, doordat vaders te snel dollartekens in zijn ogen heeft, gaan vader en zoon aan de slag met de oude trainingsrobot Atom.

Ondanks het feit dat de film erg voorspelbaar is, is het toch genieten geblazen. Regisseur Shawn Levy houdt het tempo er flink in en levert indrukwekkende gevechtscenes af. Heel wat (vecht)scènes doen aan de boksfilm Rocky denken. De robots zijn niet zo over de top als in bijvoorbeeld Transformers en nergens heb je het idee naar computerbeelden te kijken.

Het is ook prettig dat hij van zoontje Max (Dakota Goyo) niet een zielig timide jongetje heeft gemaakt, maar een bijdehand knulletje met een grote mond en flink wat lef. De band die hij met robot Atom opbouwt is soms wat sentimenteel, maar zeker ook mooi om te zien. Neem bijvoorbeeld de scène waarin hij een dansje met de robot uitvoert en zo ook het hart van zijn vader raakt. Natuurlijk is robot Atom de underdog en moet hij het uiteindelijk tegen een enorme gemene vechtmachine opnemen.

Zo krijgen de tieners, overduidelijk de doelgroep, de bekende boodschap mee dat je altijd moet volhouden, je van eigen kracht moet uitgaan en dat de liefde overwint. Al met al een prima film voor met name vaders en tienerzonen. Mijn zoon vroeg na afloop, met rode konen op zijn gezicht, of hij ook op boksen mocht.

“Shakespeare zei: het leven zit vol geraas en gebral en uiteindelijk betekent het niets” met deze voice-over wordt de toon voor deze Woody Allen meteen gezet.

In een aangenaam tempo stelt Allen ons een familie voor. Zo is daar Helena, een oudere dame die probeert te leven met het feit dat haar man haar heeft verlaten. Ze laat zich inpakken door een vrouw die zegt haar toekomst te kunnen voorspellen, maar die vooral interesse in haar geld heeft. Haar dochter Sally (Naomi Watts) heeft moeite met haar man Roy (Josh Brolin) een schrijver die na een succesvol boek maar geen inspiratie heeft en stiekem meer interesse in zijn overbuurvrouw heeft. Sally krijgt een nieuwe baan in een galerie en worstelt met haar heimelijke verliefdheid op haar baas (Antonio Banderas). Haar vader Alfie (Anthony Hopkins) heeft net zijn vrouw Helena verlaten en heeft krampachtig een soort yuppenbestaan opgebouwd en pompt al zijn geld in de callgirl Charmaine.

Alle karakters hebben één ding gemeen en dat is dat ze wanhopig zoeken naar erkenning. Ze willen zo graag verandering, diepgang en erkenning dat ze verblind en wanhopig verkeerde keuzes maken om dit te verwezenlijken. Het brengt ze alleen maar meer in de problemen of ze stellen deze ermee uit. Het is ronduit pijnlijk om te zien hoe Helena in de ban van de zogenaamde toekomstvoorspeller komt en hoe haar ex-man Alfie geen raad weet met zijn nieuwe bestaan. De opmerking van Sally dat soms de illusie beter werkt dan het medicijn is in deze film de spijker op zijn kop.

Woody Allen is niet onbekend met dit soort thema’s en als je al een paar van zijn films hebt gezien, zal je hier niet veel nieuws ontdekken. Hij laat vooral zien dat het gras altijd groener lijkt bij de buren. Mensen kiezen liever voor bevrediging van hun korte termijn verlangens dan dat ze werken aan een structurele oplossing en verbetering van de onderlinge communicatie. Het is best interessant om te zien hoe het de karakters afgaat, maar uiteindelijk blijven de karakters te veel op afstand en kabbelt de film te veel voort. Daarom kan het zomaar zo zijn dat je de film na de aftiteling alweer vergeten bent.

Twee tieners van elf krijgen ruzie. De een slaat de ander met een tak twee tanden uit de mond. De ouders komen bij elkaar om de situatie uit te spreken. De twee echtparen zijn het er helemaal over eens: een kind is over de scheef gegaan, maar wij volwassenen zullen het goede voorbeeld geven. Er wordt voor de verzekering een gezamenlijke verklaring opgesteld en beleefdheden worden uitgewisseld.

Maar langzaamaan krijgt de avond een andere wending. Irritaties spelen op, verwijten vliegen over en weer en ook tussen de echtlieden zelf brokkelt de boel snel af. De twee stellen kunnen op het eerste gezicht ook niet meer van elkaar verschillen. Alan Cowan (Christoph Waltz) is een snoeiharde advocaat die over lijken lijkt te gaan en een hechte band met zijn mobieltje onderhoudt. Zijn vrouw Nancy (Kate Winslet) is een effectenmakelaar die vooral met haar uiterlijk bezig is. Het andere stel bestaat uit Penelope (Jodie Foster) een idealist en zelfbenoemd kunst- en literatuur kenner en Michael Longstreet (John C Reilly) een simpele verkoper. Later blijkt dat de stellen meer overeenkomsten hebben dan ze denken.

Regisseur Roman Polanski pelt langzaamaan de beleefdheden en bescheidenheid van de karakters af en laat zien welke mensen onder de maskers schuil gaan. Daarna gaat het alle kanten op. Er ontstaat vijandschap en partnerschap die even later totaal weer omkeert. De link met het verfilmde toneelstuk Who’s Afraid Of Virginia Woolf is snel gelegd. Ook Carnage is een verfilming van een toneelstuk en de verhaallijnen komen redelijk overeen.

Het is niet eenvoudig om een film als deze, die zich afspeelt in één ruimte met slechts vier karakters, interessant te houden. Polanski slaagt hier gedeeltelijk in. De acteurs leveren stuk voor stuk indrukwekkend acteerwerk af, maar de karakters zijn stuk voor stuk net iets te dik aangezet om je als kijker met ze te kunnen identificeren. Daardoor blijft het op afstand en zijn keuzes die gemaakt worden niet altijd geloofwaardig. Ook de wendingen in het verhaal worden op den duur te voorspelbaar.

Polanski lijkt de kijker duidelijk te willen maken dat bij mensen achter een laagje chroom van beleefdheid en bescheidenheid, een flink pakket schroot zit. We zijn vaak vooral druk bezig om zo over te komen zoals we door anderen gezien willen worden. Wat blijft er over als de maskers af gaan?

Een huisdier komt er niet in bij de 10-jarige Jojo thuis. Zijn vader is er eentje van de rechte lijn en geen tegenspraak: ‘Planten en dieren horen buiten.’ Maar op een dag vindt Jojo een jong kauwtje, dat uit het nest gevallen is. Hij verstopt het thuis onder z’n bed. Het beestje wordt zijn vriendje: hij verzorgt het en speelt ermee, als bommenwerper bij zijn speelgoedleger. Het verhaal van Kauwboy is niet nieuw: een kind dat vriendschap sluit met een huisdier. Jojo heeft het nodig. Zijn vader is kortaf, wordt heel gauw boos en dan slaat hij Jojo of hij gaat met dingen gooien.

En waar is zijn moeder? Jojo belt regelmatig met haar, maar er is iets met die telefoontjes. In elk geval stelt hij de situatie thuis veel te mooi voor. Hij is aan het overleven.

De bekroonde film – twee prijzen op het Filmfestival Berlijn in februari, voor beste jeugdfilm en beste debuutfilm – is vooral bijzonder door de vormgeving. Die is heel consequent vanuit een kind van tien jaar gedacht. Zijn wereldje draait om hemzelf, dat vogeltje, zijn vader, hun huis en z’n vriendinnetje Yenthe, die kauwgombellen blaast. Meer personages zijn er ook niet. Jojo wordt heel veel close-up gefilmd, waardoor je bijna door zijn ogen meekijkt. En soms zitten er rare overgangen in de film, ineens een paar stilstaande fotobeelden, of iets van een droom. Dat onderstreept hoe de wereld op je overkomt als je tien bent, zegt regisseur Boudewijn Koole. ‘Als kind ben je gewend dat er van alles is wat je niet snapt.’

Kauwboy begint met een voice-over van Jojo: ‘Eerst… is er niks… alleen maar zwart…’ Halverwege blijkt dat te horen bij de nogal cynische levensvisie die Jojo’s vader op hem overdraagt. Eerst is er niks, dan strijkt hij een lucifer aan en blaast hem weer uit, dat is je leven en daarna is er weer niks.Dat geeft je, als vader, ook niet veel in handen als je een groot verdriet met je meedraagt. En als je je kind zou moeten helpen met zijn verdriet. Behalve – boosheid en cynisme. Tot Jojo even helemaal de weg kwijtraakt en zijn vader ineens de ogen worden geopend. Dan weten vader en kind elkaar toch te vinden. Het is echt zo’n film-verzoening, zo mooi als het in het echte leven niet altijd afloopt voor een kind. Dat hoort natuurlijk ook. Een jeugdfilm hoort je met een (redelijk) goed gevoel de bioscoop uit te sturen. Kauwboy laat daarbij ook de veerkracht van kinderen zien. Jojo is voor zijn kauwtje een betere vader dan zijn eigen vader voor hem. Hij laat het beestje wél op z’n kussen slapen, zonder hem van zich af te duwen. En hij is trots als zijn vogel zelf kan vliegen. Eerst is er niks… zegt Jojo aan het eind tegen Yenthe. En dan, als hij de lucifer aanstrijkt, is er… een vlammetje. Dat niet dooft.

  Dat overkomt ons toch nooit meer? Voor een dictatuur zijn te goed geïnformeerd en te gewetensvol. Een gewaarschuwd mens telt voor twee. Toch?

Zie hier de patstelling van de Duitse geschiedenisleraar Rainer Wenger in een projectweek over het Derde Rijk. De leerlingen van zijn middelbare school zien de actualiteit er gewoon niet van in en hangen er maar een beetje bij. Hoe kan hij hen laten zien dat ook gewone mensen in staat zijn om een onderdrukkend regime toe te staan of zelfs een tweede Hitler?

Wenger voert in zijn klas enkele regels in die de discipline moeten verbeteren. Rechtop zitten, ‘meneer’ zeggen, elkaar helpen. De sfeer verbetert en de leerprestaties ook. Wenger voert enkele regels in die het groepsgevoel moeten versterken. Een groepsnaam, een logo, gelijkgestemde kleding. De leerlingen genieten van het gevoel ergens bij te horen en eindelijk zichtbaar te zijn voor de anderen. Ach, nou ja, die paar negatieve bijkomstigheden: de groep die zich ‘Die Welle’ noemt sluit andere leerlingen buiten, gaat soms wel wat ver in het uithalen van rottigheid. Ze vormen een soort burgerwacht. Er vallen klappen. Heeft Wenger zijn projectweek nog wel onder controle? Is zijn experiment niet een beetje te goed gelukt? Of ga je als kijker denken dat die Wenger met zijn enge kale kop dit allemaal zo bedoeld heeft?

De Duitse film Die Welle uit 2008 is gebaseerd op de Amerikaanse film The Wave uit 1981 en op een essay dat een geschiedenisdocent in de Verenigde Staten schreef over een experiment dat hij oorspronkelijk in 1967 schijnt te hebben uitgevoerd. Hoewel de productie bescheiden is ziet de film er goed uit en staat door de acteerprestaties van met name de jonge Duitse acteurs zijn mannetje.

Wat het meeste indruk maakt is dat Dennis Gansel het aandurfde om met dit thema een kijkje te nemen in de eigen Duitse volksziel, waar de eerste Hitler immers uit opkwam. Het is een overtuigend portret van de Duitse jeugd van tegenwoordig, met alle gewoontes en taalgebruik die daarbij horen (hoewel het overigens opvalt dat er in de hele film nergens gevloekt wordt). De film kiest niet de makkelijke weg door voorbeelden te geven van uitsluiting van buitenlanders, homoseksuelen of andersgelovigen. Schokkend genoeg is het om aan het eind van de film te merken hoeveel het experiment voor de leerlingen betekent en hoe ver ze bereid zijn te gaan om bij een groep te horen. Het einde is sterk gedramatiseerd maar mist toch niet zijn uitwerking.

Er zijn door Die Welle ongekende krachten losgemaakt, onbeheersbare krachten. Aan het einde van de film blijft de indringende vraag over wat te doen als de geest uit de fles is. Hoe zullen we het leven inrichten indien niet op basis van groepsdruk en uitsluiting, van discipline en geweld?

Misschien komt in Die Welle degene voorbij die de golven kalmeert.

De zieke geest van een seriemoordenaar – hoe zou die er van binnen uit zien? Dat hebben de makers van The Cell als uitgangspunt genomen en op hun speurtocht komen ze niet veel fraais tegen. Maar ook een kwetsbaar en gekwetst medeschepsel dat om mededogen vraagt. Er zitten voldoende van dit soort contrasten en omkeringen in de film om hem interessant te houden.

Als politiethriller stelt het niet zoveel voor. Maar wat The Cell vooral boven het seriemoordenaargenre uittilt is de visuele vormgeving van regisseur Tarsem Singh. Tarsem heeft in de muziekwereld een grote naam (maar dan ook een grote) als videoregisseur. Zijn video voor ‘Losing my religion’ (R.E.M.) werd overladen met prijzen en hij werkt zodoende met de grote artiesten. Het spreekt dat muziekvideo’s er vooral moeten uitspringen door wat je te zien krijgt. Inmiddels is bekend dat Tarsem zijn trucs ook mocht loslaten op het grote scherm, zoals in het recente Immortals. Hij kon die film niet redden, maar het eerdere The Fall is zo langzamerhand een cult-klassieker. Een aanrader voor wie een apart spektakel van kleur, vorm en beweging wil zien. In het voorjaar van 2012 verschijnt Tarsems versie van Sneeuwwitje, Mirror Mirror. Het is opmerkelijk dat dit in twaalf jaar pas zijn vierde speelfilm is.

Voorafgaand aan de reeds genoemde titels debuteerde hij al in 2000 met het mysterieuze The Cell. Het is altijd een niche-film gebleven. Mogelijk door het gerucht dat het een horrorfilm betreft, of een film met Jennifer Lopez, of een occulte film, of een Silence of the Lambs remake waarvan de inhoud vermoord wordt door de stijl. Wie zal het zeggen? Het is allemaal wel een beetje waar. Maar de eerlijkheid gebied te zeggen dat The Cell op eigen benen kan staan – en visueel verbluffend is. Voor liefhebbers van The Fall met een sterke maag.

Het verhaal is snel verteld. Er is een seriemoordenaar die lugubere dingen met jonge vrouwen doet om aan zijn gerief te komen. Om te beginnen sluit hij ze op in een waterdichte cabine zodat ze langzaam verdrinken. De FBI weet hem op te sporen, maar voor ze er achterkomen waar het laatste slachtoffer zit opgesloten, raakt de moordenaar in een onomkeerbaar coma. Welnu, een bedrijf dat geavanceerde technologieën ontwikkelt op het gebied van hersenonderzoek, heeft een instrumentarium om iemand in de geest van een ander toe te laten (een beetje zoals in Inception). Het wordt op experimentele basis gebruikt door een therapeute die een jongetje met een ernstige schizofrenie behandelt. U raadt het al, de FBI dringt er op aan dat zij de geest van de bewusteloze moordenaar binnendringt, om te achterhalen waar zijn laatste slachtoffer aan het verdrinken is.  

Scenarioschrijver Mark Protosevich (I am Legend, Thor) kon waarschijnlijk niet vermoeden wat er zou gebeuren wanneer Tarsem zijn script onder handen zou nemen. Hij heeft er mooie lijnen in aangebracht van motieven als water dat geneest tot water dat doodt, van ketenen die gebruikt worden voor verderf en ketenen die gebruikt worden voor herstel. Hij geeft de therapeute (Jennifer Lopez) en de agent (Vince Vaughn) allebei hun eigen motieven en eigen zwaktes. En de geesteswereld van de moordenaar (Vincent D’Onofrio) heeft een eigen logica, waarin hij zowel de zieke koning van zijn wereld is als het bange jongetje dat ooit diepgaand beschadigd werd. Zo diepgaand dat er een offer aan te pas moet komen om de wereld te redden van zijn kwaad.

Laat die fantasiewereld maar aan Tarsem over. Net zoals Salvador Dali ooit eens een beroemde droomscene ontwierp voor Alfred Hitchcock, zo creëert hij een bizarre verbeelding van een zieke geest. Zeker, daarin gaat het soms onsmakelijk toe. Maar door gebruik van kleur en perspectief, van vreemde contrasten en combinaties, puttend uit motieven en beelden uit allerlei culturen, weet hij de zoektocht naar het laatste slachtoffer fascinerend te houden. Fascinerend, alleen al om naar te kijken, maar ook om na te mijmeren over de visuele puzzelstukjes van het verhaal over pijn en zorgzaamheid. Goed of niet goed, altijd bijzonder.

  Laat iedereen achter deze film aangaan. Een dramatisch hoogtepunt uit de Gouden Eeuw van Hollywood dat ook nog eens over een Bijbels epos gaat. Een avondvullend programma (twee keer zo lang als een gewone speelfilm) over verlossing uit slavernij, over Gods belofte van een redder en een tocht door de woestijn.

Een heerlijk stukje nostalgie. Cecil B. DeMille was in de hoogtijdagen van Hollywood ook nog eens een mogul en in The Ten Comandments pakt hij enorm uit. Voor die tijd massale menigten figuranten, spektakel met grootse special effects (voor die tijd) en een meeslepend historisch drama. Niet voor niets was de film de best bezochte film van het jaar zodat het enorme budget (voor die tijd) ook weer ruim werd terugverdiend. Weinig Oscars, dat wel, maar wie maalt daar om? Alleen al door de grandioze opening ga je terug in de tijd, niet alleen in de Bijbelse geschiedenis, maar ook in de filmgeschiedenis: zo doen ze dat niet meer! Uitgebreide openingstitels op uitbundige orkestmuziek – dat zit tegenwoordig achteraan. Er zit zelfs een pauze in de film gemonteerd: ‘intermission’ staat er in het beeld te lezen en er is een muzikale ‘entr’acte’. Muziek, beeld, alles ademt de overwinning van film met geluid en kleur op de stomme zwartwitfilm.

Ook het acteren is heerlijk traditioneel. Vrouwen die verzuchten en versmachten met de achterkant van hun hand tegen het voorhoofd, mannen die met hun vuist op tafel slaan als ze wanhopig en verdrietig zijn, gezwollen volzinnen die met de ogen op de horizon gedeclameerd worden … waar kom je dat nog tegen. Dat alles zonder enig spoor van ironie.

DeMille volgt het leven van Mozes (Charlton Heston) van de wieg tot het graf, dat wil zeggen, van het biezen mandje tot de berg Nebo. Alle grote gebeurtenissen uit het Bijbelboek Exodus komen voorbij. Mozes als prins aan het hof van Egypte, Mozes als herder in Midian, Mozes als bevrijder van het volk Israel, Mozes als leider en wetgever. Het is bijna een bijbelquiz met plaatjes. Je zou haast zeggen: in deze film hoef je als christen echt niet naar diepere lagen te zoeken, zo dik ligt het Bijbelverhaal er bovenop. Of het moet de vraag zijn die in onze cynische tijd opkomt: wie is deze God van Israel, die zowel de eerstgeborenen van Egypte doodt als Zijn Hebreeuwse kinderen bevrijdt?

Intussen veroorlooft DeMille zich de nodige historische en Bijbelse vrijheden, met name door een ‘love triangle’ of twee aan het verhaal toe te voegen (het script werd op enkele boeken gebaseerd en zo’n beetje door een commissie geschreven). Mozes en zijn pleegbroer Ramses dingen naar de hand van de Egyptische prinses. En ook Jozua moet in de liefde concurrentie van een landgenoot dulden. Zowel de echte moeder van Mozes als zijn Egyptische pleegmoeder verlangen naar zijn loyaliteit. En zo zijn er meer relatieproblemen die de Bijbelse geschiedenis van Gods bevrijdende hand boeiend moeten houden om drie-en-een-half uur naar te kijken. Uiteindelijk is dat wel waar het in deze film om draait. Het is een bekeringsgeschiedenis (Mozes moet door God zelf overtuigd worden van Zijn bestaan, de farao moet de macht van God erkennen). Maar het is vooral de moeder van alle bevrijdingsgeschiedenissen: een volk dat in slavernij leeft wordt een redder beloofd en uiteindelijk ook door die dienstknecht naar het beloofde land geleid. Een verhaal om met de Paasdagen nog eens rustig voor te gaan zitten, al dan niet in afleveringen geknipt.

Over de hoofdpersoon in Bringing Out the Dead zegt Martin Scorcese dat deze in een boezem onze dubbele reactie op ellende in het leven voelt, namelijk zowel walging als compassie. In het hart van ambulanceverpleegkundige Frank Pierce (Nicholas Cage) schreeuwen zowel de leviet en de priester als de barmhartige Samaritaan om het hardst. De straten van de New Yorkse binnenstad zijn vergeven van de verschoppelingen en het uitschot, daders en slachtoffers van allerlei kwaad. Om de zoveel tijd weet Pierce een leven te redden, maar steeds vaker hoort hij de stemmen van degenen die hij niet heeft kunnen redden. Niet vreemd dat hij en zijn collega’s tijdens koortsachtige nachten heen en weer geslingerd worden tussen de roep om hulp en de afstomping door het vele onheil. Een soort M*A*S*H in de binnenstad: absurd en verheven  tegelijk. Flarden van religie doorspekken beeld en tekst.

Er zijn vier films waaraan regisseur Martin Scorcese en scenarioschrijver Paul Schrader samenwerkten. Deze generatiegenoten vullen elkaar op een interessante manier aan. Beide hebben een haat-liefdeverhouding met hun christelijke opvoeding, wat ze een gevoeligheid geeft voor de aanwezigheid of afwezigheid van verlossing en dankbaarheid in een wereld van ellende. “De existentiële held”, noemt Schrader dat: mensen kunnen alleen in de duisternis ervaren of er ook licht, hoop of glorie gloort. Niet een of andere intrige is het avontuur, maar het leven zelf. Ook Scorcese geeft de worsteling van de mens om een vreedzaam en heelhuids bestaan niet cadeau: genade, als die gevonden wordt, is niet goedkoop. Hoe wordt die gewonnen, de ellende overstegen? De strijd om de ziel van de mens is een harde. De protestant Schrader geeft er woorden aan, de katholiek Scorsese de beelden.

Frank Pierce merkt dat hij bezig is zichzelf te geven, ja, zich op te offeren. En hier is de vraag: gaat hij dat doen? Is het de moeite waard om een druppel op de gloeiende plaat te zijn? De toestanden op de eerste hulp van het lokale ziekenhuis suggereren duidelijk van niet. Weegt een druppel op de goede plaats op tegen alle gloeiende platen waar je geen druppel voor hebt kunnen zijn? De beelden van een patiënt die hij niet heeft kunnen redden suggereren anders. Moet hij zijn eigen ziel en zaligheid overhebben voor alle anderen? In de wereld van eten of gegeten worden is dat dwaasheid. Misschien niet voor alle anderen, lijken Scorcese en Schrader te zeggen. Maar wel voor een enkel iemand anders die op je weg geplaatst wordt. Dat is je naaste, die dien je lief te hebben. Dan licht er in het mens-zijn iets op dat meer en hoger en groter is dan het overleven van de overlever.

Aan het begin van de film redt Frank het leven van meneer Burke en sluit vriendschap met zijn dochter, Mary (Patricia Arquette). Maar Burke krijgt steeds opnieuw een hartstilstand en de ex-junkie Mary is een zenuwinzinking nabij. Ondanks het vechten tegen de bierkaai, en bijna ondanks zichzelf,  weet Frank zich geroepen het verschil te maken voor Mary Burke en haar vader. Aan het eind van de film zien we de schoorvoetende redder Frank zich tegen Mary aanvleien in een Piëta-tafereel en we weten dat Scorcese en Schrader ons iets bijzonders wilden laten zien. Rust om de stemmen uit het verleden achter zich te laten, verzoening met zijn roeping, het kan gevonden worden, maar niet afgedwongen. Juist wie zijn leven wil geven omwille van een liefde die mensen redt, die zal het behouden. Waar die liefde vandaan komt? Scorcese en Schrader kunnen er zich ongemakkelijk bij voelen, maar dat verwijst toch echt naar het Paas-evangelie.

Niet voor de liefhebber van de gemiddelde bioscoopfilm.  

Gespreksvragen

Is goed doen voor anderen en zelfopoffering altijd hetzelfde?

De naam ‘Frank Pierce’ betekent letterlijk zoiets als ‘onbevangen doordringen’. Waarin dringt de persoon van Frank Pierce onbevangen door?

Wat wil de titel van de film, Bringing out the dead, zeggen?

Het einde van de film is een Pieta-scene, een tafereel van Frank rustend in de schoot van Mary. Wat willen Scorcese en Schrader met zo’n scene zeggen (en, met terugwerkende kracht, andere scènes met Frank)?

Hoe leg je de scene uit waarin Frank droomt van slachtoffers die hun armen naar hem uitstrekken?

Iedereen wil met Steven Soderbergh werken. Voor al zijn films wist hij een batterij aan grote namen te strikken. Zo ook voor Haywire.

Dit keer met voorbedachten rade, omdat alles afhing van een debutante, de martial-arts-kampioene Gina Carano. Maar daar had hij zich geen zorgen over hoeven maken. Soderbergh leverde indringende Oscar-winnaars af als Traffic en Erin Brockovich, maar ook eclatante successen als Ocean’s Eleven. Zijn roem als ambachtsman die graag verschillende genres uitprobeert en heel doelgericht werkt snelt hem vooruit.

Acteurs van de A-lijst grijpen de kans om met hem te werken zonder het script gelezen te hebben, zoals George Clooney, Matt Damon en Brad Pitt (Ocean’s), of Michael Douglas, Ewan McGregor en Antonio Banderas (Haywire). In dit geval wilde Soderbergh (en zijn geldschieters) die sterrencast er graag bij, want die zou helpen een film overeind te houden waarin een debutante de hoofdrol moest krijgen.

Hij liep met het idee een eerbetoon te maken aan de spionage- en actiefilms van vroeger, zoals de eerste James Bond-films, of The Fugitive. Maar niet een kopie. Een van de vragen was bijvoorbeeld: waarom moet de actieheld altijd een man zijn? Is er (buiten Angelina Jolie) niet een vrouw die geloofwaardig kan zijn in een realistische spionagethriller? Het antwoord kwam toen Soderbergh in de wereld van de Oosterse vechtsporten de uitblinkende sportvrouw Gina Carano ontdekte: atletisch, nuchter, goede ‘looks’.

Het is zeker gelukt. Zoals alle films van Soderbergh ziet Haywire er fantastisch uit. En in haar stunts en gevechtsscènes, maar ook in haar dialogen en acteerscènes is Carano fantastisch. Het resultaat is een ouderwets spannende race om een complot te ontrafelen. Hoewel het helpt dat de overige acteurs (en de decors en de muziek) schitteren, had Soderbergh zich geen zorgen hoeven maken over zijn hoofdrolspeler.

Had hij zich maar meer zorgen gemaakt over het verhaal. Gina Carano speelt een ex-marinier die voor een bedrijf werkt dat in het geheim klusjes opknapt voor de regering, zoals het ontvoeren, bevrijden of uitschakelen van menselijke doelwitten. Na een klus in Barcelona wordt haar personage op een missie gestuurd die haar duidelijk maakt dat de klus in Barcelona een opzetje was om haar in een kwaad daglicht te stellen. Bedrijf en regering keren zich tegen haar. Haar enige uitweg is het complot terug te voeren tot degenen die het op haar gemunt hebben.

Ondanks de spanning wordt het geen echt onderhoudende thriller omdat de ruimte voor de personages de ruimte inneemt voor de relaties en de plot. Het wordt maar niet goed duidelijk wie wat doet en waarom. Waarom vertelt Carano het hele geheimzinnige verhaal aan een volslagen vreemde? En wat was nu eigenlijk de inzet voor iedere deelnemer aan het spel? Het eerste uur neem je dat voor lief, omdat je aanneemt dat het onderdeel is van de puzzel. Maar naar het einde toe wil je toch eindelijk wel eens weten waar het nu allemaal om te doen was. En dat blijft een rafelig, zodanig dat na het plotselinge einde het vermoeden opkomt dat er nog een televisieserie achteraan komt. 

De Deense regisseur Carl Theodor Dreyer breekt in zijn Le Passion de Jeanne D’Arc (1928) met heel wat filmwetten, en toch – of juist daarom - is het een meesterwerk. Wellicht omdat de mystieke cultus rondom de Franse vrijheidsstrijdster Jeanne D’Arc het best gevangen kan worden in een vreemde filmstijl.  

Dreyer had een aanleiding: Jeanne D’Arc was in 1920 door het Vaticaan heilig verklaard. Deze vijftiende-eeuwse ‘Maagd van Orleans’, hoort vroeg in haar jeugd stemmen. Van heiligen en God zelf. Ze moet haar Frankrijk bevrijden van die vermaledijde Engelse bezetter. Verkleed als  man – om niemand tot onkuisheid te verleiden – spoort ze de Franse kroonprins aan het Engelse beleg bij Orleans te doorbreken. Het lukt en de prins laat zich kronen tot koning Karel VII.  De Engelsen weten Jeanne echter te vangen en willen haar terechtstellen, om zo het koningschap van Karel VII te ondermijnen.  

Hier springt Dreyer in. Zijn film beslaat het proces. Een bij voorbaat kansloos proces. Een groep orthodoxe theologen vuurt meesmuilend een aantal verkennende vragen op haar af om vast te stellen wat voor vlees ze in de kuip hebben. Een jonge dame ongetwijfeld, kent ze het ‘Onze Vader’ wel, wie heeft haar dat geleerd? Je moeder, aha. Wil je het opzeggen? Nee, schudt ze. De theologen drijven haar in de hoek. Jeanne D’Arc is niet bepaald het grootste licht, wat verder uit haar komt zal wel niet veel soeps zijn. Dan, de vraag waar het proces om zal draaien: je denkt gezonden te zijn door God? Met wijd opengesperde ogen blikt ze omhoog: “Ik ben geboren om Frankrijk te redden.” Godslastering!  

Le Passion de Jeanne D’arc wisselt lange close-ups van een ontzette Jeanne af met schijnbare point-of-viewshots, waarin we door haar ogen kijken naar hooghartige theologen. Dreyer breekt met de filmwetten door heel weinig diepte te laten zien. Zo is door de camerahoeken vaak niet goed in te schatten hoe de personages staan ten opzichte van de achterliggende muur, zijn personages nauwelijks onder het middel gefilmd en zien we weinig voorwerpen op de achtergrond, voornamelijk witte muur of lucht, wat de personages op de voorgrond dwingt. En zelfs het lichtgebruik laat niet toe dat van de schaduwen iets van diepte is af te lezen. Daarbij filmt Dreyer herhaaldelijk vanaf een laag perspectief waardoor de rechters niet lijken te lopen, maar veel eerder over de grond lijken te zweven, als boze geesten. En zijn de gebeurtenissen of personages niet zelden aan de randen van het beeld te vinden. Misleidende camerahoeken, wilde framing en discontinuerende montage verbeelden gezamenlijk een ruimte die onaards en vol conflict is.  

Het is de vraag wat Dreyer hiermee wil zeggen. Zien we het proces vanuit Jeanne’s spirituele bewustzijn, waarin alles duivelachtig op haar afkomt? Of slechts vanuit haar waarneming, die zo is omdat ze klein en kwetsbaar is en met haar rug tegen de muur staat? Hoe vreemd de filmstijl ook is, haar geloofspsyche blijft de hele film leidraad. En beide elementen maken van de film een uitzonderlijk exemplaar. De passie van Gibson hanteert een conventionele verhalende techniek, en onderscheidt zich door de heftige inhoud van de beelden. Dat versmalt die momenten tot effectbejag en de kijker blijft toeschouwer. Dreyers film maakt de kijker, dankzij de excentrieke beeldtechniek, juist deelgenoot van het lijden van Jeanne D’Arc en laat voelen  hoe het is om met de dood voor ogen toch vast te houden aan je geloof.  

Helaas verbrandde de film om een of andere reden en heeft Dreyer tot zijn dood gedacht zijn film voorgoed kwijt te zijn. In 1981 werd de film gevonden in de kast van een conciërge in een gesticht in Oslo.  

Le Passion de Jeanne D’Arc is waarschijnlijk niet in videotheken te verkrijgen, wellicht wel in sommige bibliotheken, maar zeker vooralsnog via Youtube te zien: http://www.youtube.com/watch?v=BLBn9KK2Ss0      

Echt aardig is Leo Vandermolen niet tegen zijn kandidaten. Hij is de populaire presentator van de tv-quiz Klaar voor onder water. Van de stellen die aan zijn quiz meedoen, moet de één zo lang mogelijk onder water blijven, terwijl de ander zo veel mogelijk vragen beantwoordt. En Vandermolen is ijdel. Maar hij stopt met zijn show, omdat hij met zijn vrouw en twaalfjarige dochter in Italië wil gaan wonen om het rustiger aan te doen. Het afscheid van de tv en van Nederland gaan ze vieren met een etentje in een chic Italiaans restaurant.

Maar daar komen vrouw en kind maar niet opdagen. Wel verschijnt er een merkwaardige man, die zegt te weten waar ze zijn: hij heeft hen ontvoerd. Hij laat hen pas vrij als de quizmaster zelf tien vragen heeft beantwoord. Die vragen zijn lastig en confronterend. Ze gaan over de kleding van Vandermolens dochter. Over zijn minnares. De presentator pijnigt ondertussen zijn hersens: wat is het motief van deze man?

Regisseur Dick Maas weet je een aantal malen op het verkeerde been te zetten. Je krijgt toch sympathie voor die harde Vandermolen, die zijn vrouw en kind mist. Je voelt mee met zijn afgrijzen om de bizarre quizvragen. Maar daarna haat je hem weer als je ziet hoe onoprecht hij met zijn minnares omgaat, en hoeveel buitensporig geweld hij gebruikt tegen de onbekende man. Maar ook ten opzichte van die ontvoerder ervaar je tegenstrijdige gevoelens. Heeft hij dan toch een reden voor de ontvoering? Maar zijn vragen zijn zo indiscreet. En de manier waarop hij met de ontvoerde vrouwen omgaat, is zo schofterig!

Het verhaal dat Dick Maas vertelt, is bijzonder origineel en de acteurs spelen onnederlands goed. Barry Atsma als de tv-presentator is echt bang; Pierre Bokma als de vreemde man is echt onverstoorbaar.Al kan het verhaal in werkelijkheid nooit zo zijn gebeurd, het spel van Atsma en Bokma is zo overtuigend, dat je die onvolkomenheden vergeet. Quiz  zet je aan het denken – over de slechtheid van mensen en de drang om je eigen slechte dingen te vergeten. Niemand is alleen maar schuldig of onschuldig, lijkt de boodschap.

Zoals vaker bij thrillers valt het einde tegen. Zolang je naar de motieven van de ontvoerder kunt raden, is het spannend, maar de opgebouwde spanning wordt te makkelijk opgelost.

John Carter is de tragiek van een origineel dat zo vaak geïmiteerd of geplunderd is dat het niet origineel meer lijkt.

Het verhaal over de aardbewoner die op mysterieuze wijze op Mars terecht komt en daar een held wordt is alweer honderd jaar oud en inspireerde talloze schrijvers, striptekenaars en filmmakers. Nu Disney de uitdaging aangaat om eer te bewijzen aan het origineel is het resultaat steeds: waar ken ik dat toch van? Of erger: dat is toch al eerder vertoond? Hoe goed Pixar-kapitein Andrew Stanton (Finding Nemo, Wall-E) het schip ook op koers houdt, hij ontkomt niet aan deze klippen. Heb je Stargate plus Attack of the Clones gezien dan heb je John Carter gezien. Het had geholpen als Stanton een paar vette knipogen in deze spin-off had gemaakt.

Net als Pixar-collega Brad Bird toont Stanton voor het eerst zijn kunsten buiten een animatiefilm en zoals gezegd houdt hij het geheel goed op koers. Hij plaatst de avontuurlijke actie binnen een raamvertelling waarin hij de oorspronkelijke schrijver opvoert, Edgar Rice Burroughs, beter bekend als de geestelijke vader van Tarzan.

De Amerikaanse soldaat Carter vindt een medaillon waarmee hij per ongeluk naar Mars wordt geteletransporteerd. Per ongeluk, omdat alleen een buitenaards ras, de Therns, over deze technologie beschikt en die gebruikt om de geschiedenis in goede banen te leiden. Door de andere omstandigheden op Mars blijkt hij bovenmenselijke krachten te hebben. Hij ontdekt dat de woestijnplaneet helemaal niet onbewoond is, maar dat mensachtigen uit twee steden, Helium en Zordanga, om het energiegebruik op de planeet strijden. Carter komt terecht bij de Thraks, een primitief ras van vierarmige strijders, dat tussen die twee vuren in zit. Als blijkt dat Zordanga onder leiding van de Therns macht en eigen gewin nastreeft en Helium een slimme, dappere en mooie prinses heeft, raakt Carter met de Thraks verwikkeld in de strijd om het behoud en de vrede van de planeet.

Vijftig procent actie met verbluffende effecten? Check. Vijfentwintig procent intrige met goede stemacteurs? Check. Vierentwintig procent romantiek? Check. Een procent bezorgdheid over de onuitroeibare zelfvernietiging van menselijke beschavingen? Check. Net als Bird behoort Stanton tot de belijdende christenen in de Pixar-stal en hoewel je echt niet hoeft te proberen meer te zoeken achter de initialen van de hoofdpersoon, merk je dat hij het verhaal op moreel juiste wijze wil laten aflopen. Van binnen klopt de film dus helemaal, ook al wordt dat van die Therns en de ondergang van de planeet niet echt bevredigend uitgewerkt. Liefhebbers zullen een onderhoudend avondje beleven aan John Carter. Disney zal echter de tweehonderdvijftig miljoen dollar die zijn uitgegeven niet terugverdienen; die hebben de kijkers al lang uitgegeven aan eerdere kopieën van het origineel.

‘De ergste dag’, zo noemt de 9-jarige Oskar ’11 september’ steevast. Stephen Daldry heeft het sublieme boek van Jonathan Safran Foer verfilmd – minder subliem dan het boek, maar zelfs dan blijft het een prachtig verhaal. Geen rampenfilm, maar een film over hoe mensen omgaan met het kwaad dat zo plotseling hun leven binnendringt.

Oskars vader is bij de aanslagen van 11 september 2001 omgekomen in het World Trade Center. Kort daarna vindt hij een sleutel in een envelop, waar de naam ‘Black’ op staat. Hij gaat het slot zoeken waarop de sleutel past, in de stellige overtuiging dat de zoektocht hem naar antwoorden op het sterven van zijn vader zal leiden.

Oskar noemt zichzelf uitvinder, francofiel, pacifist, juwelier en verzamelaar van zeldzame munten. De rol wordt gespeeld door Thomas Horn, die net als Oskar iets té slim is voor zijn leeftijd. Hij werd gekozen voor de rol nadat hij een kennisquiz voor kinderen op de televisie had gewonnen.

Op zijn zoektocht in New York ontmoet Oskar honderden personen met de achternaam Black; ze vertellen hun wonderlijke levensverhalen en zo leert de jongen de schoonheid en wreedheid van de wereld te begrijpen. Vanaf halverwege wordt hij bijgestaan door een oude man, die pas later Oskars opa blijkt te zijn. Hij heeft het bombardement op Dresden meegemaakt en kan niet meer praten. Max von Sydow speelt de zwijgende, oude man voortreffelijk, met krachtige mimiek.

Het boek van Foer is lichtvoetig en neemt toch de ernst van de ramp serieus. Dat zit, heel knap, vooral in de taal die Oskar spreekt; hij is wijs, maar begrijpt tegelijk nog maar weinig van de wereld, wat komische situaties oplevert. In de film levert Oskars vroegwijsheid ook wel grappige situaties op, maar dat sublieme taalgebruik vat je niet in een film.

De sleutel leidt Oskar niet naar hét antwoord op zijn verdriet en boosheid. In de film is een scène toegevoegd, waarin hij een briefje van zijn vader vindt, aan hem gericht. Dat gun je de jongen, maar het past niet in het verhaal.

Een essentiële lijn in het boek is weggelaten. Oskar heeft er veel moeite mee dat zijn moeder nooit huilt en zelfs weer een vriend krijgt. Zij wil zich juist sterk houden voor hem, en probeert weer gelukkig te worden. Dit is een sleutelpassage in het boek. Moeder en zoon raken in hun verdriet van elkaar verwijderd en vinden elkaar langzaam weer tijdens Oskars zoektocht. In de film zegt Oskar tegen het eind tegen zijn moeder dat zij van hem weer verliefd mag worden. Maar de context van die zin ontbreekt doordat de lijn met zijn moeder grotendeels is weggehaald.

Het is koud, ze gaan bijna dood door de honger, worden achterna gezeten door wilde beesten en moeten vechten voor hun leven. Klinkt als een reguliere actiefilm, nietwaar? Toch is The Grey meer dan je zou verwachten.

Acteur Liam Neeson is perfect gecast voor de rol van Peter Ottway, een scherpschutter op een olieraffinaderij in Alaska. Hij wordt ingehuurd om wilde beesten zoals beren van de werkplaats te houden, zodat de mannen niet aangevallen worden. Neeson is al aardig op leeftijd. Hij was 57 toen hij zonder twijfel tekende voor deze rol. Het kleine jongetje in hem speelde op bij de fantasie van Alaska, wolven en survival. Waarom geen jonger exemplaar voor deze hoofdrol? Hoewel er veel actie in voor komt en de tocht zwaar neergezet wordt, is een ander aspect van de film nog veel belangrijker: Het inlevingsvermogen om te moeten vechten voor liefde wat al jarenlang een belangrijke rol speelt in het leven van het personage en het stukje levenservaring wat je van ouderen kan leren. Daar is Neeson op het juiste adres. Als een zorgzame leider met een aardige rugzak neemt hij zijn mannen mee op reis.  

Geen platte actie dus, maar een actie-thriller met wat meer diepgang. Een voorbeeld is de scène waar Ottway met een paar mannen na een barre tocht eindelijk een plek hebben gevonden waar ze hun beperkte kamp op kunnen bouwen. Door de kou en inmiddels een paar levensbedreigende ervaringen verder ontwikkelt zich een open gesprek waarbij korte getuigenissen naar buiten komen. Het thema geloof  en hoop komt hierbij veelvuldig naar voren.  

Kou
Oké, maar wat zorgt dan voor de actie? De wraakzuchtige en bloeddorstige wolven natuurlijk. Helaas is de uitwerking van deze wezens niet heel geslaagd. Deze scènes zijn wel meeslepend en spannend, maar de close ups van de wolven kunnen bestempeld worden als 'nep'. Wat wel goed gelukt is in de film is de beleving van kou. Doordat de makers gefilmd hebben in Noord-Canada bij min 20 met veel koude wind is het spel van de koude omstandigheden zeer overtuigend. 

The Grey is een verrassende actiefilm en behandeld mooie thema’s, maar het slot van de film kan verschillend worden geïnterpreteerd.

In romantische komedies is het krijgen belangrijker dan het hebben van een relatie. In Bridesmaids wordt het hebben van een huwelijksrelatie zelfs geschetst als het allerergste wat een vrouw kan overkomen.

Dit perspectief krijg je mee via de belevenissen van Annie Walker (Kristin Wiig, medeschrijfster van het scenario) en haar vriendin Lilian. Ze doen de gekste dingen met elkaar en zijn ‘best friends forever’. Lilian heeft een serieuze, vaste relatie. Annie Walker heeft alleen een “fuck buddy”, Ted.

Hoe dit voor haar in de praktijk werkt, zie je meteen al in de opening. Deze seksscène is weliswaar niet erotiserend - er is geen naakt te zien - maar laat qua taalgebruik en beweging in bed weinig aan de verbeelding over.  Bij een close-up van Annies gezicht blijkt dat alle seksuele handelingen haar koud laten: er is geen intimiteit. Na de daad wordt zij vriendelijk doch dringend verzocht om het huis te verlaten - grote kans dat Ted die nacht nog een paar keer van bil gaat, zo blijkt later.

Annie kan dan ook niet meer in echte liefde geloven. Bij de juwelier waar zij werkt, verkoopt ze cynisme in plaats van het “love is eternal” gezicht van haar collega. Haar vriendin Lillian kan dat echter nog wel. Wanneer zij ten huwelijk wordt gevraagd, wordt Annie ‘maid of honor’, de vrouw die samen met haar andere vriendinnen (de bridesmaids) haar bruiloft vorm mag geven. En om de relatie tussen deze ‘vriendinnen’ draait de film. Animositeit, rivaliteit en grofgebektheid (naast veel visuele poep en pies-humor) kenschetsen de ontmoetingen die ze hebben. Rita, Helen en Becca zijn getrouwd, maar hebben huwelijksproblemen. Rita krijgt veel te veel seks, maar geen zoenen en haar zoons denken alleen maar aan masturberen. Helen’s man is zo veel weg dat ze ook al 4 maanden geen seks heeft gehad. Becca is net getrouwd.  Zij en haar man zijn het karikaturale toonbeeld van een verliefd stelletje maar doen ‘het’ niet. Bridesmaids is met z’n grote aandacht voor (platte) seks een soort American pie maar dan voor vrouwen. 

En je mag het geloven of niet, maar die zijn er bij bosjes voor gevallen, evenals de pers en de Oscar jury: de film kreeg een nominatie voor 'beste originele scenario'. En daarin ligt het fascinerende van Bridesmaids. Hoe kan een film met zo veel gore en platte seksuele humor die vrouwen zo aanspreken? Dat ligt in de taal die deze film spreekt over het hebben van huwelijksrelaties met mannen.

Het huwelijk (in Amerika heiliger maar ook breekbaarder dan in Europa, ca. 1 op de 2 huwelijken strandt) ligt in deze film zwaar onder vuur. Vrouwen zijn meer op zoek naar intimiteit dan naar stabiliteit of sociaal contact met, al dan niet aangetrouwde, familie, zo blijkt. Daarbij moet Lilians bruiloft dan wel de mooiste dag van haar leven zijn, want alles wat daarna komt is verschrikkelijk, zoals de levens van Rita, Helen en Becca illustreren. Dit wordt onderstreept door de song ‘Hold on’ die de wereldberoemde band Wilson Philips (extravaganza!) op de bruiloft zingt: “I know this pain  / Why do you lock yourself up in these chains? (…) You've got no one to blame for your unhappiness / You got yourself into your own mess.”

Is er dan niets dat deze film de moeite waard maakt? Als enige uitzondering kan misschien gelden romantic interest Nathan Rhodes (de politieagent die Annie aanhoudt omdat haar remlichten het niet doen). Hij is iemand bij wie ze na die ene nacht met elkaar wel mag blijven en die haar oproept haar hart te volgen en terug te keren naar haar werk als banketbakker. Hij is de enige die ‘echt’ is en een warm hart heeft.

Maar ook hier gaat het om het krijgen van een relatie. Hoe het leven samen met hem is, dat zien we niet. En daarmee is deze film, met zoveel andere romantische komedies vergif voor echte, goede relaties. Maar dat is bijzaak, want die hebben in Bridesmaids sowieso geen credit meer.  

De Goede Dood ging in première op het filmfestival ‘The End’ van de NVVE, de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde. Een promotiefilm zijn, denk je dan. Maar euthanasie wordt niet verheerlijkt in de film.

Bernhard, de hoofdpersoon, heeft longkanker. Hij is bang door verstikking te sterven en heeft daarom voor euthanasie gekozen. De film gaat niet over het denkproces over euthanasie, maar over de dag voor zijn zelfgekozen dood, als zijn broers komen om afscheid te nemen.
Dat euthanasie kan in Nederland, is een voldongen feit en de familieleden vinden dat goed. Ze vinden het wel moeilijk dat ze precies weten wanneer hij zal sterven, de datum en zelfs het tijdstip: negen uur in de ochtend.

Broer Michael is een brallerige, lompe zakenman. Zijn foute grappen en rare manier van doen zorgen wel voor de vrolijke noot. De autistische, jongste broer Ruben weet zich beter te gedragen. Zijn naïviteit zet de anderen aan het denken. Er wordt heel wat afgeruzied, het meest tussen Michael en Bernards vriendin Hannah. Zij hadden ooit een relatie. Gaandeweg begint iedereen elkaar beter te begrijpen. Het wordt zelfs af en toe een vrolijke boel.

De film draait om de conversaties. Het is geen loos gebabbel: elke zin draagt iets bij aan het verhaal. De Goede Dood is gebaseerd op een toneelstuk uit 2008. De toegevoegde waarde van film is dat de emoties van dichtbij in beeld kunnen worden gebracht. Van gezichten kun je soms meer aflezen dan er wordt gezegd en soms zelfs iets anders. Zo vertelt de huisarts dat hij in zijn praktijk geen euthanasie meer uitvoert. Bij eerdere gevallen bleef hij maar twijfelen of hij alles zorgvuldig had afgewogen. Over de euthanasie van Bernhard is hij nu wel heel zeker, zegt hij. Maar zijn ogen zeggen wat anders.

De film maakt je niet veel wijzer over euthanasie. Het verhaal draait om emoties en relaties. In een leven na dit leven gelooft Bernhard niet. Wel vinden hij en zijn dochter Sam het mooi om er samen over te fantaseren. Ruben gelooft in Jezus, die is opgestaan uit de dood. Michael probeert hem daarvan af te helpen. Er wordt knap geacteerd. Zo wordt er geloofwaardig gehuild en dat is belangrijk in een film waarin heel wat tranen vloeien.

Het verhaal van Achtste-groepers huilen niet, een meisje dat aan leukemie overlijdt – kinderboekenschrijver Jacques Vriens (1946) heeft het zelf meegemaakt. Hij stond 25 jaar als meester voor de klas. In 1999 kwam het boek uit dat hij over ‘Akkie’ schreef. En nu is er een film.

Die begint met een partijtje voetbal. Akkie heeft zo’n jongen in haar klas die altijd stoer doet. ‘Joep kan niet tegen z’n verlies’, zegt Akkie, ‘hij gaat nog liever dood.’ Oef. Dat doet zeer, als je weet wat er komt.

Akkie krijgt steeds blauwe plekken en bloedneuzen en is soms opeens moe. Dan kan ze niet meer. De huisarts prikt bloed en een paar dagen later staan haar ouders met de auto bij school. Ze moet naar het ziekenhuis.

Akkie is net zo’n meisje als de ‘echte’ Anke, zegt Jacques Vriens. ‘Gewoon een kind dat goed ligt in de klas, een beetje stoer, ze houdt van voetballen.’ En ze kan heel no-nonsense doen als het om gevoelens gaat. In het ziekenhuis moeten ze naar de afdeling ‘oncologie’. Wat betekent dat, vraagt Akkie in de lift. Boven haar hoofd kijken haar ouders elkaar onzeker aan. Uit de lift stapt Akkie zelf op een verpleegster af en gaat het vragen. Als ze terugkomt bij haar ouders, zegt ze: ‘Dat betekent kanker. Is dat nou zo moeilijk?’

Vergeleken met het boek zijn in de film een paar dingen anders. Het belangrijkste is dat Joep meer achtergrond heeft gekregen, en dat Akkie op het laatst iets met hém krijgt, in plaats van met Laurens. Dat zal wel filmlogica zijn, maar het geeft de film ook iets voorspelbaars. Er zijn verder een paar visuele elementen toegevoegd, die juist in een film heel sprekend zijn. Zoals de kralenketting die Akkie in het ziekenhuis krijgt; voor elke chemobehandeling een mooie nieuwe kraal. Maar op een dag gooit ze hem stuk, alle kralen over de grond.

In boek en film komen de klasgenoten als vanzelf met vragen over God en over een hemel. Zo ging dat in de echte klas ook, zegt Vriens. Hij is katholiek opgegroeid, in Brabant, maar koos als leerkracht bewust voor het openbaar onderwijs. ‘Daar heb je alle verschillen bij elkaar en er is ruimte voor iedereen.’ Elise in de film is gelovig. ‘Laten we met z’n allen voor haar bidden’, stelt ze in de klas voor. ‘Niet iedereen gelooft in God’, reageert juf Ina, ‘maar we kunnen ieder op z’n eigen manier aan haar denken en het beste voor haar wensen. Dan wordt ze vast beter!’ De Evangelische Omroep is coproducent van de film. De omroep vond het volgens Vriens prima, dat de kinderen in de klas verschillend of niet geloven. ‘Daar was ruimte voor.’

Hoe regisseur Steven Soderbergh een eerbetoon aan Casablanca maakt met George Clooney als Humphrey Bogart en Cate Blanchett als Ingid Bergman. In groezelig zwart-wit.

In het naoorlogse Berlijn ontrafelt een Amerikaanse journalist het geheime leven van een oude liefde. Ook groezelig. Het siert Steven Soderbergh en zijn producer(s) dat ze niet steeds proberen gebaande paden te gaan om financieel uit te melken. Kassuccessen als Ocean’s Eleven en prijswinnaars als Traffic zouden hen in die verleiding kunnen brengen. Maar de laatste jaren kiezen zij nu eens meer en dan weer minder geslaagd voor artistieke en ambachtelijke uitdagingen.

Zo zagen zij in een boek van Joseph Kanon het spiegelbeeld van de Hollywood-klassieker Casablanca en besloten trouw te blijven aan de stijl van die oude film. Het is al aan de filmposter te zien: veel scherp licht en schaduwen, overbelichte achtergronden en onderbelichte voorgronden. Clooney en Blanchett zijn goed gecast voor die stijl. Zelfs in dialogen en sommige shots zijn rechtstreekse verwijzingen naar Casablanca te ontdekken.

De verschillen zitten vooral in het verhaal. In The Good German is het toneel de Postdamconferentie, waar wereldleiders het naoorlogse Europa verdelen. De Amerikaanse journalist Jake Geismer komt om verslag te doen, maar hoopt stiekem wat te weten te komen van een prostituee waar hij een oogje op had, Lena Brandt. Zij leeft nu samen met een Amerikaanse profiteur, Tully, die zich beweegt in het schimmige web tussen de Amerikaanse, Duitse en Russische sectoren.

Wanneer Tully vermoord wordt,  blijkt dat hij een slaatje wilde slaan uit de jacht op Duitse oorlogsmisdadigers en raketgeleerden, onder wie Lena’s echtgenoot Emil Brandt (diens naam zoemt door de film als die van Victor Lazlo in Casablanca). Grote vraag voor Jake Geismer is nu wie er welke belangen dient, inclusief zijn geheimzinnige liefje Lena.

Het verhaal is spannend in de zin dat je wilt weten hoe het afloopt. Maar er blijven wel wat dwaalsporen en losse eindjes over aan het eind en dat is onbevredigend. Ook heeft het verhaal niet de diepte van Casablanca: het is historisch interessant, maar roept niet de existentiële vragen op die de hit met Humphrey Bogart en Ingrid Bergman oproept. Dat en de rijkelijk grove taal van meneer Tully maken The Good German zeker niet tot het kassucces of de prijswinnaar die Soderbergh hopelijk toch ooit nog eens een keer maakt.

Je leven met nieuwe ogen zien, dat overkomt Max Klein. Meteen aan het begin van de film Fearless zien we hem zonder schrammetje tevoorschijn komen tussen de wrakstukken van een vliegtuigcrash. Het is alsof hij opnieuw geboren is.

Met enkele geniale shots laat regisseur Peter Weir niet alleen voelen hoe dramatisch het vliegtuigongeluk was, maar ook hoezeer de schok de overlever Max buiten de gewone wereld plaatst. Als je de dood in de ogen hebt gezien, lijken opeens heel veel gewoontes en sociale verwachtingen niet meer belangrijk. Zelfs de straat oversteken wordt een heel andere gebeurtenis.

Max slaagt er nog het beste in om contact te leggen met een andere overlevende van de crash, Carla. Zij voelt zich schuldig omdat ze de ramp heeft overleeft en haar baby niet. Max probeert haar te helpen. Degene die zich daardoor op grote afstand voelt staan, is zijn eigen vrouw. Wat moet je met zo’n man, die lijkt te denken dat hij onkwetsbaar is en met volle teugen van het nieuw gevonden leven gaat genieten? De psychologische gevolgen voor hun relatie zijn groot en wat Fearless een goede film maakt is dat Peter Weir alle tijd neemt voor de personages en hun relaties. Je wilt echt weten hoe het met hen afloopt. Typisch iets voor de plank met dramatische speelfilms.

In de tijd dat er nog geen dvd’s waren (laat staan dat je films kon downloaden of online kijken), werden er natuurlijk ook goede films gemaakt. Die werden uitgebracht op videobanden. Helaas zijn lang niet alle films die op videobanden verschenen opnieuw uitgebracht op dvd. Helaas bijvoorbeeld voor Fearless.

Opvallend genoeg (voor een Peter Weir film) zitten er allerlei religieuze motieven in Fearless. Max Klein heeft immers een soort bijna-dood-ervaring gehad. Hij ervaart in de crash een volledige overgave en aanvaardt zijn leven en zijn lot zoals het komt. Maar als iemand die als het ware door de dood is heengegaan, wordt hij voor anderen ook iets van een held, een redder. Hij zegt kort na het ongeluk een klein groepje overlevenden hem te volgen naar het licht en zo vinden zij het leven.

Max heeft dan ook gesprekken met Carla over God, over leven en dood. Waar anders over? Daardoor geeft de film voor mensen die geloven dat ze gered zijn van de eeuwige dood een kans hun leven weer met nieuwe ogen te leren bekijken. Dan zijn aardse zaken niet meer zo belangrijk, maar het proeven van het volle leven dat God geeft. Al is het maar in de smaak van verse aardbeien.  

Gespreksvragen
- In hoeverre heeft Max Klein iets van Jezus Christus? Wat wel en wat niet?
- Wat lijkt de filmmaker uiteindelijk over Godsgeloof te willen zeggen?
- Wat vind je van de manier waarop Max zijn nieuwe leven omarmt?
- Wat is daar positief aan en wat negatief?
- Denk eens over de titel van de film. Op wie slaat de titel en in welk opzicht?

Hunger vertelt het verhaal van IRA-activist Bobby Sands die in 1981 door de Britten in de Maze-gevangenis wordt opgesloten. Hij gaat in hongerstaking omdat de regering van Margareth Thatcher de IRA-gevangenen niet als politieke gevangenen wil erkennen.

De film zou je kunnen verdelen in drie aktes. In het eerste deel zie je een keurige man die keurige kleren aantrekt, van zijn vrouw een keurig ontbijt krijgt voorgezet en die vervolgens naar zijn werk rijdt. Wel kijkt hij eerst even onder zijn auto of er geen explosief onder zit. Hij blijkt gevangenbewaarder in de Maze-gevangenis te zijn. Daar behandelt hij de gevangenen op een dusdanig brute wijze, die niet past bij het beeld dat je tot dan toe van hem hebt gekregen.

Er komt een nieuwe gevangene binnen en door zijn ogen word je geconfronteerd met de mensoneerlijke behandeling in de gevangenis. Naar de buitenwereld moet het lijken of de gevangenen goed behandeld worden, maar niets blijkt minder waar. Naakt en met alleen een ruwe deken zitten ze per tweetal in een kleine cel. Ze bewaren urine in een emmer en smeren hun uitwerpselen over de muren uit. Dit tweede deel van de film, waarin ook brute mishandelingen zijn te zien is bijna niet uit te zitten. Het is ronduit stuitend om te zien hoe er met deze mannen wordt omgegaan.

Daarna komt Bobby Sands pas in beeld (Michael Fassbender). Regisseur Steve McQueen geeft verder geen voorinformatie over deze man. De beweegredenen van Sands om in hongerstaking te gaan worden uiteen gezet tijdens een gesprek dat hij met een priester heeft. Dit gesprek vindt plaats in één indrukwekkend shot van 17 minuten. In het derde deel wordt de daadwerkelijke hongerstaking van Sands in beeld gebracht. De toon van de film is hier totaal anders. Een instellingsarts begeleidt Sands overwegend liefdevol en de kleurstelling, die tot dan toe kil blauw was, is hier rustiger. Vooral de beelden van het extreem vermagerde lichaam van Sands choqueren. Het lichaam van Michael Fassbender doet hierin niet onder van dat van Christian Bale in The Machinist. Met zijn holle maar vastbesloten blikken weet hij de kijker tot heel dichtbij te benaderen.

Hunger is de eerste film van de Britse en in Amsterdam woonachtige regisseur Steve McQueen, die voor die tijd werkte als beeldend kunstenaar. Zijn manier van filmen is indringend. In vaak lange shots met kille kleuren weet hij onder de huid van de kijker te kruipen. Hij wil geen statement maken, daarvoor blijft hij te veel op afstand. Hij focust vooral op de vastberadenheid van Sands om zijn doel te bereiken. Dat doel is politieke erkenning en niet eens een menselijkere behandeling voor de gevangenen. Sands heeft geen middelen om mee te vechten, enkel zijn lichaam en wilskracht. Hij is echter bereid dit tot het uiterste in te zetten.

Hunger is een intense, onvergetelijke film.

Hoog in de lijsten van christelijke filmcritici als die van artsandfaith.com staat steevast de onbekende film van Deense afkomst genaamd Ordet. Voor de liefhebber van vandaag moet Ordet een van de vreemdste films in die lijsten zijn. Toch is er reden om er via blikoponeindig.nl kennis van te nemen.

Wat is er zo vreemd aan? Om te beginnen is het een toneelstuk dat in 1955 in zwart-wit verfilmd is. De acteurs bewegen zich plechtstatig door een statisch decor alsof ze over dun ijs lopen en bang zijn er door te zakken. De scènes en dialogen verlopen traag, zonder muziek of andere opsmuk. Als ze spreken dan kijken ze niet naar elkaar maar naar een of ander betekenisvol punt in de verte. Dan is ruim twee uur een lange zit. Positief gezegd, je bent je er van bewust naar een klassieker te kijken die gemaakt is volgens klassieke filmconventies, die prijzen opleverde bij de Golden Globes en het Filmfestival van Venetië. Dat vraagt inspanning van de hedendaagse kijker, waarmee overigens niks mis is.

Vreemder nog is het verhaal. Op een boerderij aan de Deense kust woont een oude boer, de weduwnaar Morten Borgen, met zijn drie zonen. De oudste zoon, Mikkel, is gelukkig getrouwd met Inger. Zij is de zwangere moeder van hun twee dochters en het zonnetje in huis. Mikkel is een goed mens maar hij heeft het christelijk geloof van zijn vader en echtgenote verloren. De tweede zoon, Johannes, heeft zijn verstand verloren toen hij theologie studeerde. Hij loopt nu te pas en te onpas Jezus na te spreken en is zo een ongemakkelijk huisgenoot voor de anderen. De jongste zoon, Anders, is verliefd op de dochter van de kleermaker.

De gebeurtenissen in het verhaal spelen zich af rond dit laatste alledaagse gegeven. Peter de kleermaker is aanhanger van een bevindelijke huisgemeente die op gespannen voet staat met de geloofsbeleving van Mortens gezin, lid van de plaatselijke kerk. Daarom weigert Peter aan Anders de hand van zijn dochter. Dit zet weer kwaad bloed tussen Morten en Peter, die star hun theologische verschillen oprakelen.

Het schijnt dat de Deense samenleving van voor de Tweede Wereldoorlog verwikkeld was in een wijdverbreid debat over evolutie, kerk en geloof. Het toneelstuk van de Deense theoloog Kaj Munk moet in dit kader gezien worden. Wie heeft er in het debat tussen de dominee en de dokter, tussen de kerkganger en de thuislezer, tussen goedheid, geloof en gewoonte een woord dat leven geeft? Munks boodschap lijkt te zijn dat er maar een is die boven de partijen staat en dat is Jezus Christus zelf. Vandaar dat de rol van de zonderlinge Johannes steeds belangrijker wordt. Hij citeert niet alleen uit de Bijbel maar lijkt profetisch te spreken over de gebeurtenissen die plaatsvinden op Borgengaard. Heeft er al iemand het geloof gehad om God om hulp te bidden en wonderen van Hem te verwachten?

Het drama loopt naar een hoogtepunt als Borgengaard in rouw wordt gedompeld. De mensen doen de stap voorwaarts om zich met elkaar te verzoenen, dat in ieder geval wel, maar Johannes stelt iedereen voor een volgende stap in het geloof, net als Jezus bij het graf van Lazarus: durf je God te vragen om het ongelooflijke? Of is dat 'alleen maar' een kinderlijke wens? Als je de moeite hebt genomen om Ordet uit te zitten dan realiseer je je opeens de beloning: centraal in deze film staan niet alleen de herkenbare emoties rond het delen van leven en dood, maar ook de diepere twijfel waarin het anker van je hele bestaan ligt. In je geloofsopvattingen en –gewoonten? In die dingen waar je zo zeker van bent en anderen mee afschrikt? Of moet je nog eens wat beter letten op de ongemakkelijke aanwezigheid van de gekke Johannes?  

Gespreksvragen
- Met welk personage heb je het meeste?
- Ook met zijn of haar geloofsbeleving?
- In hoeverre is Ordet een kritiek of juist een bevestiging van christelijk geloof?
- Hoe groot of klein lijken de verschillende personages in Ordet van God te denken?
- In hoeverre zou Johannes ook werkelijk Jezus kunnen zijn?

Een historische familiefilm in 3D van Martin Scorsese, de regisseur van films als Taxi Driver, The Last Temptation of Christ en Goodfellas. Onwaarschijnlijk? Misschien, maar het resultaat is weergaloos. Hugo is een spannend verhaal voor iedereen vanaf een jaar of tien en tegelijk een boeiende ode aan een van de belangrijkste filmmakers ooit. Niemand anders dan Martin Scorsese zou het voor elkaar krijgen.

Scorsese verfilmde het kinderboek The Invention of Hugo Cabret (2007) van Brian Selznick in adembenemend 3D, wat veel vaart en een vleugje fantasie brengt in het ontroerende verhaal. Het slimme weesjongetje Hugo is een jaar of twaalf. Sinds de dood van zijn vader woont hij boven een treinstation in Parijs. Daar is hij met zijn oom verantwoordelijk voor het aan de praat houden van de klokken.

ondernemende kinderen
Maar Hugo heeft ook zijn oom al een paar maanden niet meer gezien. Nu moet hij zelf zien rond te komen én uit handen blijven van de stationschef (een hilarische en verrassend aandoenlijke rol van Sacha Baron Cohen – die van Borat). Hugo heeft het bovendien vaak aan de stok met ‘Papa George’, een chagrijnige oude man, die een speelgoedstalletje runt op het station. Samen met diens pleegdochter, de avontuurlijke Isabelle, ontdekt Hugo dat er een verband is tussen Papa George en de mysterieuze kapotte ‘automaton’ die Hugo’s vader hem heeft nagelaten. Deze mechanische pop kan bewegen als hij wordt opgewonden. Het lijkt erop dat Hugo’s pop kan schrijven, maar dan moet hij hem eerst zien te repareren! De twee ondernemende kinderen halen de onderste steen boven en ontdekken zo het geheim.

vroegste films
Papa George (Ben Kingsley) is namelijk niemand minder dan George Méliès, de grondlegger van de verhalende cinema. Ongetwijfeld was dit gegeven voor Scorsese reden om zich aan dit project te wagen. Al sinds zijn vroege jeugd wordt Scorsese gedreven door een gepassioneerde liefde voor de cinema. In zijn ongelooflijk onderhoudende documentaires Il mi viaggio in Italia (1999) en A personal journey with Martin Scorsese through American movies (1995) – beide ongeveer vier uur lang! – bracht hij die filmliefde al over op het publiek. Met Hugo weet hij entertainment en pure emotie te paren aan educatie over een periode uit de filmgeschiedenis. In Hugo is zelfs een deel van een van de beroemdste films aller tijden te zien: Le voyage dans la lune. Méliès maakte deze magische sciencefictionfilm in 1902, slechts zeven jaar nadat de gebroeders Lumière op 28 december 1895 hun eerste films lieten zien in een Parijs café.

filmgeschiedenis
Méliès was bij deze ‘geboorte van de cinema’ aanwezig. Hij besloot onmiddellijk tot een carrièreswitch van goochelaar naar filmmaker. In tegenstelling tot de Lumières, die zich voornamelijk beperkten tot documentaires, zag Méliès direct het enorme potentieel van de cinema als verhalenmachine en volksvermaak. Le voyage dans la lune sloeg in als een bom en werd de eerste kaskraker uit de filmgeschiedenis. Maar rond de Eerste Wereldoorlog was de eerste magie van de stomme cinema uitgewerkt en werd Méliès net zo snel vergeten als hij beroemd werd. In Hugo zien we hoe hij de laatste jaren van zijn leven sleet in zijn winkeltje. Je kunt het je nu niet meer voorstellen, die teloorgang: in alle handboeken filmgeschiedenis en op alle filmacademies ter wereld wordt Méliès beschouwd als dé grondlegger van de verhalende cinema..

dingen repareren
Genoeg over de geschiedenis. Behalve een hommage aan een van Scorseses helden, is Hugo ook gewoon een prachtige film over liefde en verdriet, succes en tegenslag en bovenal: de kracht van verbeelding. Hugo ontdekt dat hij niet zomaar op deze aarde rondloopt, maar dat zijn leven zin heeft. ‘Misschien is mijn doel wel dat ik dingen moet repareren’, zegt hij halverwege de film tegen Isabelle. Hij snapt direct dat dat niet alleen slaat op zielloze dingen, maar dat hij ook het verdriet van Papa George kan ‘maken’, door Méliès te laten zien dat hij helemaal niet is mislukt. Gelukkig is het uitgerekend Martin Scorsese, grootmeester van de hedendaagse Amerikaanse cinema, die dit kinderboek heeft uitgekozen om te verfilmen. Scorsese maakt er namelijk geen saai college van. Het verhaal meandert voort zoals de camera door het drukke treinstation snelt, langs kleurrijke personages die stuk voor stuk een glimlach op het gezicht van de kijker toveren. Scorsese bereikt daarmee precies hetzelfde als Méliès honderd jaar geleden: zijn publiek zit de hele film op het puntje van zijn stoel en loopt met een brede glimlach de bioscoop uit.

Regisseur Steve McQueen geeft in Shame een serieus portret van een man die continu op zoek is naar seksuele bevrediging. Is de film daarmee ook geschikt educatief materiaal, tegen seksverslaving of de seksualisering van de samenleving? Dat niet direct.

Brandon is een goeduitziende en charmante, maar ook gereserveerde jongeman. Een succesvolle New Yorker met een prima baan en mooi appartement. Toch, als je goed kijkt, oogt niet alleen zijn appartement, maar zijn hele leven akelig kil. Hij heeft vrijwel geen werkelijk contact met mensen. Hij spreekt wat collega’s op het werk. Zijn baas, een luidruchtig uitgaanstype, neemt hem een avond mee uit. Zijn zus belt hem vaak. Hij neemt niet op. Zijn antwoordapparaat staat vol met haar aanhoudende oproepen.

Brandons eenzame leven draait maar om één ding: seks. Hij kan geen uur voorbij laten gaan zonder het op te zoeken. Thuis: porno op de computer, blaadjes, zelfbevrediging en prostituees. Zelfs op zijn werk kan hij zich niet inhouden. Hij surft naar porno of trekt zich even terug op het toilet. De verslaving beheerst hem. Toch lukt het hem de schone schijn op te houden – totdat zijn zus plotseling bij hem intrekt.

De ongeremde Cissy is Brandons tegenpool: zonder gêne hunkert zij naar echte liefde en aandacht. In een veelzeggende scène komt Brandon thuis, terwijl de stereo op levensgevaarlijk staat en de discokraker 'I want your love' door de speakers knalt. Wanneer hij door het huis loopt, treft hij zijn zus aan onder de douche. Ze schrikken allebei. De opdringerige manier waarop zijn zus aandacht zoekt, gooit zijn afgebakende leventje overhoop. Langzaam begint hij te beseffen dat hij met een serieus probleem kampt. 'We zijn familie', zegt Cissy halverwege de film. 'We horen voor elkaar te zorgen.' Daar wil Brandon niet aan, hoewel hij lijkt te beseffen dat hij tekortschiet.

Hij zoekt bevrediging in steeds extremere vormen van opwinding. Regisseur Steve McQueen brengt die in een paar scènes expliciet en langdurig in beeld. Dat maakt het zien van de film ongemakkelijk, ook als je de persoonlijke worsteling van Brandon wél kunt meemaken. Veel kijkers zullen erdoor afhaken. Toch lijkt het niet de bedoeling van de regisseur om sensatie te zoeken. De hunkering van Brandon naar opwinding wekt juist medelijden. De man kan niet zonder deze voortdurende zoektocht naar opwinding en tegelijk geeft die hem geen echte bevrediging. Zijn drang naar opwinding wordt allesoverheersend. In de meest vergaande scène – waarin hij met een paar prostituees een triootje heeft – komt Brandons gezicht langdurig close-up in beeld. Hij krijgt een gepijnigde, zielige en haast dierlijke blik in zijn ogen.

In Shame heeft seksualiteit al haar schoonheid verloren. Acteur Michael Fassbender weet Brandon op zo’n manier neer te zetten dat je je aan de ene kant verbaast over zijn ogenschijnlijke ongevoeligheid, maar aan de andere kant ook zijn groeiende schaamte aanvoelt. McQueen – van huis uit beeldend kunstenaar – kiest voor lang uitgesponnen seksuele beelden in grauwe kleuren. Daarmee maakt hij onomwonden duidelijk dat een seksverslaving geen lachertje is.

Toch is Shame niet geschikt als ‘educatief materiaal’ in de strijd tegen seksverslaving, of tegen de seksualisering van de samenleving. McQueen velt geen oordeel. Shame geeft een inkijk in het leven en de gevoelens van een man met een seksverslaving, maar het is geen waarschuwing. Wel laat de film zien dat de verslaving aan seks een serieus probleem voor Brandon vormt. Maar door zijn keurige stilering blijft de film vreemd afstandelijk. Het verhaal raakt je uiteindelijk niet zo diep als McQueens vorige film, Hunger. Daarin speelde Fassbender een veroordeelde IRA-terrorist, die in hongerstaking gaat. Die film viel op door de extreme toewijding van het personage Bobby Sands en van Fassbender, die hem speelde; in Shame staat juist de extreme doelloosheid centraal.

Het einde is open: kiest Brandon ervoor uit de trein te stappen, of blijft hij in zijn verslaving zitten? McQueen heeft in interviews gezegd dat hij dat zelf van zijn personage ook niet weet. Daarmee is Shame een kunstzinnige film die je als kijker uitnodigt om zelf je gedachten te laten gaan over seksverslaving, en wat seks nog betekent voor iemand die in feite eenzaam is en niet intiem kan zijn.

Rinke van Hell en Matthijs de Jong

Het gebeurt niet zo vaak dat films uit Iran de Nederlandse bioscopen bereiken. Het lukt de Iraanse regisseur Asghar Farhadi wel. Eerder maakte hij al indruk met het bekroonde drama About Elly en nu zet hij met A Separation deze lijn voort.

Het is niet eenvoudig in Iran films te maken , omdat het regime steeds kritisch meekijkt. In september 2010 werd het Farhadi nog verboden aan deze film te werken aangezien hij tijdens een toespraak zijn sympathie voor een verbannen filmmaker had uitgesproken. Pas nadat hij excuses maakte, mocht hij zijn werk voortzetten.

In zijn vorige film About Elly sneed Farhadi al subtiel de verhoudingen tussen man en vrouw in Iran aan en in A Separation pakt hij dit verder op. De film gaat over het echtpaar Nader en Simin en hun 11-jarige dochter Termeh. Ze zijn van plan het land te verlaten, maar wanneer de vader van Nader steeds verder aftakelt door Alzheimer, ziet hij van het plan af. Simin trekt verbitterd bij haar ouders in en Nader zoekt een hulp die overdag voor zijn vader kan zorgen. Deze hulp levert hem echter meer problemen op dan hij ooit voor mogelijk had kunnen houden.

A Separation geeft een indringend beeld van de Iraanse samenleving en haar rechtssysteem. Enerzijds heb je het verhaal van een man uit de middenklasse die steeds verder verstrikt raakt in leugens en die steeds meer dreigt te verliezen. Anderzijds fileert Farhadi tussen de regels door vlijmscherp het eenzijdige en subjectieve rechtssysteem in Iran en de ongelijkwaardige verhoudingen tussen man en vrouw. De film laat ook goed zien hoe mensen kunnen worstelen met de vele regels uit de koran en hadith. Wat doe je bijvoorbeeld als vrouw wanneer een demente bejaarde man in zijn broek plast? Mag je hem verschonen? En durf je de leugen die je uit de problemen zal helpen, te herhalen met je hand op de koran?

Het acteerwerk maakt grote indruk. Met name Peyman Maadi (Nader) speelt zijn rol zeer overtuigend, net als de 92-jarige Ali-Asghar Shahbazi die de rol van dementerende vader van Nader speelt. De scène waarin Nader zijn oude vader wast en in tranen uitbarst, bezorgt je een brok in je keel.

Farhadi wil geen conclusies trekken of een oordeel vellen. Zo neemt de camera in de rechtbank vaak de plaats van de rechter in. Hij wil dat de kijker oordeelt. Het open einde voelt wat onbevredigend, maar daarmee benadrukt hij wel dat hij alleen maar wil laten zien wat er in deze levens gebeurt.

De film won de Golden globe voor beste buitenlandse film en is in dezelfde categorie voor een Oscar genomineerd.

Een arme pachtboer in Zuid-Engeland koopt op de markt, voor veel te veel geld, een prachtig jong renpaard. Zijn vrouw boos, de landheer cynisch, maar zoon Albert is gek van het dier. Hij temt het en leert hem zelfs ploegen. Als het oorlog wordt, doet pa Joey toch van de hand. Het leger geeft er dertig stuivers voor; dat geld is erg welkom. Het is voor Albert een hartverscheurend moment. Het liefst zou hij meteen ook dienst nemen, maar hij is nog te jong. Een paar jaar later doet hij dat alsnog. Zien ze elkaar ooit terug?

De Eerste Wereldoorlog gezien door de ogen van een paard - niet voor het eerst zou je Steven Spielberg kunnen verwijten dat hij een sentimentele film aflevert. De Eerste Wereldoorlog kostte 16,5 miljoen mensen het leven en dan ga je het hebben over een páárd. Maar dan laat je het cynisme winnen. Een happy end, als je tenminste de narigheid niet wegwuift en niet opleukt met misplaatste heroïek, is niet per se goedkoop. Spielberg laat de gruwelen van de ‘Grote Oorlog’ wel degelijk zien. Dat naïeve optimisme waarmee Engelse jongens naar het front vertrekken. En dan de loopgraven, de granaatinslagen, de zinloze aanvalsacties, overal doden en gewonden, de ratten, het mosterdgas, angstige jongens die de kogel krijgen, het gehavende landschap – Spielberg geeft er als filmmaker zijn volle aandacht aan.

Maar hij is er de man niet naar om het daarbij te laten. Tal van zijn eerdere films laten het zien: het hoort voor hem bij de menselijke conditie dat we elkaar de vreselijkste dingen kunnen aandoen, soms krachten losmaken waar we vervolgens niet meer tegenop kunnen. Maar er hoort óók bij dat er hoop moet zijn, dat mensen soms ongelofelijk veel voor elkaar overhebben, dat vijanden elkaar soms ineens begrijpen, dat onschuld en vergeving en heelheid toekomst hebben. Zonder die hoop, en zonder verhalen daarover, is het in deze wereld niet uit te houden. Het is uiteindelijk het verlangen waaraan ook de Bijbel in Openbaring 21 en 22 tegemoetkomt.

En dus maakt het indruk om ruim twee uur lang met Joey mee te leven, en met Albert en de militairen, met het meisje op de Franse boerderij en haar opa – tot en met de laatste scène, in een onnatuurlijk oranje-donkere gloed. En dus horen de lichte momenten van de film er ook bij: grappige bijrollen voor een gans, een muurtje in het weiland en een stel prikkeldraadscharen.

Koning Hendrik VIII liet zijn vriend en raadgever Sir Thomas More onthoofden toen die niet instemde met de scheiding van Hendrik en Catharina van Aragon. De tijd waarin de Engelse koning afscheid nam van de Roomse kerk om te kunnen scheiden moet turbulent geweest zijn. A Man for All Seasons schetst hoe Thomas More zijn rug recht houdt onder de corruptie. Een oudje, deze film, maar een actueel statement.

Een interessante man, die Thomas More. Sommigen kennen hem van zijn boek Utopia, waarin hij een ideale samenleving schetst, waarin een subtiele kritiek zat op de niet ideale samenleving van zijn tijd. Hij was een vriend van onze eigen Desiderius Erasmus. Christenen met een groot vertrouwen in de menselijke verantwoordelijkheid. Het moet een geleerd en wijs mens geweest zijn, die mede daardoor opklom tot persoonlijk vertrouweling en adviseur van de Engelse koning Hendrik VIII (u weet wel, van die zes vrouwen). Hij had aanzien onder geleerden, machthebber en gewone mensen.

De film speelt in de tijd dat christenen in heel Europa nog tot de katholieke kerk behoorden, dat wil zeggen onder de paus in Rome. Luther had al van zich doen spreken en de Reformatie was ook in Engeland merkbaar. Hendrik was Rooms-Katholiek, net als Thomas More, en omdat hij van zijn eerste vrouw, Catharina van Aragon, geen erfgenaam meer verwachtte vroeg hij aan de paus toestemming om van haar te scheiden. De paus ging niet akkoord. Nu was Hendrik niet iemand van halve maatregelen en hij besloot het gezag van de paus te verwerpen, de Roomse kerk vaarwel te zeggen en zichzelf uit te roepen tot hoofd van de nieuwe, protestantse Kerk van Engeland. Daarmee gaf hij zichzelf toestemming om van Catharina te scheiden.

Sir Thomas More was een vroom man die het oneens was met de gang van zaken en zo in ongenade viel. A Man for all Seasons laat zien hoe het politieke net zich steeds verder om hem sluit en hoe hij integer wil blijven ook al kost hem dat zijn vrijheid, zijn familie en zijn leven. Deze vroege kleurenfilm van Fred Zinnemann (High Noon, From Here to Eternity, The Day of the Jackal) blijft als acteursfilm en kostuumdrama keurig overeind en won niet voor niets zes Oscars. Maar hij steekt vooral boven het maaiveld uit door de inhoud, door scherpe dialogen over Mores standpunten. Discussies over rechten en plichten en de gevolgen als je je er aan houdt zijn ook nu nog treffend. Wat te doen als je gelijk hebt maar gevaar loopt? Wat te doen als je gelijk hebt en je familie gevaar loopt? Moet je ten koste van alles je rug recht houden?

A Man for all Seasons staat niet voor niets op de lijst van beste films die het Vaticaan in 1995 uitbracht ter gelegenheid van 100 jaar cinema. Het is een studie van principes voor een goed en waarachtig leven. Als er een protestants Vaticaan bestond dat een lijst van beste films opstelde, dan mocht A Man for All Seasons ook op die lijst verschijnen.

Leven op Hawaï lijkt leven in het paradijs. De prachtige omgeving zou je op dat idee kunnen brengen. Maar de hoofdpersonen uit The Descendants maken alles mee wat mensen elders ter wereld ook overkomt: familieproblemen, ziekte, verdriet en dood. The Descendants is een volwassen drama met veel ruimte om te lachen en mee te leven.

Matt King (George Clooney) zit aan het bed van zijn vrouw. Ze ligt in coma na een bootongeluk. Hij – altijd druk voor z'n werk, veel van huis – is vastbesloten om dingen anders te doen. Om vanaf nu een goede vader en een goede echtgenoot te zijn. Maar het lijkt te laat. Hij is wel aanwezig, maar kan hij zijn fouten nog goedmaken?

Allereerst wil hij nu voor zijn twee tienerdochters klaarstaan. Eerder schoof hij die taak liever van zich af, zodat hij nu geen idee heeft hoe hij dat aan moet pakken. Hij vraagt zich af hoe hij moet optreden als zijn dochters continu schuttingtaal gebruiken. Hoe hij hen emotioneel kan opvangen gaat al helemaal langs deze onwennige vader heen.

Het drama wordt heftiger als blijkt dat er in de situatie van zijn vrouw geen verbetering komt. En dan onthult zijn oudste dochter ook nog eens dat mama er een affaire met een ander op nahield. King besluit om de man in kwestie te gaan opzoeken.

Ondertussen moet hij als eindverantwoordelijke in de familie een belangrijke beslissing nemen over de verkoop van een groot stuk natuurgebied. Een deal die de afstammelingen (descendants) miljoenen op kan leveren. Dit staat emotioneel wat verder af van het kloppende hart van de film, het gezinsgebeuren van King, maar behelst hetzelfde thema: zorgvuldig en met liefde omgaan met dat wat je toevertrouwd is. Leert King op tijd om een goede rentmeester zijn van de rijkdommen die hem in de schoot geworpen zijn?

Regisseur en scriptschrijver Alexander Payne (About Schmidt, Sideways) schildert een verhaal vol levensechte personen op het doek. Hij weet van elk klein personage, zelfs van een onuitstaanbare schoonvader, de menselijke kant te laten zien. Daarnaast geven zijn gevatte en humorvolle dialogen ook genoeg te lachen.

The Descendants is geen grootse cinema, maar maakt het ontbreken van indrukwekkende beelden goed met een vakkundig geregisseerd en goed geacteerd drama.

Places in the Heart is een eerbetoon aan de liefde en de moed van een moeder, die tegen de klippen op met haar kinderen weet te overleven. Als speelfilm is het een stevig drama, dat met prachtige acteurs en schitterende camerabeelden tot de verbeelding spreekt. In een rustig tempo wordt een spanningsboog afgewikkeld die niet onberoerd laat (Sally Field anyone?). Maar dat is niet het belangrijkste.

Aan het eind van de film blijkt nadrukkelijk dat Places in the Heart zich laat bekijken als een gelijkenis, als een miniatuur van de Bijbelse geschiedenis. Niet voor niets klinkt aan begin en eind van de film de Engelse hymne “This is my Story” (‘Blessed Assurance’). De wereld heet hier Waxahachie, Texas, een klein paradijs in de jaren ‘30. De rode draad wordt ingezet door het tafelgebed van Royce Spalding dat God zijn gezin moge geven dankbaar te zijn voor wat ze hebben en niet te vragen om wat ze niet kunnen krijgen. Door een fatale misstap wordt Edna Spalding (Sally Field), zijn vrouw en moeder van hun twee kinderen, een jonge weduwe die met schulden overladen haar brood moet verdienen in het zweet haars aanzijns. De bank komt het huis van de weduwe en de wezen opeisen indien ze de lening niet kan terugbetalen. Als ze niet snel een list verzint dan dreigt het gezin uit elkaar gehaald worden. De bankdirecteur splitst haar een huurder in de maag, een blinde oorlogsveteraan, de zonderling Meneer Will (John Malkovich).

De grote depressie barst los. Een realistische hardheid daalt neer over Edna’s bestaan en ze snakt naar verlossing. Dan verschijnt er een vreemdeling, een verachte knecht - de ‘neger’ Mose (Danny Glover) - die Edna een weg wijst naar leven voor dit samengeraapte groepje verschoppelingen. Als geen ander weet hij hoe je katoen moet verbouwen en dwars door de storm heen weten ze door hun verbondenheid en hoop het hoofd boven water te houden. Het kwaad blijft wel loeren in de brave, blanke gemeenschap: ontrouw, rassenhaat, en geldzucht sudderen voort. Het leven van Mose komt op het spel te staan. Er zijn geen gemakkelijke oplossingen in deze miniatuur van onze eigen wereld.

Hoe ben je dankbaar voor wat je hebt en vraagt je niet wat je niet kunt krijgen? Vermoedelijk heeft Edna zelf nauwelijks in de gaten dat zij een hongerige heeft gevoed, een dorstige te drinken heeft gegeven, en een vreemdeling heeft gehuisvest en gekleed. Hoewel een gelovige vrouw lijkt Edna kandidaat om dan te vragen: wanneer heb ik dat voor u gedaan? In het Bijbelboek Mattheus zegt Jezus: als je dat voor een van de minste van Mijn broeders hebt gedaan (en dat heeft ze), dan heb je het voor Mij gedaan. De gelijkenis van de jonge weduwe tijdens de grote depressie eindigt met een visioen van herstel. In de kerk wordt Paulus’ lofzang op de liefde gelezen: ‘Als ik de liefde niet had, dan was ik niets’ (1 Kor. 13). En als het avondmaal wordt gevierd, dan krijgen we nog eenmaal een tableau van het koninkrijk van God, alsof Jesaja 11 spreekt: ontrouwe echtelieden bij elkaar, bankdirecteur en klant, Meneer Will en Mose, Edna Spalding en Royce Spalding, zij aan zij met zijn moordenaar.

Hoewel moeilijk verkrijgbaar is Places in the Heart niet weggevallen uit de annalen van hoog gewaardeerde films. Van het halve dozijn nominaties ontving de film twee Oscars, voor het script en voor de vrouwelijke hoofdrol. En op Blikoponeindig mag hij in het lijstje van ‘most redeeming movies’.

Gespreksvragen

• Waarom heet de film Places in the Heart?

• Waarom heet Edna’s zwarte werknemer Mozes?

• Wat vind je van de avondmaalsscene aan het eind van de film?

• Is de film troostrijk?

• Wordt het tafelgebed in de sleutelscene aan het begin verhoord?

Waar is God als je Hem nodig hebt? Een herkenbare vraag die in een scène van de film Süskind letterlijk naar voren komt. Regisseur Rudolf van den Berg maakte een donkere film over Nederlandse Joden in de Tweede Wereldoorlog.
 
  

Walter Süskind (Jeroen Spitzenberger) is een slimme man die net als iedereen goed voor zijn gezin wil zorgen. Hij blijkt talent te hebben voor toneel en organisatie en dat wordt opgepikt door de Joodsche Raad. Walter en zijn gezin krijgen een vrijstelling voor de transporttrein naar een concentratiekamp als Walter gaat werken in de Hollandsche Schouwburg.  

Joden sorteren


Het is zijn taak om de Joden die daar komen te sorteren op leeftijd en ras, om zo de transportlijsten te maken. Dit gebeurt onder druk van Ferdinand aus der Fünten (Karl Markovics). Hij is het hoofd van de SS-afdeling, die belast is met deportatie van de Nederlandse Joden.

  

Walter krijgt steeds meer last van zijn geweten. Hij besluit met verschillende partijen zoveel mogelijk kinderen te redden van de trein en moet daarmee vriendschap sluiten met de vijand. Met deze acties, een gevaar voor eigen leven, wordt Walter een held, hoewel hij voor veel mensen wordt gezien als verrader.
 
  

Concentratiekampen


Hoewel de film over de Tweede Wereldoorlog gaat, valt er weinig te zien van de martelingen en van de concentratiekampen. De nadruk ligt op de verhandelingen van Joden in Amsterdam, met name in de Hollandsche Schouwburg. 

De beelden zijn donker en er is veel aanzwellende muziek, maar toch is deze film niet zo zwaar als je zou verwachten. Er is een duidelijke afweging gemaakt tussen de keuzes die hoofdkarakters maken en de gewelddadige gruwelen die er plaatsgevonden hebben. Hiermee worden de morele keuzes erg uitgelicht, maar wordt de film gelijkertijd minder diepgaand en indrukwekkend.
 
  

Verzet in deze film leek een onbegonnen zaak. Toch het Süskind een opbeurend einde. Gelukkig maar, want zo zijn er toch nog wat lichtpuntjes te vinden in deze ietwat treurige film.

We worden er regelmatig door opgeschrikt: jongeren die uit het niets een bloedbad aanrichten op hun school. Dit soort aanslagen is al eerder door filmmakers onder de loep genomen (zoals in Elephant van Gus van Sant). In We Need To Talk About Kevin volgt regisseur Lynne Ramsay de moeder van de dader. Ben je als ouder altijd verantwoordelijk voor de daden van je kind? Zijn dit soort aanslagen het gevolg van een slechte opvoeding of heeft dat er niets mee te maken?

Zoon Kevin wordt geboren. Maar van een roze wolk is bij zijn moeder Eva (Tilda Swinton) geen sprake. Haar kind is vanaf het begin afstandelijk en ontwikkelt zich tot kleine tiran. De opgroeiende Kevin haalt het bloed onder de nagels van zijn moeder vandaan, is vreselijk manipulatief en speelt haar stelselmatig tegen zijn vader uit. De vraag wanneer Eva en haar wat naïeve man (John C. Reilly) nou eens over Kevin gaan praten blijft pijnlijk in de lucht hangen.

Swinton vervult haar moederrol met verve. Zij draagt de film. Ook regisseur Ramsay houdt de touwtjes goed in handen. Ze zorgt ervoor dat de film nergens uit de bocht vliegt, geeft geen antwoorden en kiest geen kant. Ze laat enkel zien wat er is gebeurd. Dit doet zij door het verhaal niet chronologisch te vertellen. Daarbij is ze spaarzaam met informatie, wat puzzelwerk oplevert. Toch is de film niet al te ingewikkeld en is de plot goed te volgen. Het bloedbad zelf wordt niet getoond, maar de impact blijft groot.

Opvallend is de grote rol voor de kleur rood. Zo opent de film met het Fiesta del Tomate of La Tomatina, een jaarlijks terugkerend festival in de Spaanse provincie Valencia waarin tienduizenden mensen meedoen aan een gigantisch tomatengevecht. Na afloop is het dorp helemaal rood gekleurd. Een scène in een supermarkt speelt zich af bij een groot rek met blikken tomaten en ook is herhaaldelijk te zien hoe Eva haar huis probeert te ontdoen van rode verf. Rood staat voor bloed, voor schuld, voor verwonding, maar ook voor verlossing. Heeft Eva door haar zoon bloed aan haar handen of kan zij haar handen wassen in onschuld? Blijft ze voor altijd besmeurd of heeft ze recht op nieuwe kansen?

We Need To Talk About Kevin is verontrustend, oncomfortabel, indrukwekkend en blijft nog lang nadreunen.

The Iron Lady opent met een oude dame die met een hoofddoekje om naar een buurtsuper schuifelt, een pint melk koopt en thuisgekomen bij haar man klaagt dat alles zo duur wordt. ‘Nou, dan moeten we bezuinigen; de auto verkopen!’, grapt Denis, die in kamerjas de krant leest. Hij smeert de bammetjes, zij tikt een eitje voor hem. Volgende scène. Huishoudster June roept: ‘Mrs. Thatcher!’ De camera zwenkt; de bejaarde vrouw zit alleen aan een voor twee gedekte tafel. Wat we zagen, waren haar herinneringen. De pijngolf rolt voelbaar door de bioscoop.

Drie soorten kritiek waren er vooraf op deze film: het is onkies om een oude dame te portretteren die nu dementeert, Meryl Streep kan als Amerikaanse nooit de super-Britse Thatcher spelen, en het script is mythevorming vanuit de linkse kerk.

De kritiek is echt onzin; de aftakelende Thatcher wordt zo eerlijk en liefdevol geportretteerd dat het geen aanstoot geeft. De acteerprestatie van Streep (die in de vroege jaren tachtig Oscars kreeg voor Sophie’s Choice en Kramer vs. Kramer) is fenomenaal. Dat geldt zowel voor haar motoriek – het kromlopen bezorgde haar rugproblemen en het aanbrengen van de ouderdomsprothese met handgeschilderde adertjes in de hals kostten elke dag drie uur – als haar dictie. Meryl Streep beheerst de twee accenten van Thatcher zo goed dat een luistertest onder Conservatieven uitwees dat veel mensen het verschil tussen Streep en de echte Thatcher niet konden horen.

Twee accenten – want de film is vanuit 2010 een flashback naar de sleutelmomenten in het leven van Margaret Thatcher. Pas de politieke coiffeurs van de Conservatieven veranderen de scherpe stem van de kruideniersdochter uit Grantham in een lagere, gezaghebbende stem van een altijd in blauw geklede ‘vorstin’.  

Denis is in de film haar ironische contrapunt, maar gelukkig ook een wijs man en niet de idioot die volkomen ten onrechte in de media van hem werd gemaakt.

Thatchers harde kant komt ook aan de orde. De manier waarop ze beslist over de honderden Argentijnse marinemensen aan boord van de Belgrano tijdens de Falklandoorlog (‘Breng tot zinken!’), is ijzingwekkend. En de manier waarop ze haar hondstrouwe minister Geoffrey Howe publiek neersabelt is ook messcherp.

Alles klopt aan The Iron Lady: de aankleding, het acteren tot in de kleinste bijrol, de opbouw van het scenario en de volstrekte evenwichtigheid van het beeld dat wordt geschetst. Alleen al het slot – waarin haar klein geworden, maar opnieuw onder eigen controle gebrachte leven een fade-out krijgt, met de pianoklanken van Bachs Prelude in C-majeur – is zowel verdrietig als toch blij. Het is een ode aan zelfs het leven dat zichzelf vergeten is.

De Engelse auteur Adrian Plass weet met milde (zelf)spot de blik te openen voor de vastgeroeste en zelfingenomen kanten van ons geloofsleven – en dus voor de verrassende en bevrijdende kanten van de Schepper en Verlosser van ons leven. In zijn novelle Het bezoek krijgt een kerkelijke gemeente als die van ons allemaal gezelschap van de Grondlegger van de kerk zelf. Adrian Plass schetst hoe Jezus’ vriendelijkheid en zachtmoedigheid onze verwachtingen en tekortkomingen in een ander licht zet. Herkenbaar, zodat je soms moet grinniken… om jezelf.

Kan zo’n boekje met succes verfilmd worden? Wie dat probeert, begint aan niet één, maar drie waagstukken: het verfilmen van een boek, met humor, over Jezus.   Dat kan alleen met bescheidenheid.

Dat hebben de makers van Het bezoek gedaan. Dit kleine, Duitse project moet door liefhebbers zijn opgezet, met bescheiden middelen, en vervolgens professioneel geproduceerd. De film duurt slechts veertig minuten en is gemaakt met onbekende acteurs. Soms leveren de beperkingen onlogische concessies op: als Peter, de hoofdpersoon, aan het begin van de film wakker wordt, zijn de gordijnen al open, bijvoorbeeld.

Toch is op een goede manier de hoofdlijn van het boek bewaard gebleven: de plot is mooi opgehangen tussen de beginvraag van de hoofdpersoon om een wonder, en zijn geloof aan het eind in het wonder van Jezus’ liefde voor hem. En de acteurs doen geen dingen die ze niet kunnen. Ook de muziek houdt het verhaal goed bij elkaar. Zowel de lichtvoetigheid als de ernst wordt goed ondersteund. De makers zijn niet in de valkuil getrapt om Plass’ onderkoelde, Engelse humor te verfilmen als satire of slapstick. De Duitse vertaling behoudt een lichtvoetigheid die goed bij het origineel past. Je moet glimlachen om iets wat je best beter weet, maar toch doet. Zoals klagen dat je geen vriend hebt, terwijl je de Grondlegger op bezoek hebt.  

Ook het verfilmen van Jezus kan alleen met bescheidenheid gedaan worden. Het bezoek blijft wat dat betreft subtiel. De Grondlegger doet wonderen, maar zonder ophef. Hij is niet geïnteresseerd in theologie of kerken, wel in mensen. Zou hij zo zijn? Hoe staat het in de Bijbel? Gelukkig probeert Het bezoek geen compleet plaatje te geven, maar ons creatief een spiegel voor te houden.

Tegelijk laat de film daar ook steekjes vallen. Peter, die een vrouw uit de gemeente onheus bejegent, weet zich op het eind aanvaard door de Grondlegger en door de gemeente, maar het lijkt me dat hij die vrouw wel zijn verontschuldigingen had mogen aanbieden.

Het bezoek is geen productie die het grote publiek zal bereiken. Wel zou het goed zijn als deze uitgave van de christelijke filmdistributeur NEEMA (die een deel van de opbrengst afstaat aan een goed doel) zijn weg vindt naar kleinere kringen, zoals kerken, scholen en gezinnen. Niet zoetsappig of pretentieus, maar geslaagd in zijn beperkte opzet: ook het christelijke geloofsleven is niet zonder dwaasheid.    

In slowmotion, fier rechtop, bloemen in haar zwarte knot, betreedt Aung San Suu Kyi het podium om haar eerste verkiezingstoespraak te houden. Vanaf het podium zien we een tengere vrouw die voor een juichende mensenmenigte staat. De muziek zwelt aan en de kijker voelt de spanning.

Wie The Lady bekijkt, komt vooral onder de indruk van het levensverhaal van de onverschrokken activiste Suu Kyi. Uit liefde voor haar vaderland Myanmar, het vroegere Birma, geeft ze haar comfortabele leven in Engeland op. Ze wil net als haar vader haar land naar de democratie leiden. Hiervoor laat ze haar Engelse echtgenoot en kinderen achter, niet wetend dat ze hen in de daaropvolgende jaren nauwelijks meer zal zien. Van 1989 tot 2010 staat ze herhaaldelijk jaren achter elkaar onder huisarrest.

De wreedheid van het regime is vanaf het begin van de film duidelijk. Met name de generaal van het leger is een bad guy die zonder pardon mensen neerknalt. Helaas vallen ook de andere personages of in de categorie goed of in de categorie fout. Een subtielere manier om de wreedheid van het regime aan te tonen, is het moment waarop Suu Kyi de legerleiding smeekt of haar stervende man haar mag komen bezoeken. Dit verzoek wordt haar geweigerd.

Naast de 'flat characters' laat het acteerspel van de zonen van Suu Kyi te wensen over. Bovendien lijkt er weinig chemie te zijn tussen Suu Kyi en haar Engelse professor, gespeeld door David Thewlis.

De mooie, dromerige beelden, het hoog historische gehalte en bovenal de acteerprestatie van Michelle Yeoh maken echter veel goed. Ze maakt invoelbaar hoe het is om op eenzame hoogte te leven en alles op te geven voor je vaderland.

Een idee van en voor een fantast: wat nu als er een pil bestaat die ervoor zorgt dat je al je hersencapaciteit kan gebruiken? Wat je ook doet, je bent iedereen een stap of twintig voor. Succes gegarandeerd. Dat dacht Eddie Morra ook. Van onbetekenende schrijver tot succesvol zakenman, tot, ja, waar houdt het op? Natuurlijk keert de pil zich tegen hem. Was hij al een slaaf van zijn verlangen naar succes, de pil houdt hem er echt goed onder.

Dit is alles wat Limitless heeft te geven. De film had prima zonder de schurk gekund, die er enigszins bij lijkt te zijn gesleept. En de toch al wat overbodige actie is één keer wat al te onsmakelijk. Er zijn nog wel een aantal fijne kunstgrepen, zoals het geschakel tussen grauw en kleur om onderscheid te maken tussen Morra zonder en met pil. Maar de kracht zit ‘m voornamelijk in het aansprekende idee van de succes-pil. En de vanzelfsprekende analyse van de filmmakers dat zo’n pil een drug is, en dat niemand beter wordt van een drug.

Wel is er een vreemde draai. De pil als een vijand zien, zou logisch zijn. Nog beter maar christelijk: Morra’s hang naar succes als een afgod afserveren. Maar de regisseur laat Morra geen enkele les trekken. En helaas, Morra komt ermee weg. Je kunt je bedot voelen aan het eind, maar als dat zo is, heb je teveel verwacht van een film die voornamelijk wilde vermaken. En daarin best goed is geslaagd.

Missisippi in de jaren zestig. Rijke blanken hebben hulp in de huishouding van zwarte vrouwen die heel wat te vertellen hebben. Na de bestseller Een keukenmeidenroman van Kathryn Stockett, komt nu de verfilming uit. Wat is er nu zo bijzonder aan deze film?

Met name de goed uitgewerkte combinatie van drama en komedie. Hoewel The Help (zoals de Engelse titel luidt) een zwaar hoofdthema over racisme en discriminatie draagt, pakt het vrij luchtig uit. De hoofdrolspeelster Skeeter (Emma Stone) leeft in een milieu waar rijke blanke arbeiders als statussymbool een zwarte werkneemster in dienst hebben voor de huishouding. Deze zwarte vrouwen zorgen voor de kinderen, koken eten en doen de was - terwijl de vrouw des huizes de hele dag thee drinkt met vriendinnen van verschillende clubjes.

Tot zo ver nog niets ernstigs, maar de hulp in de huishouding heeft het best zwaar. Naast dat ze weinig loon krijgen, wordt er streng onderscheid gemaakt tussen blank en zwart. De zwarte mensen mogen bijvoorbeeld niet dezelfde ruimtes gebruiken van de blanke mensen voor privé. Er is een aparte wc buiten het huis, ze eten hun voedsel in de keuken in plaats van in de eetkamer en zelfs de ingangen van gebouwen zijn apart. Door middel van de verhalen van verschillende huishoudsters wordt dit onderscheid erg duidelijk. Alle getrouwde blanke vrouwen zijn erg actief in deze scheiding, op de slimme en ambitieuze Skeeter na. Ze heeft veel respect voor de - voor haar - tweede moeder-figuren. Wanneer haar blanke vriendinnen grove uitingen hebben naar de zwarte hulpen, gaat Skeeter perfect op de grens zitten van een grapje en een belediging. Dát wordt opgevangen door de hulp Aibileen.

Voor Skeeter is de maat vol. En dit uit ze door middel van een boek, verteld vanuit het perspectief van de zwarte vrouwen; Aibileen is de eerste die haar levensverhaal als huishoudster wil vertellen. Er volgen al gauw meer getuigenissen van zwarte hulpen en dat zorgt voor lachwekkende verhalen, met soms een lichte tranentrekker.

Deze recensie is ook gepubliceerd op www.eo.nl/neo

De 72 filmrecensenten van het KNF (Kring van Nederlandse Filmjournalisten) riepen Drive uit tot beste bioscoopfilm van 2011. Dat schept hoge verwachtingen.

Ryan Gosling speelt in Drive een verder naamloze automonteur, driver. Naast zijn werk doet hij als chauffeur stuntwerk voor films en laat hij zich af en toe inhuren als chauffeur bij overvallen. De film opent met een puntje-van-je-stoel-scène waarbij driver twee overvallers met zijn auto uit de handen van de politie moet zien te houden. Het karakter is stevig neergezet: driver beschikt over stalen zenuwen en indrukwekkende stuurmanskunsten.

Driver leeft een teruggetrokken bestaan in een onopvallend appartementencomplex in een grote stad. Hij is een man van weinig woorden - Gosling zal niet wakker hebben gelegen vanwege zijn teksten. Wanneer hij zijn buurvrouw Irene (sterk gespeeld door Carey Mulligan) en haar zoontje Benicio leert kennen lijkt er iets moois tussen deze twee te ontstaan. Dan blijkt echter dat Irene getrouwd is en haar man Standard Gabriel net vrijkomt uit de gevangenis. Opgejaagd door duistere figuren uit zijn verleden wordt Standard gedwongen nogmaals een overval te plegen. Onze stille hoofdpersoon besluit hem te helpen. Vanaf dan lopen de zaken ernstig uit de hand.

Drive is de doorbraak van de Deense regisseur Nicolas Winding Refn die daarvoor een tiental kleinere gewelddadige actiefilms maakte. Deze film valt op door zijn visuele stijl. Refn lijkt erg geïnspireerd door regisseur Michael Mann. Door de stijl van filmen, het gebruik van synthesizermuziek en de vele nachtscènes doet Drive regelmatig aan de film Collateral en de jaren ’80 hitserie Miami Vice denken. In flink wat scènes laat hij Gosling alleen door de donkere straten rijden en mag de kijker, ondersteunt door de uitstekende muziek, zijn gedachten verder invullen. Daarbij zijn de beelden van de stad bij nacht schitterend. Refn maakt veelvuldig gebruik van slow motion en zit met de camera regelmatig dicht op de huid van Gosling waardoor er een mooi beklemmende sfeer ontstaat.

Refn neemt de tijd om de diversen personen aan de kijker te introduceren en laat knap met weinig woorden zien dat zijn hoofdpersoon en zijn buurvrouw warme gevoelens voor elkaar krijgen. Na de mislukte overval komt de film in een stroomversnelling en wordt hij heftiger. Driver wil kosten wat het kost beschermen wat hem lief is en moet daarvoor steeds verder gaan. Er is geen weg terug meer. Het geweld komt weinig subtiel in beeld. De een na de ander wordt vermoord. Hier en daar wat al te expliciet.

De vraag is of deze driver geen andere keuzes had kunnen maken. De regisseur laat het antwoord hierop in het midden. Hij brengt wel treffend in beeld hoe liefde betekenis kan geven in het leven. 

Al met al de beste film van 2011? Voor 72 filmcritici in ieder geval wel.

Mensen die zich vrijwillig en weloverwogen vergapen aan het wel en wee van anderen, noemen we voyeurs. Heb je zowaar plezier in hun wee, een sadist. Wat ben je als je Tyrannosaur met verve hebt doorstaan?

De poster van Tyrannosaur fascineert. Een dwarsdoorsnede van de aarde in donkere tinten met een dorp bovenop, een man die op een heuvel loopt met een rood boeket in zijn hand, waaronder de overblijfselen van een prehistorisch dier verborgen zijn. In de contouren is een Tyrannosaurus Rex te herkennen, het meest woeste dier dat ooit heeft rondgelopen - bekend van Spielbergs Jurassic Park. 

Maar Tyrannosaur heeft niets te maken met paleontologie, of met happende kaken uit een avonturenfilm. De man met het rode boeket, Joseph, zal halverwege de film zelf de titel verklaren. Zijn uitleg tekent hem. Hij is een lompe boer, verzeild geraakt in een spiraal van zelfdestructie. Hij slaat alles wat hem niet bevalt kort en klein. Hij haat. Zelfs zijn eigen hond schopt hij dood tijdens een woede-uitbarsting.

Met die hond is Tyrannosaur begonnen. Dog Altogether was een korte film van regisseur Paddy Considine, over een verknipte man die zijn hond doodschopt, maar aan het eind toch de sympathie van het publiek wint. In zijn eerste lange speelfilm diept Considine (een Engels acteur uit onder meer The Bourne Ultimatum en My summer of Love) dit karakter uit en geeft hij het korte verhaal een vervolg. 

Zo vlucht Joseph, radeloos om zijn eigen boosheid, de liefdadigheidswinkel van de christelijke Hanna in. Maar is Hanna's christelijkheid wel zo duurzaam als de filmmaker suggereert? Filmmakers – over het algemeen niet-christelijk – hebben immers nogal eens de neiging christenen karikaturaal neer te zetten. Maar Hanna heeft iets authentieks over zich. Ze heeft een vriendelijke, zachte uitstraling, tegen het slome aan.

Het verhaal gaat over van Joseph naar de gelaten Hanna, en dan volgen de weerzinwekkende scènes elkaar snel op. Want was het gedrag van Joseph aanstootgevend, dat van de man van Hanna is walgelijk. Hij minacht zijn vrouw, vernedert haar, mishandelt haar, en na zijn onvruchtbaar berouw, gaat hij vrolijk door. En Hanna grijpt naar de fles, op zoek naar narcose, totdat haar man over haar al veel te ver opgerekte grens heengaat. Het is allemaal zo rauw en pijnlijk in beeld gebracht, dat wegkijken vanzelf gaat.

Als Tyrannosaur je niet van je stuk brengt, dan is er iets stomp gemaakt. De film is een smerige spiegel van immoreel gedrag in een hopeloos, grauw Engels achterafbuurtje, waar iedereen scheldt, vloekt en agressief is. Woestheid ettert voort. Knap is dat de spanning waar Hanna mee moet leven, op de kijker overgaat. Elke agressieve situatie maakt zenuwachtig.

Maar als je deze film zou negeren, met het idee dat een christen elk gevloek en geweld langs zich af moet laten glijden, dan doemt het gevaar op van een onbewogen gelovige die zich bevindt in een ivoren toren. Ongenaakbaar, precies daar waar de 'wedergeboren' man van Hanna zich ook waande. En dan zie je niet de hartverscheurende noodkreet van Hanna die schreeuwt om hulp van haar ´Hemelse Vader´. Noch Josephs gestruikel richting verlossing. Tyrannosaur toont spirituele veerkracht. Het komt uit de diepste ellende. Maar is er wel.

In het oeuvre van Joel en Ethan Coen (No country for old men, Fargo) is Intolerable Cruelty een uitzondering. De film is gelikter en commerciëler - zeg maar: toegankelijker - dan hun andere films. Met George Clooney en Catherine Zeta-Jones in de hoofdrollen zou je zelfs van een 'star vehicle' kunnen spreken (een film die is bedoeld om een bepaalde grote filmster de ruimte te geven).

Toch bevat ook deze scherpe komedie veel typische Coen-ingrediënten: hoofdpersonen die aan hun geldzucht (en domheid) ten onder gaan, verrassende plotwendingen en subtiele beeldgrappen. En stiekem misschien ook wel een moraal: want worden die rijkelui nu eigenlijk wel zo gelukkig van al die echtscheidingen?Naar aanleiding van Burn after reading liet George Clooney zich ontvallen: "Dit is de laatste keer dat ik een idioot heb gespeeld in een film van de Coen Brothers." Dat zou jammer zijn, want hij doet het zo goed…

In Intolerable Cruelty speelt Clooney de glibberige echtscheidingsadvocaat Miles Massey met aanstekelige kluchterigheid. We leren Massey al in de openingsscène kennen als verwaande ijdeltuit, als hij in een tandartsstoel ligt om zijn piekfijne gebit te bleken. Hij is een kei in zijn werk als echtscheidingsadvocaat voor de rijken der aarde die onder hun dure huwelijkse voorwaarden willen uitkomen. Nooit verliest hij een zaak en hij kan de meest schofterige vreemdganger nog de alimentatie besparen.Tot hij op een dag de beeldschone Marilyn (Zeta-Jones) ontmoet, die van een bestaan als 'trophy wife' haar beroep heeft gemaakt. De eerste slag wint Massey, maar dan is hij al reddeloos verloren en tot over zijn oren verliefd. De twee draaien een tijdje om elkaar heen, zoals het een romantische komedie betaamt, maar uiteindelijk is Marilyn hem dan toch te slim af. De Spreukendichter waarschuwde al: pas op voor een lichtzinnige vrouw. "Van haar lippen komen gladde praatjes, haar mond spreekt honingzoete woorden, maar uiteindelijk zijn ze als gif zo bitter, zo scherp als een tweesnijndend zwaard. Haar pad voert naar het graf, haar voeten dalen af in het dodenrijk." (Spreuken 5:3-5)

Het had het motto voor Intolerable Cruelty kunnen zijn - er wordt naar hartelust getrouwd, maar net zo snel gescheiden en de bijdehante dames gaan er met het geld vandoor. Voor veel critici is Intolerable Cruelty te romantisch en volgt de film te veel de clichés van de 'romcom'. Toch voegen Joel en Ethan een laag toe door te spelen met de reputaties van hun hoofdrolspelers: ijdeltuit en rokkenjager Clooney naast de relatief jonge Zeta-Jones die, wacht eens even, in het echte leven toch ook met een rijke oude man is getrouwd (Michael Douglas)?

Intolerable Cruelty is ook vooral een plaagstoot naar de tijdsgeest. Rijke zakenmannen die hun vrouwen verlaten voor veel te jonge minnaressen (die er vervolgens met de buit vandoor gaan) komen niet alleen in Hollywood voor. De Coens blinken in deze film bovendien uit in pientere verwijzingen en melige beeldgrappen. Halverwege de film moet Massey een speech houden voor de Amerikaanse organisatie voor echtscheidingsadvocaten. Achter hem hangt een enorme banner met de slogan "What God has put together, NOMAN (=het acroniem van de organisatie) shall put asunder." (cf. Matt. 19:6)

En zo hoort Intolerable Cruelty toch in de hogere regionen van het klassement van Coen-films thuis. De film biedt kundig vakmanschap en op-en-top vermaak en tegelijkertijd houden de makers het publiek een spiegel voor die de Spreukendichter niet zou misstaan.

Spreken is zilver, zwijgen is goud. Zo’n beetje het adagium van acteur George Valentin (een tiptop Jean Dujardin), genietend van zijn avontuurlijke acties op het witte doek, in het tijdperk van de stomme film - eind jaren ’20.  

Geluidloos, en met zijn onweerstaanbare grijns, beneemt hij de adem van het publiek. Totdat de eerste geluidsfilm zijn intrede doet. ‘Dit is de toekomst, George’, legt zijn producent (John Goodman, met sigaar) hem voor.  

De wereld, inclusief zijn huwelijk, dreigt te gaan ontploffen in een uitbarsting van geluid, als danseres Peppy Miller (een kokette Bérénice Bejo), die hij even tevoren aan een rolletje hielp, uitgroeit tot de ster van de ‘talkies’: films waarin je mensen echt kunt horen praten. Zal hij nog gezien worden? Zal hij geliefd zijn? Deze artiest kent een eenvoudig, maar herkenbaar hartsverlangen.  

Geen gezocht gegeven. Veel idolen van weleer, niet bij machte mee te gaan naar het klinkende filmland, raakten in de vergetelheid. George’s filmhondje Uggy – charmeur zoals ‘t baasje – en zijn trouwe chauffeur (James Cromwell) trachten hem nog van het onvermijdelijke te behoeden.  

Dujardin en regisseur Hazanavicius werkten eerder samen voor enkele spionagekomedies, knipogend naar de zestiger jaren van de twintigste eeuw (OSS 117: Le Caire, nid d’espions, en OSS 117: Rio ne répond plus - uit 2006 en 2009). Hun nieuwe film The Artist keert verder terug in de tijd, naar het begin van het alfabet van het bewegende beeld: pratende monden werden ooit voorzien van interrumperende tekstkaarten, totdat de introductie van de geluidstechniek nieuwe mogelijkheden bood en een einde maakte aan aangezette mimiek en lichaamstaal.  

Hazanavicius draait hier de zandloper om met een reeks vondsten, laat enkele spaarzaam geplaatste geluiden tot speciaal effect komen, terwijl bijna en passant de Beurskrach van 1929 in oorverdovende stilte resoneert met recente gebeurtenissen.  

Dujardin en Bejo ronden zijn tragikomische liefdesbrief aan de zwijgende cinema af, in levendig samenspel. Het bijna vierkante beeldkader biedt, samen met de dienstbare muziek van Ludovic Bource, alle ruimte voor Hazanavicius’ innemende ode die verder gaat dan nostalgie: het verlangen van George’s kunstenaarshart is een universele, van alle tijden en van alle harten.  

In zwart-wit en met tussentitels is het wellicht even wennen, de retro van The Artist. Ook een prettig tegendraadse, als geheugenopfrisser in het moderne film-abc: in plaats van 3D,  terug naar triple A.

Begin 2010 kwam een nieuwe versie van Sherlock Holmes in de bioscopen. De Engelse meesterspeurder was opnieuw bedacht met de voorkeuren van het moderne bioscooppubliek in het achterhoofd. Een opgepepte detective vol gevechten en explosies. Zo krijg je de bioscoopzalen gevuld. En dus is er nu al een deel twee: A Game of Shadows. Een aardig vervolgdeel, maar niet meer dan dat.

In de Sherlock Holmes 'nieuwe stijl' is het personage van de bekende detective flink bijgesteld. Hij is een eigenzinnige dandy met een vlotte babbel (denk Jack Sparrow) en is niet te beroerd om zichzelf in wilde avonturen te gooien en er daarbij flink op los te slaan (denk James Bond). Bij het speurwerk vallen de puzzelstukjes niet op z'n plaats na lang en rustig nadenken, maar door het vonkende superbrein van Holmes. Hij observeert alles om zich heen, denkt razendsnel vooruit en gaat dan meteen over tot actie.

Het vooruitdenken wordt vaak getoond in slow motion beelden, waarbij je Holmes hardop hoort nadenken over de kettingreactie die tot stand gaat komen. Je ziet de explosieve stijl van filmmaker Guy Ritchie, die ook gangsterfilms als Snatch en Lock Stock and Two Smoking Barrels regisseerde. Veel opgepompte basgeluiden dreunen over je heen.

Maar toch heeft het verhaal aan het begin moeite om op stoom te komen. Vaste kameraad Watson gaat trouwen en daardoor zou Holmes zijn trouwe hulp verliezen. Het duurt lang voordat het hele avontuur goed op de rails staat en ze op weg kunnen om de snode plannen van weer een nieuwe schurk te dwarsbomen. Die schurk is Moriarty, een slimme professor die in het geheim ook een complot beraamt dat de vrede en veiligheid in Europa dreigt op te blazen. Letterlijk, want hij is het grote brein achter de bomaanslagen die over en weer in Duitsland en Frankrijk plaatsvinden. Dat suggereert dat het niet lang goed kan gaan tussen de beide grootmachten die door industriële ontwikkeling van elkaar proberen te winnen. Als ik het niet doe, doet iemand anders het over een aantal jaar wel, zo voorspelt de sluwe Moriarty natuurlijk correct.

Sherlock Holmes 2 is een sfeervol avontuur vol donkere steden en overdadige decoratie uit een Europa van eind 19e eeuw. Gestoken in een hippe jas en voorzien van veel gooi- en smijtwerk. De film blaast je even uit je stoel, maar je blijft er niet lang ondersteboven van.

Trust ga je niet voor je plezier kijken. Trust doet pijn van de eerste tot de laatste minuut. Trust wil je niet vermaken, maar een belangrijk probleem onder de neus wrijven.  

Anna is een kind van de nieuwe generatie. Ze groeit als het ware op straat op, maar dan wel de digitale snelweg. Mobieltje, laptop. Haar vader en moeder zijn een stel uitstekende ouders, vol inzet en inzicht, die zich hooguit zorgen maken over hun 17-jarige zoon die naar de universiteit gaat. Intussen kunnen ze er niets aan doen dat Anna zich aan hun blik onttrekt als ze online chat met bekenden en vreemden. Sterker nog, Anna deelt haar lotgevallen en emoties als 14-jarige liever met een knul die ze alleen van internet kent dan met haar familieleden of vrienden, hoe geweldig ook.  

Maar dan zegt deze knul die haar zo goed begrijpt dat hij haar iets moet vertellen. Hij is geen 14 maar 17. Oh sorry, geen 17 maar 25. En als ze een keer stiekem afspreken dan blijkt Charlie zelfs 35 of ouder. Rara, waar zou die op uit zijn?  

Als het kwaad halverwege de film is geschied, dan neemt regisseur David Schwimmer (zeg maar Ross van de tv-serie Friends) de kijker mee langs de rafels van het gescheurde borduurwerk van Anna’s leven. Haar pogingen om de illusie in stand te houden dat het allemaal echte liefde was. De pogingen van de FBI om Charlie of wie hij ook is op het spoor te komen. De ouders die in de mallemolen zitten van zelfverwijt, machteloosheid en verantwoordelijkheid voor gezin en werk. Het is geen verrassing dat deze film aan de aandacht van het grote publiek e de critici is ontsnapt. Het wordt de kijker allesbehalve gemakkelijk gemaakt. Niet eerder maakte Schwimmer zo’n ernstige film. We zitten de acteurs dicht op de huid, er is maar weinig opsmuk, en het is niet eind goed al goed.  

Zoals andere films mensenhandel, oorlogsprofiteurs, of drugsoorlogen in beeld brengen, zo brengt Trust het probleem van kindermisbruik via internet in kaart. Het is niet incidenteel, maar georganiseerd. Het bezorgt je tranen en kippenvel om hier mee geconfronteerd te worden, niet in het minst door het opmerkelijke spel van Liana Liberato als Anna. Schwimmer verdient een pluim dat hij dat het leed van Anna en de familie die in feite met haar verkracht is zonder vals sentiment in beeld brengt. En Clive Owen, die meestal zo’n beetje hetzelfde acteert, verdient een Oscar voor zijn spel als radeloze vader.

Wat is triester dan een depressieve belastingambtenaar? Geen vrolijk-makend uitgangspunt voor een film, zou je zeggen. Inderdaad. Maar wel een uitgangspunt voor een film over iemand die in het reine wil komen met zijn schuld. Door goed te doen.  

Will Smith speelt in deze film bepaald niet het lachebekje of de actieheld zoals we hem kennen. Met doorgroefd gelaat en trage mimiek speelt hij een door het leven geslagen man die zich uitgeeft als Ben Thomas, een opsporingsambtenaar van de belastingsdienst. Wie hij in werkelijkheid is, dat is aan de kijker om uit te vogelen. In ieder geval weet hij op deze wijze door te dringen in de levens van zeven mensen die ook in de hoek zitten waar de klappen vallen: een blinde pianist, een jongen met leukemie, een moeder met een gewelddadige echtgenoot, een jonge vrouw met een ernstige hartkwaal. En door in hun levens door te dringen wil hij te weten komen of ze het verdienen om een tweede kans te krijgen in hun leven.  

Hoe dat zo? Dat is inderdaad die vraag die zich aan de kijker opdringt. Maar tot op het allerlaatst moeten we gissen naar de ware toedracht. Waar is Bens vrouw gebleven? Hoe kan een ruimtevaartingenieur een belastingsambtenaar worden? Waarom woont hij in een motel? Maar bovenal die vraag: waarom dringt hij de levens van mensen binnen op zoek naar iemand voor wie hij goed kan doen omdat ze buiten hun schuld in de ellende zitten?  

Het zou de kijkervaring verpesten om de clou weg te geven. Het is namelijk een indringende, bijna spannende film, met camerawerk dat ons dicht op de huid van de hoofdpersonen laat komen, en geweldige muzikale omlijstingen. De sfeer is die van films als Crash, Grand Canyon, en Garden State. Complimenten aan regisseur Gabriele Mucino, die eerder met Will Smith The Pursuit of Happiness maakte. Hij vermijdt grotendeels de gebaande paden (alleen het einde is overbodig). De werkplaats waar de eerste kus plaatsvindt is een bijzonder origineel decor; de liefdesrelatie tussen twee kwetsbare mensen is romantisch maar geloofwaardig .  

Toch moet iets meer gezegd worden over de intenties van Ben, om te illustreren waarom dit een ‘redeeming movie’ genoemd mag worden. De redenen waarom hij zich gedraagt zoals hij zich gedraagt hebben namelijk alles te maken met het omgekeerde van wat hij nu probeert te doen: het goed doen aan zeven mensen die buiten hun schuld in de ellende zitten is een poging in het reine te komen met het kwade dat hij zeven mensen buiten hun schuld heeft laten overkomen. Dat hij in het verleden veroorzaakte dat mensen iets kwaads overkwam zonder dat zij er iets voor deden, probeert hij nu uit te wissen door mensen iets goeds te laten overkomen zonder dat zij er iets voor doen. Inderdaad, een film over schuld, genade, en een offer.  

Een vingerwijzing is de titel. Die wordt niet uitgelegd in de film, maar ze doet denken aan Shakespeare’s toneelstuk De koopman van Venetië. In dat toneelstuk gaat de koopman Antonio voor een vriend een lening aan, maar wanneer blijkt dat hij zijn schuld niet kan betalen komt de geldschieter Shylock genoegdoening eisen: een pond van het eigen vlees van Antonio. Welnu, het kon wel eens zijn dat Ben de schuld van niet een maar wel zeven mensen op zich voelt drukken en als genoegdoening bereid is niet een maar wel zeven pond van zijn eigen vlees voor hen te geven.

Discussievraag 1 is dus: wat betekent de titel van de film? Discussievraag 2 is deze: heeft Ben gelijk dat hij door zich op te offeren om genade te schenken aan zeven mensen zelf ook genade kan vinden? De verwijzing naar het verhaal van Shakespeare is een ding, maar hoe zit het met schuld, genade en offer in het verhaal van ons en Jezus Christus?

De laatste superheldenfilm is nog lang niet in zicht. Vaak zijn het formulefilms voor het brede publiek. Gelukkig zit er af en toe ook een volwaardig exemplaar tussen. Zoals Captain America.

De komst van geavanceerde special effects heeft een golf aan succesvolle superheldenfilms tot gevolg gehad. Met name de stripboeken van DC Comics en Marvel zijn een onuitputtelijke inspiratiebron voor dit soort films. Met de hausse van dat genre zijn recent ook varianten ontstaan, bijvoorbeeld: (a) terug naar het begin van het superheldenpersonage (X-Men First Class, Batman Begins), (b) verbinden met de menselijke kant van de superheld (Spiderman, The Dark Knight), of (c) verbinden met echte problemen van vandaag (Watchmen, X-Men Origins: Wolverine). Captain America: The First Avenger probeert van alle drie een beetje te doen en slaagt in zijn opzet.

Regisseur Joe Johnston is een ervaren kracht in Hollywood en laat deze actiefilm dus niet uit zijn handen glippen. De effects waar hij mee leerde werken bij George Lucas en Steven Spielberg zijn uitstekend, de acteurs zijn op hun plaats, en het verhaal ontrolt zich met de juiste toon.

Opvallend is de integratie van de superheldenwereld in onze eigen wereld: geen fantasielocaties als Metropolis of Gotham, maar echte zoals New York en Zwitserland. De historische achtergrond is niet verzonnen (zoals een atoombom in de San Andreas-kloof) maar echt: de Tweede Wereldoorlog. De spreekwoordelijke lichtgewicht Steve Rogers probeert vergeefs in het Amerikaanse leger te komen om mee te vechten tegen de nazi’s. Door zijn goede karakter valt hij op bij een wetenschapper die een geheim supersoldatenprogramma uitvoert. Hierdoor wint Rogers tot bovenmenselijke proporties aan spiermassa en lichaamslengte. Maar aanvankelijk ziet het leger in hem niet meer dan een goede publiciteitscampagne: in een soort Supermanpakje roept hij Amerikanen op de oorlog in Europa te financieren. Hoe bekend, hoe gewoontjes, hoe al te menselijk is die wereld. Aan de andere kant van de wereld heeft een duistere nazi-officier intussen dezelfde technologie gebruikt om zichzelf tot bovenmenselijke superboef met hypermodern wapenarsenaal te ontwikkelen. Dit is een onbekende, dreigende wereld. Het design dat het nazi-rijk hier krijgt heeft haast iets futuristisch, zoals in Sky Captain and the World of Tomorrow. Wanneer deze nazi-officier een jeugdvriend van Steve Rogers te grazen neemt, in het conflict geboren waar de strijd in de film om zal draaien.

Johnston laat zijn acteurs doen waar ze goed in zijn. Chris Evans was onuitstaanbaar in Fantastic Four maar is hier een sympathieke en geloofwaardige leider. Hugo Weaving kan met zijn valse grijns en scherpe oogjes heerlijk te keer gaan als Johan Schmidt. Tommy Lee Jones geeft als geen ander de knorrige kolonel gestalte met zijn sardonische oneliners. Dat alle met meestal voldoende ‘tongue in cheek’ om de ‘over the top’-actie in balans te houden.

Uiteraard vraagt het verhaal wel dat de kijker niet al te kritisch vraagt hoe alles nu eigenlijk mogelijk is. Af en toe gaat het wel wat snel allemaal. Ook is de vrouwelijke bijrol zo goed als overbodig. Wat verder opvalt in vergelijking met ander superheldenfilms is dat Captain America niet zozeer verschijnt als een redder van buitenaf tegenover een bedreiging van buitenaf. In Superman bijvoorbeeld is makkelijk de kosmische strijd tussen goed en  kwaad te herkennen, met hoofdrolspelers met goddelijke trekjes. Eerder is Captain America een uitvergroting van onszelf, net zoals de grote boef een uitvergroting is van menselijke onhebbelijkheden. Daardoor krijgt het verhaal een wij/zij-perspectief: de grote held komt ons niet redden, maar hij komt doen wat wij willen. Hij hoort bij ons en wij zijn goed. Wie daar even bij stilstaan kan zien dat die illusie eerder het probleem van ons mensen is dan de oplossing.

Aan sommige films herken je de hand van de meester. Andere films zijn het product van compromissen en commissies. Deze kruising tussen 300, Spartacus en The Lord of the Rings valt in de laatste categorie, de hand van meester Tarsem ten spijt.

Immortals is geen film die geschiedenis zal maken, ook al gaat ze min of meer over geschiedenis. De Griekse mythologie staat centraal, net als in 300 en in Clash of the Titans, compleet met Griekse godenwereld. Althans, flarden van de Griekse mythologie spelen een rol in het verhaal. Daarom iets voor Blikoponeindig?

De grote bedreiging voor de Griekse samenleving in Immortals is de wrede koning Hyperion, die chaos en onderdrukking zaait door de Titanen te bevrijden, een soort woeste halfgoden. Maar in de mythologie is Hyperion zelf een Titaan. In de film is Theseus een grote sterke held die het tegen Hyperion opneemt, maar in de overgeleverde verhalen is er geen waarin Hyperion en Theseus samen voorkomen. En wie of wat Epirus was, waar de magische en machtige boog naar werd genoemd die Hyperion en Thesus betwisten is ook onduidelijk. Dan is er nog iets met Zeus en Athene en Apollo en Poseidon die zich vanaf de Olympus bemoeien met de mensen en uiteindelijk de strijd aangaan met de Titanen. Het maakt het verhaal er niet beter op. Het lijkt er sterk op dat de producer na 300 nog wel brood zag in een film over de oudheid, daarvoor een verhaal liet schrijven en een buitenmaats visuele effectenbudget opstelde. Toen het uitpakte als een herhaling van 300 (veel bloed en uiteengereten lichamen) en van The Lord of the Rings (zelfde voice-over en hordes ork-achtige strijders) probeerde men er nog iets van te maken door er de Indiase wonderregisseur Tarsem Singh bij te halen.

Tarsem Singh had daarvoor slechts twee bioscoopfilms op zijn naam staan, The Cell en The Fall, die beide insloegen door hun verbijsterende visuele vormgeving. En hoewel er scènes in Immortals zitten die de hand van de meester verraden (Theseus en de minotaurus in het labyrinth, Theseus en de priesteressen in de zoutmijn) was er ook voor hem geen redden aan.

Wat opvalt is dat de film een tijdje de ‘look’ van zo’n klassieker over Spartacus of Ben-Hur uit de jaren ’50 heeft. Een eerbetoon of onbedoeld toch gewoon een B-film? Het is vanaf het begin een bekend verhaal (held verslaat boef en krijgt meisje) en wat thematiek en historische accuraatheid betreft een warboel. Een orgie van geweld, wat niet door iets anders wordt goedgemaakt. Dus niet iets voor Blikoponeindig.

Steven Soderbergh is een van de alleskunners in Hollywood. Hilarische films als Ocean’s Eleven wisselt hij af met realistische thrillers als Traffic en dromerige sciencefiction als Solaris. Allemaal puntgave films, al zal de invalshoek maken of het ook een overtuigende favoriet voor je is. Iedereen wil met hem werken en zolang hij af en toe een knaller voor het brede publiek maakt mag hij ook zijn eigen lijn volgen.

Contagion hangt er een beetje tussenin. De heldere beeldstijl, het kleurgebruik, de klasse-acteurs, een puzzelig plot, het zit er allemaal in. Het verhaal speelt in op de angst dat een onbekend en dodelijk virus opduikt en huishoudt onder de wereldbevolking. Misschien zelfs wel een terroristische aanslag? De film begint op dag 2 na het eerste besmettingsgeval (Gwyneth Palthrow) en volgt als een documentaire het spoor langs slachtoffers, onderzoekers, nieuwsmakers en ambtenaren. Er ontwikkelt zich een ramp van formaat in de Amerikaanse samenleving. De spanning stijgt wat in de jacht op het virus en het geneesmiddel. Er zitten wat dilemma’s in: onderzoekers (Lawrence Fishburne) hebben voorkennis over het virus en het geneesmiddel, waarvan ze misbruik kunnen maken. Er zit wat dramatiek in: ook de sympathiekste onderzoekster (Kate Wislet) komt te overlijden en een man (Matt Damon) verliest zijn dierbaren. Er zit wat beklemmend realisme in: je bent je er na afloop opeens van bewust hoe vaak je aan je gezicht zit of iemand anders aanraakt.

En daar blijft Contagion vreemd genoeg hangen: het is een beetje beklemmend, niet heel erg. Het wordt geen thriller, het wordt geen rampenfilm, het wordt geen drama. Er blijven losse eindjes in zitten. Iemand doet een baanbrekend onderzoek (Elliot Gould) en die komt verder niet meer terug. Iemand gooit olie op het vuur (Jude Law), maar of het nu hout snijdt? Het is zelfs niet makkelijk te bepalen wie nu de hoofdpersoon is. Een soort ensemblefilm kennelijk, evenwichtig in het schetsen van ieders rol, maar waartoe? Waar wil Soderbergh heen? Wat zijn de consequenties? Het kabbelt een beetje voort en het komt weer goed. Voor zo’n soort film is het dodelijk dat het niet heel erg beklemmend wordt maar slechts een beetje.

Je zult maar naar Tinker Tailor Soldier Spy gaan omdat je een soort James Bond verwacht. Dan duren die ruim twee uur lang. Hoofdspion George Smiley is eerder een antiheld en er zit maar twee of drie keer wat actie in. Maar wat een beklemmende sfeer en wat een spanning, in veel bruine en vaalblauwe tinten uit de jaren vijftig en zestig.

John le Carré schreef het boek in 1974, geholpen door zijn eigen ervaring als Brits geheim agent (1958-1964). Het zijn de topjaren van de Koude Oorlog. Het hoofd van de militaire spionagedienst MI6, codenaam ‘Control’, vermoedt dat er een ‘mol’ in de gelederen is, een handlanger van de Russen. Kort daarna komt ook een jonge geheim agent, Ricky Tarr, met zo’n verhaal. Smiley moet het uitzoeken. De kijkers volgen het verhaal verder door zijn enorme bril, grotendeels via flashbacks. Tarr heeft zijn informatie van een Russin met wie hij in Istanbul het bed heeft gedeeld – maar wat een contrast met een verovering van de zoveelste Bondgirl. De vrouw is de volgende ochtend verdwenen. Bovendien: klopt haar verhaal wel, is er wel een ‘mol’?
 
Met prachtig acteerwerk en beelden die grauw zijn van nostalgie, tekent de film een tijd waarin spionage een zaak is van mannen in lange regenjassen. Soms meer met elkaar in gevecht dan met de vijand. Loyaliteiten uit persoonlijk belang. En altijd en overal wantrouwen – niets is wat het lijkt, of juist weer wel, als je daar al een idee van hebt.
 
In die onzekerheid is George Smiley een baken in driedelig pak. Onkreukbaar en grotendeels zwijgend baant hij zich een weg door de misinformatie. Je loopt naar een dossierkast, haalt er een map uit, je neemt hem mee naar huis en de volgende ochtend wrijf je slaperig in je ogen. Opwindender is spionage soms niet.
 
De titel van boek en film komt van een Engels aftelrijmpje. ‘Control’ had zijn naaste medewerkers codenamen gegeven – en hun beeltenis elk op een schaakstuk geplakt, in zijn werkkamer thuis – en Smiley telt ze af, op zoek naar wie de mol kan zijn. De ontknoping is bijna onontwarbaar complex. Maar niet voor een Britse agent die zich verlinkt voelt, en hij trekt de consequenties. Zijn leven is stuk. Het geldt eigenlijk voor al die mannen: hun leven zit gevangen in hun lange regenjas. Gaat dat zien, als u niet zo’n James Bond-fan bent.

Sport is oorlog. Dat is Oliver Stones visie in het heftige Any Given Sunday. Sport is verbroedering, aldus Clint Eastwood in het brave Invictus. Bennett Miller zit hier tussenin. In Moneyball toont hij hoe geld het baseball en de betrokkenen beïnvloedt. Sport is economie. Dat gaat met emoties en grof taalgebruik, maar de liefde voor club en spel overwint, niet geld of geweld.

Koele berekening blijkt betere sportieve prestaties op te leveren dan loyaliteit aan werknemers. Oakland A-manager Billy Beane (Brad Pitt, tevens producent) neemt een jonge Yale-econoom in dienst, die met de computer een ideaal, betaalbaar team samenstelt. De nodige hoeveelheid geld neemt af, niet de invloed. Dat geeft te denken over de grens tussen doel en middelen, tussen liefde voor collectief en individu, tussen oorlog en verbroedering.

Heb je een van de vier films van Shrek gezien? Dan herken je vast wel die grote, smekende ogen van de gelaarsde kat, die zijn hoed in zijn pootjes vasthoudt om zo zijn vijand te ontwapenen. Deze harige boef heeft een welverdiende hoofdrol gekregen in zijn eigen 3Dfilm: Puss in Boots!

De grote groene griezels en de domme - maar grappige ezel - mochten thuis blijven, want in de nieuwe film van Dreamworks  gaat alle aandacht naar de gelaarsde kat. Dat deze haarbal ook wat te vertellen heeft wordt wel duidelijk, want aan de hand van verschillende sprookjes en bekende verhalen die de kijkers nog niet gezien hebben in de Shrek-films, wordt het  bijzondere levensverhaal van Puss verteld.

De gelaarsde kat heeft namelijk een reden waarom hij laarzen aan heeft. "Wie bedenkt nu dat een kat laarzen aan moet?", zegt hij zelf al. Vanaf het moment dat hij een lief klein weesje is tot en met de legende die hij van vandaag de dag is volgen we de zorro-achtige kat. Natuurlijk hoort daar een vrouwelijke tegenspeelster, een echte ‘catwoman’ bij. Bijzonder is de rol van zijn vriend en tegelijkertijd vijand: Humpty Alexander Dumpty. Een ongelooflijk slim ei dat Puss overhaalt om, door middel van de bonen van Sjakie en de Bonenstaak, de gans die gouden eieren maakt, te kunnen stelen. Een avontuur dat zeker op zijn pootjes terecht komt. 

Oude trucs in nieuw jasje
Het valt niet mee om wéér een grappige en spannende animatiefilm te maken en om dan ook weer te kunnen overtreffen met 3D effecten. Het is daarom ook goed te zien dat er intensief gezocht is naar ‘oude’ montagetrucs om in een nieuw jasje te stoppen. Het resultaat is een 90 minuten durende film, boordevol vrolijke kleurtjes, bekende sprookjes, mythes en vooral rondvliegende katten en eieren. Je zou er haast scheel van gaan kijken.Toch is het aardig gelukt om een kat op een mens te laten lijken, maar tegelijkertijd ook echt een kat mag blijven. Puss mag dan morele beslissingen nemen... een lampje op de grond, een muur, maar ook een glaasje melk kan hij zeker niet weerstaan. Miauw!

Wie moet de ouder wordende koningin Elizabeth opvolgen? En zijn de beroemde werken van William Shakespeare eigenlijk wel door Shakespeare geschreven? Deze vragen staan centraal in het kostuumdrama Anonymous.

Rot tot op het bot. Dat beeld schetst regisseur Roland Emmerich van het hof van de Engelse koningin Elizabeth I (1533-1603) in zijn film Anonymous. Het hofleven wordt beheerst door intriges, corruptie en losbandigheid. Edellieden dingen in onderlinge naijver naar de gunst van de vorstin en naar vergroting van hun invloed. Elizabeth laat zich dit alles welgevallen en geeft zelf allerminst het goede voorbeeld. Zij trouwde nooit, maar in de film heeft ze een reeks bastaardzonen van verschillende minnaars.

Een van hen, Edward De Vere, is de hoofdpersoon. De film probeert aannemelijk te maken dat De Vere de schrijver is van de vele beroemde toneelstukken en gedichten die worden toegeschreven aan William Shakespeare. Die zou door brutaal en handig manipuleren de eer van het schrijverschap naar zich toe hebben getrokken, daarbij geholpen door het feit dat De Vere zijn toneelstukken niet durfde te laten opvoeren onder eigen naam.

De Vere gebruikt zijn stukken om na Elizabeth niet de Schotse kroonprins James op de troon te krijgen, maar Robert Devereux. Om het publiek tegen James en diens medestanders op te zetten, schrijft De Vere het toneelstuk Richard III.  

Als visueel schouwspel is Anonymous prachtig, vooral door de mooie kostuums, het vaak knappe acteerwerk – Rhys Ifans blinkt uit als De Vere – en de computerbeelden van zestiende-eeuws Londen. Maar als onderbouwing voor de stelling dat de stukken van Shakespeare eigenlijk van De Vere zijn, is de film een mislukking. Alleen al door de talrijke historische onjuistheden en onbewezen suggesties. Alsof Shakespeare een afperser en een dronkenlap was, die nauwelijks tot schrijven in staat was. En alsof koningin Elizabeth een ontuchtig leven leidde – wat in een paar aanstootgevende scènes ook te zien is – en in politiek opzicht zwak was.  

De dubbelheid die Emmerich tentoonspreidt, is storend. Enerzijds heeft hij natuurlijk zijn artistieke vrijheid, waar hij ook royaal gebruik van maakt. Anderzijds mag de theorie die hij dan uitdraagt, wel een béétje aannemelijk zijn. Nu doet Emmerich alsof de aanhangers van de De Vere-theorie het allemaal beter weten dan zo ongeveer de hele gevestigde academische wereld. Tja, als je ervan uitgaat dat zowat alle bestaande documentatie over het hof van Elizabeth onbetrouwbaar is, kun je gemakkelijk je eigen waarheid verzinnen.

Kinderen houden van de fantasierijke boeken van Paul van Loon, maar niet alle ouders vinden ze geschikt. Ze gaan over heksen, vampiers, spoken en weerwolven. En op sommige christelijke scholen mogen de boeken niet worden gelezen, vanwege de toespelingen op de duivel en de hel die erin zouden zitten.  

Aan de verfilming van Dolfje Weerwolfje – na De Griezelbus en Foeksia de Miniheks de derde Paul van Loon-verfilming – is gelukkig niets duivels te ontdekken. Het is een gezellige familiefilm, eerder te braaf dan te griezelig. De producent is BosBros, die eerder succesvolle kinderfilms uitbracht, zoals Annie M.G. Schmidt-films Abeltje, Pluk van de Petteflet en Minoes. Aan dat laatste verhaal doet Dolfje wel wat denken. In de nacht voor zijn zevende verjaardag verandert Dolfje voor het eerst in een wolf. Nou ja, een wolf… Meer een wit, pluizig knuffeldier. Wel is Dolfje als wolfje erg woest, heel anders dan het verlegen, stuntelige jongetje dat hij normaal is. Hij rent door de straten, gromt, huilt en jaagt achter de buurkat aan.

Pleegbroer Timmie belooft geheimhouding, want Dolfje is bang dat zijn pleegvader en –moeder hem niet meer willen als ze ontdekken dat hij een weerwolf is. Dolfje is te vondeling gelegd, omdat zijn ouders het niet zagen zitten voor een weerwolfje te zorgen. Die scène lijkt sprekend op het begin van de eerste Harry Potterfilm, compleet met Dolfjes brilletje.

Het ergste wat Dolfje doet als wolf, is een kip opeten: levend, met veren en al. Deze slachtpartij wordt niet rechtstreeks in beeld gebracht. Wat gegrom, veertjes en een spoortje bloed: dat is alle horror in de film. Als Dolfje weer een jongetje is, griezelt hij ervan dat hij een kip heeft opgegeten. Timmie vindt het niet zo erg. ‘Ik heb gisteren ook kip gegeten, met kerriesaus.’

Paul van Loon zegt dat hij grumor schrijft: griezelboeken vol humor. De humor in de film is vooral braaf; het verhaal wil maar niet hilarisch worden. Er gebeurt ook weinig. Dolfje ontwikkelt zich niet. In het begin van de film is hij een lief, wat bangig jongetje en aan het eind van de film is hij dat nog steeds. Door toeval ontdekken zijn pleegouders uiteindelijk dat hij een weerwolfje is en dat vinden ze natuurlijk helemaal niet erg. Het is een gezellig – of in de stijl van Van Loon griezellig – verhaal. Zorgen over de gevolgen voor de kinderziel hoeven ouders zich niet te maken.

Sommige films raken je tot op het bot. Omdat ze meer doen dan onderhouden, omdat ze de wereld laten zien in alle eerlijkheid. Eyes wide open is zo'n film. In de ultraorthodoxe wijk Mea Shearim in Jeruzalem kabbelt het leven voort. Slager Aaron opent in de stromende regen voor het eerst zijn winkel sinds de dood van zijn vader. Dan komt de jonge yeshiva student Ezri binnen om te schuilen voor de regen. Zichtbaar verandert er niets, maar gevoelsmatig is het of de bliksem binnenslaat.

In een impuls neemt Aaron de jonge, knappe student aan als knecht. Het onvermijdelijke gebeurt: de twee voelen zich zo erg tot elkaar aangetrokken dat een schimmige affaire ontstaat. Tegelijkertijd wil Aaron de verantwoordelijkheid tegenover zijn gezin en de religieuze gemeenschap blijven opbrengen. Aaron lijkt vanaf het begin te weten dat hij verliefd zal worden op Ezri. Zijn vrouw Rifka weet het net zo goed. Tabakman laat de kijker letterlijk voelen wat een strijd dat kost. De beslissing die Aaron moet nemen is hoe dan ook hartverscheurend.

Het thema van homoseksualiteit in een ultraorthodoxe omgeving is niet nieuw, maar blijft actueel. Tabaksman geeft in interviews aan dat het dilemma in de film ook werkelijk het dilemma van veel gelovigen is: óf Aaron kiest voor Ezri en verliest daarmee zijn plek in de religieuze gemeenschap (en zijn geloof), óf hij kiest voor zijn gezin en verliest daarmee een deel van zijn authenticiteit. Want wat hij voelt voor Ezri is reëel. "Hij zorgt dat ik weer leef. Ik was dood, maar nu leef ik weer. Ik heb hem nodig", zegt Aaron tegen zijn rabbi.

Treffend is een scène waarin Aaron met zijn rabbi een bijbelstudie doet, nog voor hij echt verliefd is op Ezri. De rabbi verkondigt dat God het leven heeft gegeven om van te genieten. "Een vrome man die zich een glas wijn ontzegt, is een zondaar volgens de Talmoed." Aaron is het niet met hem eens. Een gelovige moet vechten tegen zijn lusten, vindt hij. Is genot niet een verleiding om je op de proef te stellen? Aaron ziet zijn homoseksualiteit, waarvan het mooi in het midden blijft of het al bestond vóór Ezri ten tonele verschijnt, als verleiding waar tegen gestreden moet worden. "Het kwaad", noemt hij het later. De film, bij monde van de rabbi, suggereert dat het ingewikkelder ligt. Want als God je "zo" geschapen heeft, waarom moet je het dan opgeven?

De film toont haarscherp aan hoe pijnlijk Aarons dilemma is. Vaak wordt, ook in christelijke kring, homoseksualiteit gezien als een keuze waar je wel of niet in mee gaat. De gevoelens erachter worden ontkend of niet belangrijk geacht. Een stukje van de pijn die deze keuze met zich mee brengt, wordt zichtbaar in Eyes wide open. Weinig kijkers zullen onverschillig staat tegenover Aaron, Ezri en Rifka. Makkelijk gezegd dat je moet kiezen voor je vrouw, maar in hoeverre ontken je daarmee je eigen kern? Wat geef je op en valt met het overblijvende deel van jezelf te leven? Maar ook: moet je die keuze niet gewoon maken vanuit de verantwoordelijkheid voor je gezin en voor God?

In een traag tempo (want hoe snel gaat het leven nou, in de meest religieuze wijk van Jeruzalem) en ondersteund door tragische muziek maakt de film zijn punt. Het plot wordt gestuwd door dat wat niet wordt gezegd en de lange blikken die over en weer worden gewisseld. Eyes wide open past naadloos in de Israëlische cinematografische traditie, die zich kenmerkt door humane verhalen vol nuance (denk aan Kadosh, Walk on water, Lemon Tree). Hoe explosief de situatie er vaak ook is, een Israëlische filmmaker voelt niet snel de behoefte om partij te kiezen. Dat geldt ook voor Eyes wide open. Het orthodoxe leven wordt liefdevol getoond, al zullen wij moderne Nederlanders moeite hebben met het rollenpatroon van Rifka en Aaron. De filmmakers zelf oordelen niet. Zij schetsen slechts wat is.

Naar Michael ga je niet voor een leuk avondje uit. Een pedofiel die in zijn kelder een kind vasthoudt – daar wil je niet voor je plezier anderhalf uur bij zijn. Het is wel een bijzondere film. Het kwaad krijgt een gezicht: dat van een gewone, onopvallende buurman.

Mensen weten daar niet goed raad mee. Ze zeggen, als zoiets gruwelijks uitkomt: ‘Het was een aardige man, je merkte niks aan hem.’ Of ze blazen de dader op tot een monster, waardoor hij ineens vogelvrij is en geen rechten meer heeft. Buren lopen te hoop bij zijn huis en er wordt geroepen om de ergste lijfstraffen.

Michael – de titelfiguur van deze Oostenrijkse film – is geen monster. Hij is wat op zichzelf, maar dat zijn zoveel mensen. Hij werkt bij een verzekeringsmaatschappij, waar hij klanten vriendelijk te woord staat aan de telefoon. Hij krijgt promotie. Hij gaat mee met het wintersport-uitje van de zaak. Hij reageert behulpzaam als een buurvrouw haar kat kwijt is. Je ziet hem ’s ochtends de auto uit de garage halen en ’s avonds weer thuiskomen. Eten maken, z’n overhemden strijken, z’n tanden poetsen. De alledaagsheid druipt ervan af.

Het huis van Michael lijkt op het huis waar de Oostenrijkse Natascha Kampusch in de kelder opgesloten zat, van haar tiende tot haar achttiende. Haar ontvoerder wilde een meisje, om mee te knuffelen en later te trouwen. Het lijkt erop dat Michael ook van zo’n ‘normaal’ leven droomt met het jongetje dat hij heeft ontvoerd. Hij wil een vaderrol. We zien ze samen eten, de afwas doen, tv-kijken. En voor het naar bed gaan gaat Michael nog even naar de jongen toe.

Even later zie je dat hij in de badkamer z’n geslachtsdeel wast.

Ergens in zijn hoofd zit een heel verknipt hoekje, waardoor hij niet beseft dat er iets totaal scheef zit met zijn seksualiteit, die zware grendel op de kamerdeur van de jongen, de manier waarop hij zijn hele leven om dat geheim in zijn kelder heeft opgebouwd.

Het jongetje wordt knap gespeeld door David Rauchenberger. Regisseur Markus Schleinzer - voormalig castingdirector van Michael Haneke (van Der weisse Band) gaf hem veel ruimte om zijn karakter zelf in te vullen: wat zou jij bedenken om de dagen door te komen in zo’n situatie? Alle tekeningen in de kelderkamer zijn door David zelf gemaakt.

Michael, en de mensen die buiten om zijn dood of zijn castratie zouden roepen als ze het wisten – het enige verschil is misschien dat zij bewaard zijn voor dat verknipte hoekje in hun hoofd. Dat hun geweten wel is ontwikkeld. Zo abnormaal is het kwaad niet; dat jij zo ‘normaal’ bent als je bent, dat is genade.

Regisseur Ismaël Ferroukhi laat in Les Hommes Libres een andere kant van het verzet zien. Deze film gaat namelijk over het aandeel dat Noord-Afrikaanse migranten in Frankrijk hieraan hebben geleverd. Het is 1942, Parijs is bezet door de Duitsers en de Franse politiemacht en het Franse leger is op haar hoede. Younes komt uit Algerije en woont sinds een paar jaar in Frankrijk om geld te verdienen voor zijn familie. Op een dag wordt hij door de Franse politie opgepakt. Als hij hen belooft de Arabische gemeenschap te bespioneren, mag hij weer gaan.

Belangrijk decor is de grote moskee in Parijs. Een beter decor had Ferroukhi niet kunnen kiezen. Het gebouw doet denken aan een Moors paleis met zijn prachtige mozaïeken en een binnenplaats met waterpartijen en fonteinen en levert heel wat mooie shots op. Het hoofd van de moskee, goede rol van Michael Lonsdale, doet alsof hij met de nazi's meewerkt maar verschaft Joden intussen valse papieren en heeft bovendien onderduikers in zijn moskee. Younes begint steeds meer te beseffen dat er geen neutraal terrein bestaat en dankzij zijn joodse vriend en zanger Salim Halali raakt ook hij bij het verzet betrokken.

Enige minpunt is het liefdesverhaal tussen Younes en de communistische Laila. Deze relatie had meer impact gekregen als hij verder was uitgewerkt. Het lijkt er overigens op dat het om een vrij liberale moslimgemeenschap gaat. De vrouwen wijken qua kleding niet af van andere vrouwen uit die tijd. Sommigen hebben een hoofddoek achter op hun hoofd. Younes gaat alleen af en toe naar de moskee. Je ziet slechts één keer een beeld van moslims die zich in de moskee buigen voor het gebed. Het lijkt of de regisseur, zelf van Frans-Marokkaanse afkomst, eerder een brug wil slaan tussen twee culturen. Hij wijst de kijker er als het ware op dat grenzen tussen rassen wegvallen. De enige scheidslijn is die tussen geestelijk vrije en geestelijk onvrije mensen. Mensen die weigeren zich bij het kwade neer te leggen.

Het ingehouden spel van de hoofdspelers, de authentieke sfeer en de bedrieglijk eenvoudige cameravoering versterken de boodschap van de film. Ferroukhi is een meester in het schilderen met licht waardoor menig shot de allure van een verstilde foto krijgt. Ik denk aan de oude Marokkaanse vrouw in de nachtclub waar Halali zingt. Hoewel het om een duistere ruimte gaat lijkt ze bijna op te lichten met haar kleine kohl-omrande oogjes en haar feloranje haar dat onder haar hoofddoekje vandaan kroest.

Les Hommes Libres lijkt een lofzang op het goede. De mooie kanten van de Arabische cultuur; zoals de architectuur en de meeslepende muziek, maar ook dat er mensen zijn die zich niet door de duisternis laten verblinden. Ferroukhi bewijst dat je ook zonder gewelddadige scènes en Jamesbond-achtige taferelen een aangrijpende film over de oorlog kunt maken.  

‘Dus wij zitten nu met de grootste zak ellende sinds de geschiedenis van het kapitalisme’, zegt John Tuld, de hoogste baas van een grote Amerikaanse zakenbank, tijdens crisisberaad midden in de nacht. Hij heeft net gehoord dat zijn bank vol waardeloze beleggingen zit, en op instorten staat. Wat te doen?

Margin Call speelt in de 24 uur voor het uitbreken van de kredietcrisis van 2008. Een jonge analist krijgt een usb-stick in handen met gevoelige informatie over de financiële stand van zaken. Die blijkt veel minder rooskleurig dan gedacht. Hij schakelt zijn baas in en een paar uur later is de hele raad van bestuur erbij betrokken.

J.C. Chandor heeft zich voor zijn eerste film laten inspireren door zijn vader, die bij de bank Merrill Lynch werkte. De naam van de allerhoogste baas, John Tuld, lijkt een samentrekking van Richard Fuld (voormalig topman van Lehman Brothers) en John Thain (oud-topman van Merrill Lynch). De ontknoping van de film doet denken aan het twijfelachtige handelen van Goldman Sachs.

Met de kredietcrisis alweer drie jaar achter ons, zijn veel scènes weinig verrassend. Zoals bankiers die niet snappen welke risico’s hun bank loopt: ‘Leg het uit in gewoon Engels, alsof je het aan een kind vertelt, of aan een golden retriever’, zegt Tuld tegen een analist. En natuurlijk de absurde salarissen en bonussen: zelfs als de bank in de nachtelijke uren op zijn grondvesten schudt, wordt besproken hoeveel de ander verdient en wordt alvast onderhandeld over gouden handdrukken. De manier waarop de bank uiteindelijk probeert het hoofd boven water te houden en de rol die bonussen daarin spelen, zal voor veel kijkers weerzinwekkend zijn.

Het verhaal valt verder tegen. Geen boeiende dialogen of vernieuwende gezichtspunten. De film moet het vooral hebben van zijn samengebalde hectiek en daarin is-ie geslaagd, al betekent dat wel het nodige grove taalgebruik. De spanning wanneer de bank dreigt om te vallen, neemt je als kijker mee. Vanuit de wolkenkrabber van de bank kijk je neer op het nachtelijke straatleven – een bank die speelt met het lot van onwetende burgers.

Enige bezinning komt van de mijmeringen van een ontslagen risicobeheerder. Hij denkt terug aan de brug die hij in een grijs verleden heeft helpen bouwen. Hoeveel uren reistijd heeft die brug Amerikaanse burgers gescheeld? De film lijkt hier te wijzen op het contrast tussen een opgeblazen financiële economie die met een speldenprik leeg kan lopen, en de ‘echte’ economie die burgers daadwerkelijk vooruit helpt. De les is dan dat banken de economie ten dienst moeten staan, en niet andersom.

Met de wereldwijde Occupy-beweging is de film weer helemaal actueel. Als je dan bankier Tuld hoort zeggen dat er aan een crisis ook grof geld te verdienen valt, houd je het als Occupy-kampeerder weer een paar weken vol.

De Kuifje-film van Steven Spielberg begint in Brussel, op de vlooienmarkt op het Vossenplein. Kuifje laat er zijn portret maken door een sneltekenaar die erg op Hergé lijkt. Dat is een mooie verwijzing. In de jaren negentig is er een serie tekenfilms van Kuifje gemaakt, waar Hergé ook elke keer even in voorkomt.

De film speelt daarna verder grotendeels in de Noord-Afrikaanse woestijn en in Bagghar, de fictieve Marokkaanse havenstad waar Kuifje de boef van het verhaal opspoort en ontmaskert. Het is een zeven kwartier lange werveling van actiescènes waar Spielberg en producent Peter Jackson (van de Lord of the Rings-films) hun publiek op trakteren. Met prachtige bijrollen voor Kuifjefiguren die op film net zo zijn als in de getekende albums: de drinkende kapitein Haddock met zijn bloemrijke krachttermen, de knullige detectives Jansen en Janssen, de operasopraan Bianca Castafiore die zichzelf graag hoort zingen.

Hergé bedacht Kuifje voor Le Petit Vingtième, de jeugdbijlage van de rooms-katholieke krant Le Vingtième Siecle, die in België van 1895 tot 1940 bestond. Het eerste avontuur verscheen in 1929/30. Hergé kwam uit een katholiek, maar niet erg kerkelijk gezin; als kind zat hij bij de katholieke padvinderij. Daar deed hij een  fascinatie op voor andere culturen (indianen vooral). En, zegt biograaf Philippe Goddin, hij hield er de idealen aan over die de kern van zijn levensbeschouwing zouden blijven: kameraadschap, loyaliteit, bruggen bouwen, elke dag iets goeds doen voor een ander.

Hergé was zelf gek op films en baseerde vaak personages en scènes in zijn stripboeken op films die hij had gezien: King Kong, The Prisoner of Zenda, 39 Steps, Island of Lost Souls. Als tekenaar had hij ook een filmische aanpak, zoals hij scènes opbouwt en de ‘camerastandpunten’ die hij voor zijn tekeningen kiest.

Steven Spielberg hoorde begin jaren tachtig over Kuifje. Het was de tijd dat hij zijn Indiana Jones-films maakte, over de archeoloog die overal ter wereld geheimzinnige schatten opspoort. Hij werd meteen fan en speelde met ideeën voor verfilming. De techniek gaf Spielberg en Jackson pas nu de middelen in handen die ze echt wilden. Ze laten Kuifje en de andere karakters spelen door echte acteurs, tegen een neutraal-groene achtergrond. Die acteurs worden vervolgens digitaal als pop aangekleed en op die achtergrond wordt een driedimensionale wereld om hen heen ingetekend.

De film lijkt vooral een showcase van wat er met die techniek allemaal kan. Prachtig hoor, maar iets meer rust had de film wel goed gedaan. Het gaat maar door, de ene achtervolging na de andere vecht- en valpartij.

Aan de andere kant, zo wordt wel een heel nieuw publiek aangeboord, een generatie die gewend is aan tempo en actie in games en films. Misschien is dat wel de redding voor Kuifje, die anders in steeds oudere stripalbums langzaam oubollig zou zijn geworden.

Justin Timberlake strijdt in de sciencefiction-thriller In Time als een moderne Robin Hood tegen het systeem dat de wereld verdeelt in arm en rijk. Tijd is letterlijk geld geworden. Wie rijk is, leeft langer.

In de sciencefiction-wereld van In Time stopt bij iedereen het verouderingsproces op 25-jarige leeftijd. Dat lijkt leuk, maar helaas begint er wel een andere biologische klok te tikken. Iedereen krijgt nog 1 jaar om te leven. Op een digitaal display op je arm laten groen-oplichtende cijfers zien hoeveel tijd je nog hebt. Tijd is dus heel schaars. En bij iedereen tellen de secondes af.

Maar daarmee is het nog niet einde verhaal. De tijd is ook overdraagbaar. Door jouw arm tegen de arm van een ander te houden, kun je tijd geven aan elkaar. Zo kun je tijd ruilen en ermee betalen. Ook voor je dagelijkse levensbehoeften. Voor een paar minuten koop je een kopje koffie. Je stopt gewoon je arm even in de betaalautomaat en je ziet hoe de minuten van je tegoed worden afgeschreven. Tijd is letterlijk geld geworden.

Will Salas (gespeeld door Justin Timberlake, die zijn acteercarrière steeds serieuzer uitbouwt) leeft in Dayton, de arme ghetto waarin mensen weinig hebben en dus letterlijk bij de dag moeten leven. Op een dag krijgt hij een kolossale hoeveelheid tijd in handen. Maar direct daarna wordt hij ten onrechte beschuldigd van moord en moet hij op de vlucht.

Doordat hij veel geld, o nee, tijd heeft kan hij reizen naar de duurdere gedeeltes ('tijdzones') van de stad. Hij komt daarmee in de tijdzone New Greenwich waar de allerrijksten leven, afgeschermd van de rest. Zij hebben zoveel welvaart en economische macht dat zij de prijzen kunnen verhogen wanneer ze maar willen. Met alle rijkdom binnen handbereik hoeven zij zich niet meer druk te maken over tijd van leven. Ze hebben de eeuwige jeugd in bezit.

Will bindt samen met miljonairsdochter Sylvia (Amanda Seyfried) de strijd aan tegen dit oneerlijke systeem. Als een futuristische Robin Hood steelt hij tijd van de rijken en geeft het aan de armen. Dat brengt het systeem in gevaar en daardoor krijgen ze al snel de bewakers van 'de tijd' achter zich aan. Dat houdt de strijd tot het eind toe spannend.

"Where you live should not decide, whether you live or whether you die" zingt U2. Voor de kans op leven zou het inderdaad niet mogen uitmaken waar je geboren bent . Maar dat is toch vaak wel zo. Deze sciencefiction-wereld lijkt pijnlijk veel op onze huidige wereld. En daarmee geeft In Time aan dat het ook bij ons hoogste tijd is voor gerechtigheid.

Deze recensie verscheen ook op NEO, het weblog van EO-Jongeren

Natuurlijk heeft het door Willem Holleeder verloren kort geding tegen De Heineken Ontvoering een averechts effect: de crimineel, die in januari vrijkomt, is als een roze olifant – onmogelijk om niet aan te denken.

De film brengt twee veiligheidssloten aan. De mededeling aan het begin is in zwart-wit: feit en fictie lopen door elkaar en de personages moeten niet verward worden met personen. En twee: waar drie van de ontvoerders gewoon met hun naam en fysiologie worden getekend (Frans, Cor en Jan), heet de man die sprekend op Holleeder lijkt, Rem Hubregts.

Wellicht is niet de stennis die Holleeder schopte, de reden van die halfheid, maar de onmin met Peter R. de Vries. Die stelt dat het scenario te veel lijkt op zijn boek over de ontvoering van Nederlands grootste bierbrouwer in november 1983. Hij mocht dan ook niet op de première komen.

De film begint met een vloek; die rollen er meer en dat zal wel in het milieu thuishoren – crimineel of zakelijk, vult u zelf maar in (want zowel Alfred H. als zijn ontvoerders vloeken hartgrondig). Het is en blijft onprettig.

De film pretendeert geen documentaire te zijn. De attributen en sfeertekening passen wel heel goed bij de tijd van 27 jaar geleden. Het brommertje waarop Rem voorttuft, is het voorstadium van de bekende scooterbeelden met de wegrijdende Holleeder.

Minder geloofwaardig is de ontwikkeling van Rem, van meelopertje met Cor en Frans – die af en toe doen denken aan Jacobse en Van Es, de door Koot en Bie gecodificeerde gauwdieven – naar sadistische kidnapper. Hij vindt het leuk Heineken te pesten met dagenlang hetzelfde Duitse chanson, of aan- en uitfloepende ventilatoren en lichten. Dat past niet helemaal bij zijn motief; hij is niet zozeer uit op geld als wel op wraak voor het lot van zijn vader. Die was vertegenwoordiger van Heineken en dan moest je van de baas verplicht meedrinken met de afnemende cafés en restaurants. Sigaretten en bier zijn nu zijn dood geworden. In de film weet Heineken dit niet. Hij is iets te veel de hardwerkende ondernemer, die net niet heilig wordt verklaard.

Na zijn vrijlating komt hij in een crisis, die hem doet beseffen wat zijn vrouw al ver voor de ontvoering van hem te pikken heeft gehad. En ook dat de paranoia hem voortaan zal sturen. Dat is te veel een verandering vergeleken met de echte Freddy Heineken: die hield juist opmerkelijk weinig over aan zijn ontvoering.

Rutger Hauer overtuigt helemaal, als de tycoon in pak en geklede jas én als de in pyjama gekluisterde claustrofoob. Hauer dwingt ontzag af, als iemand die geleerd heeft rustig te zijn, maar zo ten prooi kan vallen aan wraak of waanzin.

Interessant is het personage van de boef Frans. Die lijkt sprekend op zijn evenbeeld in het echt, Frans Meijer. Hoe het verder met hem ging, kunnen we nagaan doordat er tegelijk met deze film een dubbele dvd met veel NOS-beelden, een lange documentaire van KRO’s Reporter plus een boekje van 56 pagina’s uit is, die licht werpt op de historische gang van zaken rond de ontvoering van Heineken en diens chauffeur Ab Doderer.

In de speelfilm is Frans een zenuwpees, die vaak te snel oordeelt en van woede explodeert. Hij is kennelijk verknipt rooms-katholiek, want voor de ontvoering bidt hij in jakkertempo weesgegroetjes, terwijl hij een rozenkrans fijnwrijft tussen duim, wijsvinger en stuurwiel. Tijdens zijn verhoor slaat hij de handen samen voor het gezicht en begint extatisch om genade en vergeving te brullen.

Het komt wat vreemd over: voor niet-christenen kolderiek, voor gelovigen pijnlijk; veel bioscoopgangers zullen deze vertekening voor typisch gelovig houden. Maar hoe zat het in het echt?

Meijer gaf zichzelf eind december 1983 aan bij de politie, kreeg acht jaar, ontsnapte uit het Pieter Baan Centrum en vluchtte naar Paraguay. Daar werd hij in 1994 opgespoord door Peter R. de Vries, opgepakt, vrijgelaten na een vormfout en in 1998 weer gearresteerd. Gedoe over zijn uitlevering duurde vier jaar; dus zat hij daarna maar drie jaar vast in Nederland. In januari 2005 kwam hij vrij.

In Paraguay had Meijer een innerlijke verandering doorgemaakt. Hij was er getrouwd, restauranthouder, vader van drie kinderen en christen geworden, berouwvol over de Heineken-ontvoering. Toen zijn collega-ontvoerder Cor van Hout begin 2003 werd vermoord, liet Meijer in De Telegraaf een advertentie plaatsen met de tekst ‘COR, ik zal voor je bidden.’ Zes weken na zijn vrijlating was Meijer weer in Paraguay.

Jan Boellaard, de vierde man, in de film ten onrechte getekend als een wat dikkige dommerd, kreeg twaalf jaar, ontsnapte tijdens een interview met Peter R. de Vries in 1986, werd weer gepakt, kwam vrij in 1994 en zat meteen weer vast na het doodschieten van drugsdouanier Holm. Na twintig jaar met aftrek kwam hij vrij in 2007.

Heineken zelf maakte de dood van Van Hout, de vrijlating van Meijer en Boellaard en de roem van Holleeder niet meer mee; hij stierf op 3 januari 2002.

De singles Mariana en Martin wonen in een flatwijk in Buenos Aires. Een wereld vol hoge betonnen kolossen.  Ze wonen niet ver van elkaar, maar lopen elkaar telkens mis.  Ze zijn beiden een tikje neurotisch, maken moeilijk contact, maar snakken ondertussen naar liefde.

Medianeras, wat "tussenmuren" betekent, is de eerste speelfilm van de Argentijnse regisseur Tarreto. Dat is te merken. De film is volgestopt met gedachtes rond de (on)mogelijkheid van contact in de moderne stadswereld. Toepasselijk bij de verhaallijn. Maar het vormt nog geen goed geheel. In de kern is het gewoon een liefdessprookje in de grote stad.

Je bent een normale scholier met een luizenleventje. Dat leventje krijgt ineens een heel andere wending wanneer je jouw kinderfoto op een website voor vermiste kinderen ziet staan. Wat nu? Je gaat op onderzoek uit, want is alles wel ‘echt’ wat er om je heen gebeurt?

De film Abduction draait om de jonge scholier Nathan Harper, gespeeld door Taylor Lautner. Deze acteur draait zijn hand niet om voor wat actie. Taylor is vrij bekend als weerwolf in de Twillight saga. Echter, zo soepel zijn lichaam in de vampierenfilms beweegt, zo houterig komt zijn spel in deze actiefilm Abduction over.

Denzel Whitaker
Gelukkig krijgt hij hulp van een sterke cast, want naast Taylor spelen onder andere Jason Isaacs, Denzel Whitaker en Michael Nyqvist. Zij houden de gang er flink in. Vooral Michael Nyqvist, die de schurk Koszlow vertolkt, doet dat met veel overtuiging. Hoewel de mannen wat meer vertegenwoordigd zijn, spelen er ook vrouwen mee en één daarvan is de mooie Karen (Lily Collins). Nathan en Karen vallen als een blok voor elkaar, maar durven dat niet toe te geven. Toch komt er een moment dat ze niet meer om elkaar heen kunnen en dat heeft alles te maken met een schoolopdracht die iets anders uitpakt dan dat ze gedacht hadden. Een website waar foto’s van vermiste kinderen op staan, zorgt voor een omslag in de stemming. Is dit toeval of is Nathan echt dat schattige jongetje op de foto? De zoektocht naar zijn identiteit begint en Karen helpt hem. Het wordt een sneltreinvaart van korte gebeurtenissen die allemaal levensbedreigend voor de dappere jongen zijn, maar echt tot een duidelijk hoogtepunt komt het niet. Wel zijn de gevechtsscènes zichtbaar zorgvuldig uitgewerkt met afwisselende posities en dat maakt het boeiend om naar te kijken.

Vader vertrouwen?
Een bijzonder moment in de film is wanneer Nathan blindelings zijn vader moet vertrouwen. Eigenlijk wil hij dat niet: "waar was je al die tijd toen ik je nodig had?" en "waarom zou ik nu wél naar je luisteren?". Maar ondanks zijn gevoel maakt hij toch de keuze om de weg van de vader te gaan. En met succes.  

Mike Morris is voor het milieu, voor inkomensnivellering, tegen oorlog, voor homorechten. En hij is atheïst – zeg maar, de gedroomde presidentskandidaat van Hollywood. En van veel Europeanen. Maar regisseur George Clooney maakt het hun niet makkelijk. 

The Ides of March zou een film kunnen zijn over hoe een onwaarschijnlijk linkse Democraat het toch tot president van Amerika schopt – omdat de tijd er rijp voor is, omdat de Republikeinen tegen zichzelf verdeeld zijn, en omdat Morris de looks en de charme van George Clooney bezit. Want hij speelt die rol zelf.

Maar zo ver komt het niet; de film speelt tijdens de voorverkiezingen, als per staat wordt uitgevochten wie straks presidentskandidaat wordt voor (in dit geval) de Democraten. Iowa kan de doorslag geven. Ondanks de enorme belangen voert Morris een schone campagne. Hij doet niet aan vuilspuiten over zijn tegenstander, maar gaat uit van zijn eigen kracht: zijn standpunten, de richting die hij aan de samenleving wil geven.

Maar stukje bij beetje komen er scheurtjes en barstjes in het idealisme en de onkreukbaarheid. Het begint ermee dat Morris’ persvoorlichter Stephen Meyers (Ryan Gosling) een aanbod krijgt om over te lopen naar de concurrent. Meyers is de eigenlijke hoofdpersoon van de film: jong, gedreven en briljant. Maar dit aanbod is wel heel verleidelijk, een streling waar zijn ego van gaat spinnen.

Nu zou hij naar campagneleider Paul Zara (Philip Seymour Hoffman) moeten stappen en zeggen: ‘Er is iets wat je moet weten. Het andere kamp heeft me een aanbod gedaan.’ Maar dat doet hij niet. Als hij Paul weer ziet, vraagt hij: ‘Hoe staan onze kansen ervoor?’ De idealist is aan het berekenen geslagen.

Op een avond laat Stephen zich verleiden door Molly (Evan Rachel Wood), stagiaire in Morris’ team. Voor haar is het een avontuurtje waar ze van geniet; voor hem is het even bijkomen van de adrenaline. De tv blijft aan en tijdens het vrijen volgt hij het journaal – een hitsige scène wordt lachwekkend. Maar als midden in de nacht Molly’s mobieltje gaat en Stephen per ongeluk opneemt, heeft hij ineens munitie in handen om mee te chanteren. Zijn ster rijst in de hiërarchie onder Morris; let op de pakken die hij draagt, die steeds duurder worden – en op zijn ogen, waarin het vuur steeds meer dooft.

Het is een formidabel politiek drama dat zich in The Ides of March ontvouwt. Shakespeariaans van allure: de titel betekent ‘op de helft van maart’; de voorverkiezingen in Iowa zijn op 15 maart en dat is ook bekend als datum waarop Julius Caesar 23 messteken in zijn rug kreeg van samenzweerders die op zijn val uit waren. Clooney neemt z’n kijkers mee in een achtbaan van ontwikkelingen die de politieke verhoudingen doen kantelen; het reactievermogen van Morris en zijn team wordt getest, de integriteit komt onder spanning. De handschoenen gaan uit, de ellebogen komen te voorschijn; het kost uiteindelijk zelfs levens. En je zou er niet eens van opkijken als het zo zou gaan, in de keiharde Amerikaanse politieke campagnes. 

Doel en middelen

De film is twee jaar later uitgebracht dan de bedoeling was. Hij was in 2008 bijna af, maar toen werd Barack Obama tot president gekozen en daalde er een deken van hoop en optimisme neer over de Verenigde Staten. Geen klimaat voor een cynische blik op de politiek. Dat duurde een jaartje, toen zakte Obama steeds verder door de mand als een modale, zelfs nogal zwakke president, optimisme is inmiddels ver te zoeken, de tijd is weer helemaal rijp voor zo’n film.

Maar The Ides of March gaat ook over meer dan politiek. In elk bedrijf, elke organisatie heb je idealen of doelstellingen, en je hebt de mensen die ze moeten uitvoeren en voor wie je het doet. Als er tegenwind komt, als het niet gaat zoals jij wilt, wie of wat stel je dan voorop? Het doel heiligt de middelen niet, maar ook niet een paar kleine middeltjes? Loop je over een paar mensen heen, terwijl je het ideaal dan toch maar mooi hoog houdt? In het ergste geval offer je beide. Het klinkt steeds holler als Morris de obligate mooie woorden spreekt die bij zijn functie horen: ‘Ons hart en onze gebeden gaan uit naar… Waardigheid en integriteit, dat is waar het…’ Maar voor de kiezers, die het steekspel achter de schermen niet hebben gezien, staat daar nog steeds dezelfde kandidaat met al zijn charme en charisma.

Het eind is ook mooi. Of Morris uiteindelijk wint of verliest, komen we niet te weten. Maar er komt een nieuwe perswoordvoerder, een nieuwe stagiaire, en het dialoogje waarmee ze kennismaken, is een kopie van dat tussen Stephen en Molly. Nieuwe ronde, nieuwe kansen, niks geleerd.

Skin vertelt het waargebeurde verhaal van Sandra Laing, die geboren wordt in 1955 in een klein plaatsje in Zuid-Afrika, als zwart kind van blanke ouders. Dat kan, door overerving van ‘zwarte genen’.

Sandra’s ouders zijn lid van de Nationale Partij en dus voorstanders van de apartheid. Dit stelsel had onder andere als regel dat zwarten niet te dicht bij blanken mochten komen. Gevolg: gescheiden onderwijs. Deze regels krijgen een bizar tintje als ze toegepast moeten worden op Sandra. Want waar hoort Sandra bij? Sandra is niet in te delen in een bepaalde groep. Door blanken wordt ze niet geaccepteerd vanwege de kleur van haar huid, door zwarten wordt ze niet geaccepteerd vanwege haar blanke achtergrond en leefwereld. Sandra's ouders sturen haar naar een blanke school, maar ze wordt daar uiteindelijk weggestuurd - vanwege haar huidskleur.  

De film raakt aan de pijn van het apartheidsdenken, en geeft in het bijzonder de pijn weer van het leven van Sandra. Hoe hard ze ook probeert zich te ontworstelen aan ofwel haar huidskleur, ofwel haar blanke afkomst, ze heeft geen succes. Sandra’s ouders zien haar als blanke en willen haar als blanke laten registeren. Na een lange juridische strijd lukt dit tenslotte. Sandra’s omgeving heeft er meer moeite mee Sandra als een blanke te zien. Ook mannen. Sandra trouwt dus met een zwarte man, waarna haar ouders haar verstoten. Sandra draagt haar ouders echter geen haat na, maar houdt zich vast aan het devies van haar vader: “Geef nooit op” (tevens de ondertitel van de film).  

Skin geeft een duidelijk schets van het drama van Sandra's leven. Toch is het soms moeilijk mee te voelen met Sandra, misschien omdat de ene ellendige gebeurtenis de andere opvolgt, en de film teveel onderwerpen wil behandelen (apartheid, de invloed van je opvoeding, de pijn van een scheiding tussen ouders en kinderen, de pijn van het nergens bijhoren). Dit maakt de boodschap van de film wat onduidelijk, waardoor de dramatische feiten niet de diepgang krijgen die je er wel bij verwacht. Maar de beelden van Zuid-Afrika - in het begin gefilmd in prachtige verschoten kleuren - en de Afrikaanse muziek erbij, zijn mooi.

Een aanrader voor wie van waargebeurde verhalen houdt. Hoewel, dan is er natuurlijk altijd weer de uitzoekerij van wat ‘echt’ is en wat niet. De film blijft dicht bij de feiten, maar voor wie het echt precies wil weten zijn er ook twee documentaires over Sandra’s leven te bekijken.

Verkeer, een flat, een drukke straat, een restaurant. Veel meer beelden heb je niet nodig om ‘eenzaamheid’ op te roepen. ‘Ik wilde een film maken over eenzaamheid’, zegt regisseur Pascale Simons, ‘omdat ik voel dat eenzaamheid echt de emotie van deze tijd is.’ Lotus geeft een handvol stadsbewoners een gezicht; even maar, ze volgt hen 24 uur. Dan verdwijnen ze weer in de anonimiteit.

Petra’s moeder is dan overleden, een zelfgekozen dood, waar haar dochter niet bij mocht zijn; en die kan er dan weer met háár dochter niet over praten. Mike is na die 24 uur weer thuis uit het revalidatiecentrum, een voetballer in een rolstoel. Het was in alle tegenslag een veilige omgeving geworden, die hij zowaar gaat missen. Johan en Ineke, gescheiden ouders, hebben weer een weekend achter de rug waarin ze de schijn ophouden voor hun zwaar autistische zoon. Lynn, moeder van drie jonge kinderen, ziet haar man Ben weer thuiskomen; geen idee waar hij de afgelopen uren geweest is. Ze zitten aan het ontbijt, dus ze biedt hem maar een broodje aan. Sadik en Misja genieten ineens weer van het bij elkaar zijn, na een dramatisch ongeval waarvan ze op de kermis getuige waren.

Lotus is alleen al bijzonder vanwege Georgina Verbaan, altijd een wat kinderlijk lachebekje in de beeldvorming, maar wat speelt ze hier een volwassen rol: hoogzwanger, lotgenoot van Mike in het revalidatiecentrum. En Jack Wouterse, vaak een wat onbehouwen personage in series en films, speelt hier een ingetogen rol – zoon Wubbe heeft z’n autisme niet van een vreemde, zo te zien. Vrijwel alle karakters krijgen vorm in genuanceerd karakterspel en dat is prettig om naar te kijken.

Herkenbaar, eenzaamheid als emotie van deze tijd. Tja, zeggen sommige christenen dan, dat komt ervan, in een wereld waarin mensen God loslaten, en dan ook elkaar. Maar vergis je niet: ook waar mensen wél bij God willen horen, zit eigenbelang, drukdoenerij, onbegrip er diep in. Of je hebt in deze ingewikkelde tijd de handen gewoon al vol aan jezelf. Eenzaamheid dus. Een film als Lotus kan je anders, oplettender, leren kijken naar mensen die je op straat voorbijloopt. Én naar mensen die je weg ziet lopen van het kerkplein na de dienst.

Lotus is geen modale speelfilm met een begin, een ontwikkeling en een eind. Je kijkt even in het leven van die mensen, maar hoe zal het verder met hen gaan? ‘Wanneer ik in zak en as zit, realiseer ik me maar al te vaak dat het leven geen plotgestuurde film is’, zegt Simons. Dat is waar: een film of een boek loopt goed of minder goed af, het echte leven gaat verder. Weerbarstiger en veelkleuriger dan we soms willen weten. Geen plot, nee, maar soms lukt het om ook op diep eenzame momenten, te geloven in een God die plannen heeft. En soms zijn er kleine contacten en voorvallen waarin je iets van hoop, van liefde ontvangt. De film eindigt met het bekende, hoopvolle Adagietto uit Mahlers vijfde symfonie. 

Als de dood opeens dichtbij komt, blijkt dat we zo weinig tijd hebben om werkelijk te leven. Rooskleurige levenskunst in een film over de dood. Maar ook een menselijk verhaal over liefhebben en loslaten.

Enoch is een aardige en bedeesde jongen. Hij heeft goede looks en maakt een prima eerste indruk. Maar ondertussen maakt hij niets van z'n leven. Hij is gestopt met school en doolt maar wat rond. Ook heeft hij een eigenaardige gewoonte: hij bezoekt begrafenissen van mensen die hij niet kent.

Op een dag ontmoet hij daar Annabel. Zij is ook vriendelijk en rustig, maar op een andere manier. Ze is minder ongedurig. Ze sluit zich bij hem aan en al snel ontwikkelen ze een hechte vriendschap. Het duurt niet lang voordat zij hem vertelt dat ze ongeneeslijk ziek is en niet lang meer te leven heeft. Zo heeft die jongen met een vreemde fascinatie voor de dood opeens een naaste waarvan hij snel afscheid zal moeten nemen.

Het blijkt voor Enoch (Henry Hopper) niet de eerste keer dat de dood zo dichtbij komt. Hij worstelt met de plotselinge dood van zijn beide ouders, die bij een auto-ongeluk om het leven kwamen. Dat is de reden waarom hij niet naar school gaat, geen auto rijdt en hun graf vaak bezoekt. Als een denkbeeldige kameraad ziet hij de geest van een Japanse kamikazepiloot uit de Tweede Wereldoorlog voor zich. Weer zo'n vreemde fascinatie. Annabel (Mia Wasikowska uit o.a. Alice in Wonderland en Jane Eyre) schrikt er niet van. Misschien is er daarom ook wel zo'n goede klik tussen die twee.

Bij de titel van de film gaan de gedachten uit naar de bekende woorden van Augustinus. "Rusteloos is ons hart tot het rust vindt in U." Toch vindt er in Restless oog in oog met de dood geen zoektocht plaats naar zingevende, laat staan christelijke antwoorden. Annabel is rustig onder het naderende levenseinde. Voor Enoch is dat wel anders. Hij is verliefd geworden op haar en wil haar niet missen. In alle openheid bespreken ze hun eigen speelse en naïeve voorbereidingen op de uitvaart. Maar onderhuids kan hij moeilijk omgaan met het naderende afscheid. Hij heeft het verlies van zijn ouders nog niet eens goed verwerkt.

Tegen het einde van de film duikt de boodschap op. "We hebben in dit leven zo weinig tijd om werkelijk te zeggen wat ons aan het hart gaat." Zo beschouwd gaat de film vooral over het leven. Is deze levenskunst niet wat rooskleurig? Wel als je vooral kijkt naar de bitterzoete manier waarop deze wordt opgediend. Maar op een menselijke manier komt Restless heel dichtbij en wijst erop dat de kern ligt bij het leren liefhebben en leren loslaten. Er rest inderdaad weinig tijd om werkelijk te leven, dat is: lief te hebben.

De Italiaanse regisseur Nanni Moretti neemt de katholieke kerk op de korrel. Zijn Habemus Papam ("We hebben een paus") is een komedie met een serieuze ondertoon. Of is het andersom: een serieus bedoelde film vol grappen? Het is niet helemaal duidelijk, maar het lollig bedoelde begin van de film suggereert toch vooral een licht-satirische komedie.

De beginscènes tonen het conclaaf, de kerkelijke vergadering waarin een nieuwe paus gekozen moet worden. Deze vergadering, die plaatsvindt in volledige beslotenheid, staat op het punt van beginnen. Kardinalen uit alle werelddelen zijn bijeen gekomen voor de belangrijke stemming (grappig moment is hun geprevel "alstublieft, niet ik, Heer" wanneer ze hun briefjes inleveren). Alleen aan de befaamde rook (witte of zwarte) kan de buitenwereld het resultaat van de stemming aflezen. Maar ook na de verlossende witte rook is het nog wachten voordat de nieuwe paus op het balkon verschijnt.

Zover komt het niet in Habemus Papam. De tegen wil en dank gekozen paus (Michel Piccoli) slaat volledig dicht voordat hij aan het toegestroomde publiek op het Sint-Pietersplein zal worden voorgesteld. Een haastig opgetrommelde psycholoog (een overheersende bijrol van de ijdele regisseur zelf) moet hem van zijn faalangst afhelpen. Dat mislukt en de aspirant-paus neemt zelfs de benen en verdwijnt in Rome. Alle kardinalen zitten opgesloten, want volgens de regels mogen zij het conclaaf niet verlaten voordat de nieuwe paus is bekend is gemaakt.

Uit die absurde situatie weet Moretti wel wat komische momenten te persen, maar halverwege de film (tijdens een langgerekt volleybaltoernooi waaraan –haha– al die stuntelige oude kardinalen moeten meedoen) is de grap er wel af.

Moretti lijkt ook serieuze vragen te stellen: heeft de (katholieke) kerk nog wel iets te zeggen in deze tijd? Heeft ze nog recht van spreken? Hij neemt de crisis van één persoon als uitgangspunt. De twijfel van de man is wel invoelbaar, maar zwak punt is dat hij niet als een geloofwaardig katholieke gelovige wordt neergezet wanneer hij door zijn persoonlijke crisis heen gaat. Het duurt bijvoorbeeld wel erg lang voordat blijkt dat hij God of zijn geloof een klein beetje bij zijn zoektocht betrekt. Dat is jammer, want de film had veel overtuigender en bovendien interessanter kunnen uitpakken als dat wel gedaan was.

Nu blijft het bij een paus die moet zeggen: "Ik heb ook geen antwoorden. Verwacht het niet van mij." Dat geldt ook voor de film. Habemus Papam maakt de verwachtingen naar beide kanten niet waar. Niet grappig genoeg voor wie een komedie verwacht. En voor wie de film serieus neemt, volgen er uiteindelijk te weinig substantiële antwoorden.

De historische avonturenroman De Drie Musketiers heeft zijn zoveelste verfilming; nu één waarin de Notre Dame luchtschepen spietst, kanonnen vlammenwerpers zijn en Milady als een Oosterse ninja door het beeld schiet.  

Gelukkig blijft in de versie van regisseur Paul W.S. Anderson (niet te verwarren met regisseurs P.T. Anderson van Magnolia of Wes Anderson van The Royal Tenenbaums) het geraamte van Alexandre Dumas’ geliefde heldenepos uit 1844 overeind. Nog steeds vechten drie eigenaardige musketiers tegen een onruststokende kardinaal, nog steeds is koning Lodewijk de Dertiende kinderlijk eenvoudig te manipuleren, nog steeds is Milady een doortrapte verleidelijke boef en nog steeds is D’Artagnan een jonge roekeloze vierde musketier.  

De decors zijn prima, en de diepte die 3D meegeeft is tijdens het gevecht op de Notre Dame zowaar duizelingwekkend. Maar de film mist de jongensboekcharme van het origineel. Alle moderne opsmuk overdondert de geniale eenvoud van Dumas’ avonturen: die gaan over al dan niet betrouwbare vrouwen, wapperende degens en briesende paarden. Niet veel meer. En niet veel anders. Het beeldbepalende luchtgevecht is een ode aan van alles, maar herinnert nauwelijks aan Dumas. Romantische idealen als bravoure en hoffelijkheid - die de negentiende-eeuwer Dumas de zeventiende-eeuwse musketier toedichtte – zijn verdrongen. De intrige, het verraad, de ontmaskering en daardoorheen de humor; dat is prachtig, dat mag aangedikt. Maar liever niet met actiefilmclichés en vondsten die in de nek hijgende producers doen vermoeden. De knipoog van Dumas is een grijns geworden van iemand met dollartekens in de ogen. 

Maar genoeg eenzijdige verheerlijking van een literaire klassieker en kritiek op wat daar niet mee strookt. Elke tijd heeft zijn eigen interpretatie van een geliefd verhaal. En dus is deze Three Musketeers net zo goed te beoordelen als een prima vertaling. Als een barometer voor wat in Hollywood wordt bekokstoofd. Als een decor voor een fijne potpourri van verwijzingen naar moderne filmstijlen en populaire verhalen als Pirates of the Caribbean. En hoe vlak het script ook is, de acteurs leggen genoeg lichtvoetigheid in hun spel -  zeker Christoph Waltz (kardinaal Richelieu) en Orlando Bloom (Hertog van Buckingham) - die de kleurrijke karakters van Dumas voor de zoveelste keer tot leven weet te brengen.  

Maar toch: de historische avonturenfilm met alle romantiek waarmee het omgeven was en zonder de moderne afbraak, komt die ooit nog terug?

Hoe heb je lief? Dat is waar het om draait in de maffe, ontroerende en artistieke film Beginners van Mike Mills.

Het zit tekenaar Oliver niet mee in de liefde en als zijn vader Hal dan ook nog eens bekend maakt dat hij homofiel is en kanker krijgt, raakt hij helemaal van slag. Hoewel er geen sprake is van morele afkeuring, blijkt dat Oliver moet wennen aan het nieuwe leven van zijn vader. Beginners is een ode aan Mills vader. Jaren nadat Mills moeder was overleden, kwam zijn vader uit de kast en in die zin werd hij weer een beginner in de liefde.

In flashbacks ziet Oliver beelden uit zijn jeugd terug die hij nu opeens begrijpt; de moeizame relatie tussen zijn ouders, een onzeker jongetje dat zich schaamt voor zijn moeder met haar excentrieke gedrag.

Oliver richt zich op bepaalde momenten als het ware tot de kijker en geeft aan in welk jaartal we ons bevinden. Dia's in groengrijze kleuren flitsen voorbij met staccato teksten: 'zo zag de president eruit in 1960', 'zo zag schoonheid er uit in 1960'. Dit herhaalt hij steeds op verschillende punten in zijn verhaal. Dit geeft de film eenheid en tegelijkertijd wordt de kijker onbewust bepaald bij de excentriciteit van Oliver. Voor hem zijn beelden een manier om vat te krijgen op het leven. Zo beeldt hij zijn verdriet en verwarring letterlijk uit in zijn story of sadness. Ondanks de titel van dit verhaal geven deze simpele pentekeningetjes van talloze vroegere vriendinnetjes de film juist iets luchtigs. De hele film heeft trouwens bepaalde omfloerste kleuren die de film iets nostalgische geven.

Op een feestje verkleedt Oliver zich als Freud en krijgt een mooie zwijgzame Anna bij hem op de bank. Ze communiceert via briefjes. Een ijzersterke rol van Mélanie Laurent. Zelfs als ze geen woord zegt, heeft ze magnetische aantrekkingskracht op Oliver maar ook op de kijker. Beiden blijken even excentriek te zijn en eindelijk lijkt Oliver de ware gevonden te hebben maar nu speelt het slechte voorbeeld dat hij van zijn ouders heeft gehad hem parten. Beiden lopen tegen hetzelfde onvermogen aan lief te hebben. Al is het prettig dat Beginners geen seksscènes bevat; toch wordt er wel een bepaald beeld van de liefde geschetst waarbij vrijblijvendheid hoog in het vaandel staat. 

Een ander soort liefde is die liefde tussen ouder en kind. Ook hierin lijken Oliver en zijn vader beginners. Zo zien we Oliver die op een gegeven moment de hand van zijn vader beetpakt en die vasthoudt. Een ontroerend beeld. De liefde van Mills voor zijn vader spreekt ook uit de rol die kunst in Beginners heeft. Grote schilderijen passeren de revue, samen met zijn moeder bezoekt Oliver een museum en Oliver tekent en vertelt in beelden. Het verwondert dan ook niet te horen dat Mills vader directeur was van een kunstmuseum en dat Mills zelf ook tekenaar en grafisch ontwerper is. Mills' Beginners is eigenlijk een grote schets van liefde.

De hele wereld zal dit weten! Zo eindigt dit pamflet als roepende in de Iraanse woestijn. Journalist Freidoune Sahebjam werd in 1986 geconfronteerd met de schokkende geschiedenis van Soraya Manutchehri. Haar tirannieke echtgenoot wilde zonder alimentatieplicht van haar af en manipuleerde alle mannen in het dorp om haar voor overspel te stenigen. Sahebjams boek was een bestseller; Iran deed het in de ban. Is dit terecht verontwaardigde protest ook voldoende reden voor een film?

Het verhaal is onverminderd actueel. Na het vertrek van de ayatollahs is deze vorm van executie nog steeds praktijk, ondanks officiële ontkenningen van de Iraanse overheid. Maar is het nodig elk detail van dit bloedig relaas op ons netvlies te branden?

Stephen McEveety vindt van wel. Als producent van The Passion of the Christ weet hij wat een onuitwisbare indruk film kan achterlaten. Met componist John Debney en Jezus-vertolker Jim Caviezel als Sahebjam laat hij de film de sfeer van The Passion ademen, nu met een onschuldige vrouw als centrale slachtoffer. De Perzische taal en voornamelijk Iraanse acteurs en regisseur zorgen voor een authentiek beeld, al is de productie uit veiligheidsoverwegingen in Amerikaanse handen.

Het resultaat is een waardige, urgente en opnieuw niets ontziende opvolger. In de imponerende totaalervaring van het niet wegkijken ligt de kracht van dit betoog. Maar ook wie dit niet kan aanzien, mag de ogen niet sluiten voor het nut en de noodzaak van deze aanklacht. Steniging, maar vooral de vrouwonterende inzet ervan, zijn onacceptabel, zeker vanuit godsdienstig perspectief. Drie jaar heeft het geduurd voordat de film de Nederlandse bioscopen bereikte. Maar nu zal hopelijk ook dit deel van de wereld het weten!

Dexter en Emma houden van elkaar, maar geven tergend langzaam toe aan hun liefde. Ze draaien erom heen; een hoop getreuzel, net-niet, bijna-toch, en vaker-nooit in het romantische drama One Day.

Misschien herken je het. Een flirt die net niet genoeg doorzet voor een relatie, maar die wel iets onuitroeibaars achterlaat. Alles lijkt er even op te wijzen dat je bij elkaar hoort, maar toch loopt het anders. In veel romantische films is de liefde een onzichtbare dwingende kracht, die hier lekker doorheen stampt en duidelijk maakt: zij horen bij elkaar, en zo gaat het gebeuren.

In One Day ook, maar wel erg traag. We maken kennis met Dexter en Emma, op 15 juli 1988 net afgestudeerd. Ze dreigen bij elkaar in bed te belanden, maar na wat gestuntel besluiten als vrienden uit elkaar te gaan. Ja ja, denk je dan al, die komen heus wel weer bij elkaar. En inderdaad, de seksuele aantrekkingskracht tussen de twee is in alle ontmoetingen voelbaar. Het wordt bijna irritant dat ze er niet echt voor gaan. Maar de situatie is te complex, hun karakters te uiteenlopend.

Lang leve de lol
Dexter is een arrogant rijkelui-jochie met een lang-leve-de-lol-mentaliteit, Emma een schrijfster die groots en meeslepend wil leven. Ze ontgroeien elkaar, maar hun levens blijven toch tegen elkaar aan schuren. Wat One Day de moeite waard maakt, is de afwisseling van tedere momenten met gevatte dialogen. Vooral boeiend is de vertelstructuur. De film springt telkens van 15 juli naar 15 juli door de jaren heen. Daardoor mis je telkens wat er het jaar daarvoor is gebeurd, maar heb je toch genoeg aan die dagen om de verhaallijnen vast te houden. Best een originele en verfrissende verteltechniek. Het levert ook een interessant tijdsbeeld op - haar, kleding en omgeving veranderen mee.

Maar hoe ontroerend het gedartel ook is, al dat geaarzel is tot vervelends toe gerekt. Dat wijst op een vleugje moralisme. Alsof de film jongeren wil waarschuwen voor het vergooien van kansen; hen bewaren voor het idee dat de liefde tussen Dexter en Emma, 'puur' is. Nee, deze liefde is niet veel meer dan een wrede minnaar: te heftig, te kort en te laat.

Deze recensie is ook te lezen op www.eojongeren.nl 

De Bende van Oss is een keiharde misdaadfilm,gebaseerd op ware, vooroorlogse feiten waarin hetkwaad iedereen meesleept, van laag (arbeiders) tot hoog(pastoors, agenten, directeuren). De acteurs zettenalles op alles, maar zitten gevangen in een allengskrommer, ontsporend verhaal.

Johanna de Slet, zo werd ze genoemd. Wie haar vader is, weet haar moeder niet; het was een komen en gaan van mannen. Johanna zet die familietraditie voort en verlaat de lopende band van de vleesfabriek om achter de toog, en in het bed boven het café, haar geld te verdienen. De samenleving is – en zo was het ook in het echt – een gedegenereerde bende van geweld en tegengeweld, Hollandse marechaussees tegen lokale maffia, sabels tegen messen. Wie macht heeft, trapt de ander omlaag en die ander trapt dan weer nog verder omlaag.Alle hoofdpersonen zijn gemodelleerd naar een, twee of drie maffiosi die ooit echt bestonden. Pas als er een nieuwe brigade het dorp in galoppeert, die niet meteen de sabel trekt maar rechercheonderzoek doet, wordt de bende opgerold. Hoelang heeft dit brandbare, ware verhaal van de maffia van Oss niet op een regisseur gewacht? André van Duren, zelf Ossenaar, werd het. Hij tekende eerder voor een innemende verfilming van een dromerig schooljongetje dat we allemaal kennen, Kees de Jongen, en voor Mariken van Nimwegen. ‘Ik had nu wel eens zin in misdaad, messen en pistolen’, zegt hij.Oss had daar, tussen 1890 en 1940, ook bovengemiddeld veel zin in. Het mes sneed altijd aan twee kanten. Iemand vermoorden? Dat kon geregeld worden – maar sluit dan wel eerst even een levensverzekering af op de aanstaande dode. Tussen 1924 en 1935 werden er 1100 ernstige delicten gepleegd, waaronder 24 moorden. Tien procent van de dorpelingen was crimineel, de rest kneep een oogje dicht of was geintimideerd. Ook elders in Nederland, vooral in randgebieden, was messentrekken lang onderdeel van de ruwe erecodes van tegen elkaar opsnijdende mannen.In Oss veranderden de messentrekkers in bekkensnijders en moordenaars. ‘De samenleving was volstrekt uit balans. Jongens kregen bij hun eerste communie een mes cadeau en mochten die dag voor het eerst roken en vloeken’, aldus volkskundige Gerard Rooijakkers, die een boek schreef bij de film. ‘De nieuwe marechaussees werden koninklijk onderscheiden voor hun oprollen van de bende, maar hadden de smaak te pakken. Ze speurden verder en ontdekten misbruik door de pastoors en de fabrieksdirecteur. Toen de elite in het vizier kwam, trok Den Haag de troepen terug.’

overleven

Johanna wordt een overlever, die niemand kan vertrouwen. Ze laat haar eigen gewelddadige man vermoorden met hulp van een naïeve jongen, die verliefd op haar is. Ze wil de verzekeringspremie. Ze heeft vage dromen van ontsnappen aan Oss, naar Amerika. Via haar pragmatische, manipulatieve overlevingstocht ontdekt de kijker dat in Oss niemand schone handen had. Beide pastoors misbruiken kinderen, de een meisjes, de ander jongens. De dorpsveldwachter is corrupt. De directeur van de vleesfabriek sommeert de meisjes uit de hal naar zijn kantoortje, waar ze seksuele diensten verlenen in ruil voor een bontjas. De marechaussees zijn gewelddadig.Het hele verhaal van die grimmige halve eeuw, de groeistuipen van een verpauperd dorp dat industriestad werd, is door de regisseur ter wille van de begrijpelijkheid ingedikt tot één jaar, 1938. Die keuze is goed te verdedigen. De moord op wachtmeester Geerard Hoekman in 1893, en het opgraven en openen van zijn kist, is in één jaar gestopt met de gebeurtenissen van 1924 tot 1935.De filmmakers zijn in andere valkuilen gevallen dan ik had verwacht. De grootste valkuil zou zijn: de bende romantiseren, net als bij Italiaanse maffia. Stelen van de rijken en geven aan de armen? ‘Sóms’, zegt ‘Johanna de Slet’ meteen cynisch aan het begin. Het acteerwerk is boven verwachting; dit zijn echte, weerzinwekkende schoften. Ook de sfeer van intimidatie en beklemming is voelbaar. Identificatie is echter nergens mogelijk. De gewone man moet toch zwaar geleden hebben onder deze misdaadgolf. Is niets van te zien. Het accent ligt op de daders, op hun geweld; de psychologie is het zwakke punt. De regisseur wilde kennelijk een soort Gangs of New York maken, gekruist met Paul Verhoevens Zwartboek. Van de laatste nam hij het inktzwarte universum over, waarin goed en kwaad door elkaar lopen, vrijwel niemand te vertrouwen is en het kwaad wint. Om de diepe rot in het dorp te tonen, is er een scène waarbij iedereen – pastoors, directeur, politie – bezig is met misbruik, een soort sadomasochistisch tafereel. De bedoeling is duidelijk, maar dit is echt een onderschatting van de kijker. De diepgang en tragiek van die andere, grootse jaren-dertigfilm, Karakter, ontbreken. Oneerlijke vergelijking? Nee, want Van Duren is ambitieus en hij probeerde wel iets – zo lijkt de botsing tussen de twee hoofdpersonen, maffiabaas Wim de Kuiper en Johanna, te herleiden tot de mogelijkheid dat zij zijn dochter is. Maar het is te kort, te amechtig, teveel een grimmig stripverhaal.

Opvallend en onverwacht is de grote aandacht voor de politieke nasleep. Er viel immers een kabinet over Oss, Colijn-IV, het laatste voor de oorlog. De enige parlementaire knokpartij (tot nu toe) staat op naam van NSB’er Rost van Tonningen, die toen zei dat Nederland ‘wordt geregeerd door papen en smousen’ (Joden), met dat laatste doelend op de directeur van de vleesfabriek, Maurits van Zwanenberg.Bij die knokpartij in Den Haag en het misbruik door de twee pastoors, rijmt de film ongemakkelijk op het nieuws van nu. Van Duren, desgevraagd: ‘Ik was vier jaar geleden niet van plan die misbruikzaken in de film te verwerken. Het leek me ouderwets, iets van vroeger. Ik wist niet dat het nu weer in het nieuws zou zijn.’ Dat moeten we van hem aannemen. Maar toch wrang dat de namen van de pastoors moeiteloos rondgaan, terwijl Van Duren en anderen bijna eerbiedig, op kousenvoeten, om de werkelijke misdadigers en hun nazaten heen lopen.‘Door feiten te veranderen en personen te combineren, hoop ik dat ik in Oss nog veilig over straat kan’, grapte Van Duren. De gemeente Oss maakte er maar het beste van door, bij de lokale premiëre vorige week, iedereen een mes cadeau te doen met het wapen van Oss. Ach, wat schattig

Midnight in Paris is een film voor een avond die anders toch niets in petto had. Een beetje onderhoudend,hier en daar vermakelijk, maar toch een niemendalletje.  

Gil Pender is met zijn verloofde Inez en haar ouders een weekje in Parijs, omdat schoonpa daar een deal heeft gesloten. Voor zo’n zakelijk contract zijn die Fransen nog net goed genoeg, maar verder moeten Inez en haar ouders – Tea Party-Republikeinen, die de werkelijkheid slechts via één zienswijze onder ogen durven te komen – weinig hebben van die Fransen.

Gil daarentegen is een dromer, een romanauteur in de dop. Hij mag dan verloofd zijn met Inez, zijn grootste liefde geldt Parijs, ‘de stad die je vanuit de ruimte kunt herkennen aan zijn lichtjes’. En dan vooral het Parijs van de jaren twintig van de vorige eeuw. ‘Je bent verliefd op een fantasie’, zegt Inez, die net als haar ouders in rechttoe rechtaan waarheden wandelt. Het type overtuiging waar zo moeilijk een speld tussen te krijgen is, passend bij een overzichtelijke wereld. Een romanticus verdwaalt daarin.

Toch heeft Inez gelijk: de nostalgie verblindt Gil en weerhoudt hem ervan door te pakken en die eerste roman werkelijk eens af te ronden. Ondertussen trakteert regisseur Woody Allen de kijker op heimweeplaatjes van Parijs. Als het regent, nee als het plénst, is de stad op haar mooist.

Via een grappige variant op de teletijdmachine uit Suske en Wiske, belandt Gil in de tijd die hij adoreert. In het Parijs van de vroegtwintigste eeuw ontmoet hij de kunstenaars met wie hij zich identificeert: Scott en Zelda Fitzgerald, Salvador Dalí, Ernest Hemingway. Maar dat grapje begint in nacht drie te vervelen (en het worden uiteindelijk zes nachten). Die laatste nacht, vlak voordat hij zich overgeeft aan overspel in de tijd, komt hij tot de ontdekking dat zijn hang naar vroeger tijden dom is.

Een Prediker-ervaring, zou je kunnen denken (vraag jezelf niet af waarom het vroeger beter was dan nu, dat getuigt van weinig wijsheid). Maar niets in de film benadert de diepgang van die Bijbelschrijver. In het verleden ligt het geluk niet op je te wachten; je moet het doen met de tijd waarin je leeft. En als die soms wat onbevredigend is, tja, zo is het leven. Klaar. Langs de romantische Seine komt alweer een nieuw vriendinnetje aanlopen. Goed voor de volgende portie happiness. Want je moet wel gaan voor je geluk. Schoonpa vindt dat in de voortdurende bevestiging van zijn eigen gelijk en zakensucces, schoonma en verloofde Inez dwingen het af door te shoppen en Gil valt het op een iets complexere manier ten deel. Af en toe. En verder blijft het lucht en leegte.

‘At least you see Paris’, zei een Amerikaan nadat hij de film had gezien. Dat is waar, en Parijs is een mooie stad.

‘Kom op, begraaf me dan!’ Ze zegt het vrolijk, het is een spelletje op het strand, maar er zit een bitterzoete ondertoon in. Ze heeft net te horen gekregen dat ze vanwege een ernstige ziekte nog maar een paar dagen, hooguit weken, te leven heeft.

Hij weet daar nog niks van, maar hij heeft geen zin in het spelletje. Hij is te gespannen. Voor zijn vader, die een misdaadprogramma heeft op tv, is hij op pad om de verdwijning van Natalee Holloway op te lossen.Je kon erop wachten, een speelfilm over de zaak-Joran van der Sloot. Regisseur Paul Ruven (1958) moest het scenario vorig jaar een paar keer aanpassen, toen Joran naar Peru verdween, daar opnieuw een slachtoffer maakte, en in de gevangenis kwam. Wat er met Natalee is gebeurd, is nog altijd onzeker. Haar lichaam is nooit gevonden. Ruven heeft een eigen theorie over de zaak, die hij ontvouwt via een verhaal over misdaadjournalist Remi Jones, die undercover onderzoek wil doen op Aruba. Zonodig wil hij inbreken in de woning van Jorans ouders.Om minder op te vallen huurt hij een duur escortmeisje in, Eva, om samen een verloofd stelletje te spelen dat een huisje voor de huwelijksreis zoekt en filmpjes van elkaar maakt.Als thriller wordt Me and Mr. Jones niet echt spannend; het is vooral dom dat Remi en Eva elkaar af en toe uit het oog verliezen. Psychologisch boeien ze meer. Dat Eva als escortdame werkt, geeft aan dat haar leven ergens ontspoord is. Kan het contact met Remi er die laatste paar weken nog wat richting aan geven? Misschien, maar hij is te druk met zichzelf, met het voldoen aan de verwachtingen van zijn vader.Hij ontdooit; hij wil bij haar blijven. ‘Niemand verdient het om alleen te sterven’, zegt hij. Maar hun speurwerk loopt niet goed af. Een angstige echo van dat spelletje aan het strand.

Het gezicht van Rachel (Helen Mirren) staat op onweer. Ze is op de presentatie van haar dochter’s boek, maar oogt alsof ze overal wil zijn behalve daar. Het boek gaat over de geheime missie die Rachel, samen met haar collega’s Stephan (Tom Wilkinson) en David (Ciarán Hinds), in het verleden voor de Mossad (Israëlische geheime dienst) heeft vervuld.

Het trio verbleef in 1965 een tijd in Berlijn, waar ze achter de oorlogsmisdadiger Dieter Vogel, de zogenaamde 'Chirurg van Birkenau', aanzaten. Enkel op elkaar aangewezen moesten ze Vogel overmeesteren en naar Israël brengen om hem daar terecht te laten staan. Stephan verschijnt ook op de presentatie en heeft vreselijk nieuws voor Rachel. Herinneringen komen weer boven en door de gespannen sfeer lijkt het alsof de missie toch niet zo voorspoedig is verlopen als al die jaren gedacht werd.

Het screenplay van The Debt is gebaseerd op de Israëlische film Ha-Hov uit 2007. Het vertelt het verhaal van een trio geheim agenten. Hoe geslaagd ze ook ogen, zelfs de besten dragen een schuld mee uit het verleden. Een schuld die op een onverwacht moment de kop op kan steken. Deze Amerikaanse remake is geregisseerd door John Madden, die heel vernuftig het verleden en heden door elkaar laat lopen. In het begin zijn bijvoorbeeld enkele belangrijke scènes te zien, waardoor je als kijker geneigd kan zijn direct door te hebben hoe alles in elkaar steekt. Het blijft daarentegen film en je moet jezelf afvragen: laat de regisseur wel alles zien?

Een ander sterk punt zijn de acteerprestaties. Alle versies van de hoofdpersonages komen goed uit de verf, met een licht voordeel voor de oudere acteurs. Zij brengen iets meer ervaring ten tonele en zijn interessanter.

Toch blijft The Debt slechts een vakkundig gemaakte film, die je helaas nooit echt naar de keel grijpt. Daarvoor is het geswitch tussen heden en verleden soms te verwarrend, is de romantische subplot te slap en is het laatste deel van de film te geforceerd. Het zorgt ervoor dat deze thriller uiteindelijk niet het niveau bereikt dat je hem naar aanleiding van het begin toedicht.

Wat actrice Halina Reijn betreft, is Isabelle een film met een boodschap. In onze samenleving heerst een ‘absoluut belachelijk’ schoonheidsideaal, en daar moeten we vanaf. Wie heeft bedacht dat vrouwen superslank moeten zijn en altijd jong moeten blijven?  

Isabelle is een van de zeldzame gevallen waarin de film beter is dan het boek. Het verhaal is nog wat huiveringwekkender dan de novelle van Tessa de Loo uit 1989. Voor de film is het decor (Frankrijk/Auvergne) overgezet naar de Ardennen. Isabelle is een gevierde actrice uit Nederland, die geldt als een van de meest begeerde vrouwen. Op vakantie in de Ardennen, waar haar ouders een huisje hebben, komt ze op een dag niet terug van een wandeling. Ze raakt vermist. Er komen oproepen op tv, er daalt een leger journalisten neer op het slaperige dorp – en niemand weet dat Isabelle daar vlakbij wordt vastgehouden in een Dutroux-achtige kelder. Haar ontvoerster heet Jeanne, een mismaakte vrouw van haar eigen leeftijd, kunstenares, die door haar levensloop geobsedeerd is geraakt met sterfelijkheid en verval. Ze maakt schilderijen in series, waarin ze de stadia van ontbinding vastlegt van dode dieren. De kroon op haar scheppingswerk ontbreekt nog: hoe ziet dat eruit bij een mens? Daarvoor kiest ze Isabelle als ‘model’. Ze overvalt haar bij een meertje waar Isabelle vaak komt zwemmen en zonnen. Dat levert even een seksueel expliciete scène op aan het begin, als Isabelle daar in de zon van haar eigen lichaam ligt te genieten (bespied door Jeanne én door de lokale schoolmeester). Daarna komt er nog veel naakt in de film voor, maar alle erotiek is dan ver weg. Jeanne hongert Isabelle uit; smerig en graatmager hangt ze daar elke keer half op, half naast de bank, zoals Jeanne haar wil schilderen.Licht en kleur schilderen de film. Isabelles fleurige zomerjurkje tegen de donkere, vormeloze kleren van Jeanne. Een expressief gezicht en gracieuze beweging tegenover een manke loop en uitdrukkingsloze trekken. Helder licht in de beginscènes van Isabelles vrolijke leven; grauw in haar gevangeniskelder; smoezelig in het café waar Jeanne werkt en de schoolmeester stamgast is.Er ontstaat een Stockholm-syndroomachtige relatie tussen die twee vrouwen. Via een soort flashbacks zie je dat Isabelle van haar ouders geleerd heeft zich in andere mensen in te leven. Ze probeert Jeanne te begrijpen en van haar kant vertelt ze dat schoonheid helemaal niet gelukkig maakt. Ja, je wordt bewonderd en bemind, maar het is zo vaak alleen om je buitenkant te doen, niet om jezelf. Die openheid doet iets met Jeanne. Isabelle is de eerste in lange tijd die haar ook fysiek aanraakt. En voor je het weet ga je als kijker weer mee in het schoonheidsideaal. De mooie, engelachtige Isabelle met haar begrip, dat helend werkt voor de zielige Jeanne. Maar zo ver laat Tessa de Loo (en de film) het niet komen. Isabelles verhaal krijgt een ingrijpende zwenking.Schoonheid, je wordt ermee geboren of niet. En dat beïnvloedt je leven. Je hebt meer kans op succes en waardering, of juist op afwijzing. Maar mooi zijn kan ook tegen je werken. Schoonheid, de Bijbel – het Boek van de Bedenker en Maker ervan – bezingt het en relativeert het. Het is er, en je reageert erop, maar hoe? Heb je door hoe je een ander kunt liefhebben, waarderen, kunt afwijzen, veroordelen? De mooie en ook spannende film Isabelle zet je daarover aan het denken. De missie van Halina Reijn slaagt.

Een drietal Mossad-agenten wordt jaren na een mislukte missie om een Duitse oorlogsmisdadiger op te sporen geconfronteerd met hun beslissing om iets belangrijks te verzwijgen. De les uit The Debt: ook als geheim agent moet je een keer de waarheid vertellen.

Rachel, David en Stephan zijn jonge geheim agenten die werken voor de Mossad, de Israëlische geheime dienst. In 1965 krijgen ze de opdracht om in Oost-Berlijn een oorlogsmisdadiger op te pakken: dokter Dieter Vogel. Deze man, bijgenaamd de 'chirurg van Birkenau', voerde medische experimenten uit op gevangenen en hielp mee aan de uitroeiing van Joden. De bedoeling is om hem op te sporen, gevangen te nemen en hem uit het door de Sovjets gecontroleerde stadsdeel te smokkelen, zodat hij in Israël kan worden berecht.

Ruim 30 jaar later presenteert een trotse dochter van Rachel een boek over de spannende missie. Stephan en Rachel ontmoeten elkaar weer. Ze zijn na hun missie als helden teruggekeerd naar Israël, maar uit hun gesprek wordt duidelijk dat er iets niet helemaal goed is gegaan. Wat verzwijgen zij?

Het is geen verrassing dat de gebeurtenissen niet zo gelopen zijn als de film je aan het begin laat zien (als je vooraf de trailer van de film gezien hebt, weet je eigenlijk al teveel). Doordat die verrassing ontbreekt, is ook de spanning in het plot snel weg en zijn de onthullingen later in de film niet heel schokkend. Het is vooral jammer dat de personages onsympathiek worden door hun keuze om de waarheid te verzwijgen. Je neemt eerder afstand van ze dan dat je met hen meeleeft.

The Debt laat de consequenties zien van de leugen. Rachel, David en Stephan vergallen hun eigen leven. Aan het eind krijgt Rachel opnieuw de kans om de waarheid weg te stoppen of openbaar te maken. Helaas geeft de film meer aandacht aan allerlei spannende gebeurtenissen die zich afspelen als een slechte thriller. Dat leidt alleen maar af van het belangrijkste op dat moment: kiest Rachel voor de waarheid of niet?

Deze recensie is ook te lezen op http://www.eojongeren.nl

De beklemming van een gesloten mennonietendorp in Amerika, een moord, en het verlangen naar verlossing en vergeving. Deze ingrediënten worden in Small Town Murder Songs tot een hecht verhaal gesmeed. De soundtrack met hypnotiserend mooie muziek van de alternatieve gospelband Bruce Peninsula, draagt en verheldert de film, die veel aan de verbeelding overlaat.

De aandacht verschuift van de moord en het dorp naar lokale politiechef Walter (Peter Stormare). Het gaat vooral om hem: zijn opgekropte gemoed, zijn karakter, zijn schimmige verleden. In terugblikken krijgen we te zien hoe Walter erop los timmert. Zelfs wie lief en aardig en normaal is, zoals zijn partner en zijn politiecollega, kan zijn smeulende temperament niet tot rust brengen. Iedereen weet alles van hem, hij kan geen kant op. Walters enige hoop op verlossing en genade is verticaal – richting God. Die uitweg zoekt hij.

Er is dus een lijk, van een jonge, onbekende vrouw; grimmig moment. Voelbaar wordt hoe verpletterend zoiets uitwerkt in een klein dorp. Dat thema is oer-Amerikaans en verwijst naar het literaire nonfictieonderzoek In cold blood (Truman Capote) en de films Blood Simple, Winter’s Bone en Fargo van de gebroeders Coen. 'Dorp van niks' – stof, gruis, landerige landerijen, woedende waakhonden. Waar de vrouwen donkere rokken dragen en de taal binnensmonds is en Nederlandse kijkers vreemd-vertrouwd. Wat je daar hoort, in die korzelige dialogen, is zestiende-eeuws Nederlands, bevroren in de tijd en door een Duitse centrifuge geklutst. Het heet officieel Plaut-diitsch.

Walter moet het oplossen en krijgt nuttige assistentie uit de stad. Al snel blijkt hij lamgeslagen en niet alleen omdat de zaak een maatje te groot is voor hem. Hij had ooit iets met de vriendin van de hoofdverdachte. Als hij aanwijzingen vindt voor diens schuld, probeert hij zijn ex, Rita, te waarschuwen. Daarmee mengt hij zich in een lopend onderzoek.

Meteen in het begin zoekt Walter zijn verlossing in de doop, door onderdompeling. Hij is overrompelend blij als hij uit het water komt. Maar zijn impulsen en verleden blijven hem parten spelen. Dorpelingen roddelen en spotten met zijn ommekeer. In een gesprek in de dorpskerk zegt de 'deacon': 'Je kunt jezelf niet veranderen, maar je kunt ervoor kiezen je impulsen niet te volgen.' Het is een 'uitgebeend' verhaal, tot de karige kern teruggebracht, maar hecht en opgeladen met een grote innerlijke spanning, zowel door de bijzondere muziek (en de songteksten) als door de opgekropte uitstraling van Walter, die elk moment kan exploderen.

Het zou jammer zijn de – voor meerdere uitleg vatbare – ontknoping te verklappen, maar uiteindelijk zucht hij, gezicht bont en blauw, in dat kerkje: ‘Ik ben toch geen beest.’ Dat had de kijker al gezien, toen hij een woeste, ook al op ontploffen staande waakhond miraculeus kalmeerde. Het zit ook in een van de mooiste scènes: het moment dat hij een groot transport begeleidt en voorop rijdt als er door de straten van het stadje een mobilhome (verplaatsbare noodwoning) wordt gereden. Het heeft iets poëtisch en onmogelijks, zo’n compleet huis pardoes verplaatsen. Symbool bij uitstek voor het onmogelijke, gekwelde leven van Walter.

Wat krijg je als de Nederlandse regering besluit de monarchie en de meerpartijendemocratie af te schaffen, en zichzelf uit te roepen tot republiek? Juist, dan komt de vraag naar een geschikte president! Verkiezingen kunnen dan wel eens erg verrassend uitpakken.

Uitgebreide politieke kennis is geen vereiste om het verhaal van De president te kunnen volgen. De ultralinkse presidentskandidaat Gert Vlonder en ultrarechtse kandidate mevrouw Heesters worden overduidelijk neergezet. De link van onze Wilders naar Heesters is makkelijk gemaakt, zowel in houding als in de typische uiterlijke kenmerken. Deze twee media-iconen strijden om de felbegeerde functie van eerste president van Nederland en het volk mag kiezen.

Het verhaal wordt verteld vanuit een mogelijk toekomstperspectief voor Nederland. Opmerkelijk is daarbij de rolkeuze van de samenleving. Multicultureel Nederland is zonnig en positief in beeld gebracht. En massaal hebben we zin in een betere toekomst door middel van een sterke leider.

Ondertussen in het warme en zonnige Marokko maken we kennis met Joes (Achmed Akkabi) en zijn oom Hamid (Najib Amhali), die voor de geiten van de familie moeten zorgen. Helaas is de onhandige oom niet bepaald een goede herder en raken ze de geiten kwijt. De familie is daar uiteraard niet blij mee en het tweetal wordt naar Nederland gestuurd om geld te verdienen als illegale aspergestekers in Limburg. In dit kleine stukje Nederland kun je te kust en te keur aan (botsende) culturen, wat zorgt voor hilarische taferelen. Iedereen is ver van huis en er zijn een hoop verschillen in taal en manieren, maar toch blijkt er iets te zijn wat mensen over de hele wereld kan verbinden: de televisie. Dan wordt wel pijnlijk duidelijk dat we absurde entertainmentprogramma’s hebben af en toe.

monologen

Op de aspergeboerderij breekt brand uit; Joes redt zijn grote, Roemeense liefde Mila (Charlie Chan Dagelet) en groeit daarmee uit tot een Nederlandse held. Hij wordt de populaire running mate van Vlonder en leert luisteren naar het volk. Het komt niet geheel onverwacht: de Marokkaan Joes gaat zijn partijgenoot voorbij en wordt de eerste president van Nederland.

Maar regeren is zo makkelijk nog niet. Na de wat amateuristische monologen tijdens de verkiezingscampagne van Joes over hoe Nederland ‘beter’ zou moeten worden, volgen er machtsspelletjes tussen de regerende partijen, die niet veel afwijken van de huidige praktijk. Macht vormt overigens een grote drijfveer voor personages in de film; Hamid ziet zijn kans in mooie auto’s, spullen en vrouwen door het vele geld; Joes zet zijn macht in om de liefde van zijn leven voor zich te winnen. Toch lastig als je het van je status moet hebben.

Het idee van een illegale Marokkaanse aspergesteker die president wordt, geeft de film in het begin iets spottends; het lijkt geen gegeven om serieus te nemen. Maar in de loop van het verhaal wordt de kijker gedwongen sympathie op te brengen voor deze onervaren jongen, die het beste met iedereen voor heeft.

spiegel

De president houdt Nederland een grote spiegel voor, via uitvergrote vooroordelen en typische, maar goed herkenbare gebruiken. Dat is gedurfd, nu Nederlanders zo graag klagen en zeuren. Is de politiek van vandaag dan echt het einde der tijden, of is onze monarchie en ons democratisch stelsel zo slecht nog niet? En wie en wat bepaalt of je een ‘echte’ Hollander bent en dat je erbij mag horen, laat staan beslissingen mag nemen voor het hele volk? Het zijn allemaal serieuze vragen die naar voren komen in deze komedie, al hoef je geen hapklare antwoorden te verwachten.

Het verhaal biedt stof tot nadenken, maar het is vooral ook gewoon een film voor een breed publiek. De snelle montage zorgt voor een lekker tempo en Hollandse zelfspot typeert de humor in deze film. Achmed Akkabi vertolkt zijn rol als intelligente en gevoelige weldoener goed, door te spelen met de karaktereigenschappen van Joes. Cabaretier Najib Amhali is zichtbaar in zijn element wanneer hij de grappige Marokkaan-in-Nederland speelt. Geschikte film voor iedereen die naar Nederland wil kijken alsof het hier Amerika is, of die gewoon van oerhollandse karikatuur houdt.

Norwegian Wood is gebaseerd op de gelijknamige bestseller. Dit debuut van de Japanse schrijver Haruki Marukami verscheen in 1987 en werd mateloos populair. Het verhaal van de hoofdpersoon Toru Watanabee speelt zich af in Tokio in de woelige jaren zestig. Studentenopstanden, seksuele revolutie en meer openheid voor het westen (met name via de muziek) komen allemaal aan bod. Marukami is dol op muziek en heeft zelfs een eigen jazzbar gehad. Muziek speelt dan ook in zijn boek en in de film een belangrijke rol.

Bij het horen van 'Norwegian Wood', van The Beatles denkt hoofdpersoon Toru Watanabee terug aan de jaren waarin hij studeerde. Heftige jaren waarin dood, verlies en de zoektocht naar liefde de boventoon voeren. Kizuki, Toru's beste vriend, heeft een relatie met Naoko. Nadat Kizuki zelfmoord heeft gepleegd, vinden Toru en Naoko troost bij elkaar. Of toch niet?

Niet voor niets heeft de auteur gekozen voor jongeren die achttien, negentien zijn. Een leeftijd die symbool staat voor het begin van een lange ontdekkingstocht van de wereld om je heen. Die intensiteit en heftigheid, zoals tieners de wereld kunnen zien is mooi gevat in de film.

De film doet voor onze westerse ogen anders aan: niet alleen vanwege de Japanse taal en cultuur en de totale afwezigheid van westerse religieuze denkbeelden, maar ook door de manier van filmen; vreemd licht – soms blauwig, soms juist vooral warmgele kleuren – vervreemdende beelden zoals enorme close-ups van ogen, een mond of handen maar ook ongewone camerastandpunten, bijvoorbeeld liggend gefilmd.

Ook is er extreem veel aandacht voor seksualiteit. Er is in dit opzicht niet echt sprake van expliciete beelden maar wel van expliciete geluiden en dat roept bij de kijker misschien nog wel meer een gevoel van gene op. Alsof je ergens getuige van bent waar je geen getuige van hoort te zijn. De aandacht voor (vrije) seks moet gezien worden tegen de achtergrond van het tijdvak waarin de film zich afspeelt in combinatie met de leeftijd van de hoofdpersonen. Vrije seks is het ideaal maar in Norwegian Wood wordt juist de worsteling hiermee geschilderd.

Naoko en Toru drijven steeds verder uit elkaar. Naoko blokkeert op seksueel gebied en verliest langzaam haar grip op de wereld. Toru wordt verscheurd door schuldgevoel. Hij wil Toru niet loslaten en voelt zich verantwoordelijk voor haar maar tegelijkertijd is er een ander meisje dat hem probeert te veroveren en die hij steeds meer toelaat in zijn leven. De woorden uit 'Norwegian Wood' doen hem jaren later aan die tijd terugdenken: "I once had a girl, or should I say she once had me?" De songteksten lijken die tegenstrijdige gevoelens uitstekend te verwoorden. Zoals bijvoorbeeld in de regel: "She brings the rain, it feels like spring." Ook in de beelden wordt de strijd van de hoofdpersonen prachtig uitgetekend: een kolkende zee bij de pijn om het verlies van een vriend en geliefde, een sneeuwwitte winter bij afstand en een onmogelijke liefde, de zachte regen bij een nieuwe liefde, een eindeloos veld met zilvergrijs wuivend gras bij zorgeloos geluk.

Regisseur Anh Hung Tran legt het leven onder een vergrootglas. De aandacht voor geluiden (noedels slurpen, kwetterende vogels) en de ingezoomde beelden van gezichten zorgen ervoor dat je je als kijker moeilijk kunt onttrekken aan de pijn en de dilemma's. Tegelijk maken de verstilde, poëtische beelden en de Amerikaanse jazz de film en het leven dragelijk.

Dankzij Bokito’s ‘great escape’ in Blijdorp in 2007 wisten we al dat apen liever buiten dan binnen de tralies zijn. Rise of the Planet of the Apes maakt duidelijk dat een apenopstand vooral menselijk is.  

In de jaren zeventig komen films uit die apen voorstellen als beschaafde wezens. Ze hebben kleren aan, zijn zeer intelligent en hebben verder zo’n beetje alles wat mensen ook hebben, behalve hun huid. Maar wanneer de mens in aanraking komt met deze geciviliseerde apen gaat het mis. Hollywood maakt over deze epische strijd maar liefst vijf films - het mislukte uitstapje van regisseur Tim Burton in 2001 niet meegerekend.  

De Franse sciencefictionschrijver Pierre Boulle - die het boek schreef waar de films op gebaseerd zijn, de Apenplaneet (1963) – suggereert dat mensen steeds meer degenereren, en we weer terug zullen keren naar waar het ooit begon: bij de aap maar dan beter. Een evolutionistische manier om te zeggen dat we terug naar de schoolbank moeten. Een ontzettend pessimistisch mensbeeld. En geef hem eens ongelijk, met een Tweede Wereldoorlog achter de rug en een dreigende kernoorlog in zijn tijd.  

En nu is het niet veel anders. Natuurdocumentaires verkondigen al jaren dat de mens de neiging heeft de boel te verknoeien. Rise of the Planet of the Apes gaat door op die gedachte. De film vertelt het verhaal van Will Rodman, een wetenschapper die met behulp van mensaapje Ceasar een middel tegen Alzheimer denkt te vinden. Het vermeende medicijn ALZ-112 maakt Ceasar megaslim. Dankzij een incident belandt hij in een opvangcentrum voor apen. Ceasar weet uit te breken, en zijn mede-apen door ALZ-112 minstens zo slim te maken. De opstand begint. Maar let op hoe dat gaat. Ceasar staat als een man, en brult ‘nee!’ tegen zijn wrede verzorger. Het is de omgekeerde wereld; de mens gedraagt zich als een beest, en de aap als een mens, maar dan een betere versie.  

Wat Rise of the Planet of the Apes de moeite waard maakt, is de volledige gedigitaliseerde aap - het werk van Andy Serkis, die ook model stond voor Gollum uit The Lord of the Rings. Zijn slingerwerk is fijn om naar te kijken. Maar de menselijke karakters (de vriendin van Will is volledig overbodig) zijn erg cliché. En de afloop - met een dodelijke aftiteling als uitsmijter - is zo somber, dat je liever als aap dan als mens de bioscoop verlaat.

Deze recensie is ook te lezen op http://www.eojongeren.nl

“Zelfs al zou ik weten dat de wereld morgen in stukken uiteenvalt, ik zou toch mijn appelboom planten,” heeft Maarten Luther volgens de overlevering ooit gezegd. Dat dit serene Godsvertrouwen niet alle stervelingen is gegeven, maakt een film als Melancholia mogelijk. Twee zussen moeten ieder op hun eigen manier in het reine komen met de dreiging van een naderende planeet, die met grote waarschijnlijkheid – maar niets is zeker! – met de aarde in botsing zal komen.

De films van Lars von Trier zijn er in twee soorten: ongegeneerde melodrama’s (Breaking the Waves, Dancer in the Dark) en shockerende provocaties (Antichrist, Dogville). Melancholia is geen van beide en voor Von Triers doen zelfs opvallend publieksvriendelijk. Het leek erop dat Melancholia de boeken in zou gaan als relatief makkelijk te verteren apocalyptisch sciencefiction-familiedrama-annex-rampenfilm, maar Von Trier zou Von Trier niet zijn als hij er niet toch een controversieel tintje aan wist te geven.

De Persconferentie
Bij de wereldpremière op het Filmfestival van Cannes gaf Von Trier een rampzalige persconferentie waar hij, naast een aantal pesterige uitspraken over zijn hoofdrolspeelster Kirsten Dunst (hij kondigde aan dat hij een pornofilm met haar wilde maken), grappend uitsprak zich wel te kunnen identificeren met Adolf Hitler. Het een leidde tot het ander, tot hij zichzelf (voornamelijk om zich uit de situatie te redden) als Nazi kwalificeerde. De zwarte humor van de Deense provocateur werd tijdens de persconferentie nog wel begrepen, maar in de medialawine die volgde werden de uitspraken uit hun context gehaald en danig opgeblazen. Von Trier werd tot persona non grata verklaard en mocht niet aanwezig zijn op de prijsuitreiking waar Dunst de Gouden Palm voor Beste Actrice in ontvangst nam.

Oerstom, en buitengewoon ongepast, zo gaf ook Von Trier toe: sindsdien overschaduwt De Persconferentie alles wat over Melancholia wordt geschreven. Zonde, want de film is op zichzelf al genoeg aandacht waard. Vanaf de majestueuze en oogstrelende slowmotion proloog, gedragen door de prachtige muziek van Wagner (de prelude van Tristan und Isolde), tot het onvermijdelijke einde is de film een ongemakkelijke psychologische studie.

Het verhaal valt na de ouverture in twee hoofdstukken uiteen. In het eerste deel staat de mooie Justine (Dunst) centraal. Het is haar trouwdag, die wordt gevierd op het sprookjesachtige landgoed van haar zus Claire (Charlotte Gainsbourg) en zwager John (Kiefer Sutherland). Op het eerste gezicht lijken zij en haar bruidegom, zoals dat hoort, stralend op te gaan in elkaar. Al snel blijkt het geluk een zeepbel. Justine is te depressief om werkelijk in haar geluk te kunnen geloven. Voor de avond om is, is ze haar baan en haar kersverse man kwijt en heeft ze overspel gepleegd nog voor het huwelijk is geconsummeerd. Daarna opent hoofdstuk twee, waarin haar oudere zus Claire het perspectief draagt. Zij is altijd de rationele zus geweest, die Justine heeft verzorgd en ondersteund, vaak tegen beter weten in. Nu zij weet dat Melancholia nadert, overheerst de angst voor het einde van de wereld haar leven. Ze heeft Justine nodig om met het gevaar te kunnen omgaan.

Geen feest
Vorige films van Von Trier zijn bijna ondraaglijk, maar Melancholia is, hoewel schrijnend, toch niet shockerend te noemen. De veelbesproken naaktscène van Kirsten Dunst is op geen enkele wijze als exploitatie af te doen – het is een esthetische uitdrukking van haar binding met de aarde. Niet iedereen zal Justines keuzes begrijpen, maar het pijnlijke van Melancholia zit veel meer in de onderhuidse spanning. Von Trier maakte de film nadat hij hersteld was van een diepe depressie en in zekere zin vormt Melancholia na Antichrist een tweeluik over de zwarte krochten van de menselijke geest.

Want een depressie is geen feest en vaak totaal onbegrijpelijk voor de omstanders. Von Trier laat ons dat letterlijk voelen. Het handheld camerawerk à la Festen en Breaking the Waves zorgt ervoor dat de kijker zich even onrustig gaat voelen als de hoofdpersonages. Daarbij komt dat de familie van de bruid duidelijk niet meer ‘on speaking terms’ is. Het versterkt het ongemak van de avond, maar zorgt ook voor een lichtere noot – het gedrag van hun vader (een sterke bijrol van John Hurt) is even genânt als hilarisch. Om nog maar te zwijgen over hun ‘geniet-er-maar-van-zolang-het-duurt’ moeder (een strenge Charlotte Rampling).

Al met al was de bruiloft een fiasco.

“Ik heb het echt geprobeerd,” zegt Justine de volgende morgen tegen haar zus.
“Ja,” zucht Claire. “Je hebt het echt geprobeerd.”

Dreiging
In deel twee komt de bruiloft verder niet meer ter sprake. Alles draait om de naderende planeet, die nu ook met het blote oog te zien is. Ironisch genoeg is het juist Justine die Claire bij de hand neemt en ondersteunt. Von Trier hoorde van zijn psycholoog dat mensen die met depressie en angststoornissen te maken hebben gehad, vaak beter reageren op dreiging en rampen. Ten eerste verwachten ze toch al het ergste van het leven en ten tweede zijn ze er al eens geweest. Ze weten wat het is om tot op het bot bang te zijn en kunnen nu de situatie beter aan. De naderende planeet voelt voor Justine hetzelfde als de depressie die haar heeft overrompeld en haar leven overnam – net zoals de kleurrijke en betoverende planeet Melancholia de aarde verslindt.

Illusie van controle
Von Trier geeft treffend weer hoe de moderne mens niet meer om kan gaan met de onzekerheid van oncontroleerbare situaties. Alles moeten we in de hand houden en ombuigen naar een positieve ervaring. Wanneer die illusie van controle verstoord wordt, blijven alleen die mensen overeind die al hebben geleerd om met een totaal besef van leegte om te gaan. Toch is ook de film zelf leeg en nihilistisch in al zijn schoonheid. De apotheose is overdonderend mooi in beeld gebracht, maar blijft merkwaardig afstandelijk. De esthetische beelden zijn verstoken van ieder gevoel. Wat overheerst is melancholia en wat ontbreekt is hoop.

In de film Super 8 is een vriendenclubje van een aantal jongens een film aan het maken. Het moet een zombiefilm worden. Maar ook een detectiveverhaal. De nogal bazige Charles heeft de leiding over het project. Met een lange zomervakantie in het vooruitzicht heeft hij grootse plannen. Hij wil het zo overtuigend mogelijk aanpakken en vindt dat het verhaal nog wat meer emotie kan gebruiken. Hij vraagt daarom de mooie Alice om mee te doen. Dan kan zij de bezorgde vrouw van de detective spelen.

Als ze 's nachts stiekem op pad zijn om te filmen op een verlaten treinstation, gebeurt er vlak voor hun neus een groot ongeluk. Een goederentrein ontspoort en alle wagens denderen over elkaar heen in een gigantische ontploffing. Ze moeten rennen voor hun leven. De lading blijkt mysterieus en gevaarlijk. Het blijkt een trein van de luchtmacht, die de lading geheim wil houden en snel ter plekke is. Weer moeten ze rennen om niet ontdekt te worden.

Al snel treden er vreemde verschijnselen op: magnetrons en andere elektronische apparatuur verdwijnen, de stroom valt soms uit en beangstigend is ook dat alle honden in de omgeving zijn weggevlucht. Super 8 blijkt niet alleen een rampenfilm, maar ook een mysteriefilm. Het blijft lange tijd onduidelijk wat er aan de hand is.

De hoofdpersoon in het vriendengroepje is de jonge Joe die rouwt om het verlies van zijn moeder. Ze is enkele maanden geleden bij een ongeluk in de staalfabriek om het leven gekomen. Met zijn vader, de plaatselijke hulpsheriff, is het contact maar moeizaam. Ook hij lijdt onder het verlies van zijn vrouw en weet zich nog niet hoe hij nu als alleenstaande vader verder moet.

Elle Fanning (in de rol van Alice) is hét lichtpunt temidden van alles. Ze acteert niet alleen stukken beter dan de rest, maar is ook emotionele hart van de film. De pijn en moeite van Alice met haar vader, een alcoholist, en haar medeleven met de verdrietige Joe is voelbaar.

Het idee van regisseur J.J. Abrams (o.a. tv-serie Lost, Mission: Impossible III en de laatste Star Trek film) was om een avonturenfilm à la Spielberg's E.T. en The Goonies te maken. Super 8 is veel gewelddadiger, maar de nostalgische sfeer die de film uitademt is exact die van de inspiratiebronnen uit begin jaren '80. De film is ook een ode aan het filmmaken als hobby: met primitieve middelen, maar met veel enthousiasme en creativiteit. De titel is een verwijzing naar de gebruikte techniek uit die tijd: de Super 8 videotapes.

Niet alles klopt aan het plot en reacties van de personages zijn niet altijd geloofwaardig. De jongens schreeuwen wel van schrik om de heftige dingen die gebeuren, maar echt van streek zijn ze niet door de ontstellende dingen die ze meemaken. Voor het kloppende hart van de film is dat niet erg. Maar van de inmiddels ervaren regisseur Abrams en zeer ervaren producent Steven Spielberg zou je hierin toch wat meer vakmanschap mogen verwachten.

Super 8 laat de waarde van vriendschap zien. De pijn van het verliezen van een ouder. Maar ook dat het mogelijk is om verder te leven en die pijn los te laten. Aan het einde van de film zegt Joe tegen een belangrijke personage: "Er gebeuren nare dingen. Maar dat staat je leven niet in de weg. " Hij heeft ontdekt dat je ondanks een groot verlies verder kunt. Hij accepteert het. En uiteindelijk leert hij ook om het los te laten.

Super 8 is een nostalgische film. Emotioneel, bij vlagen sentimenteel, maar met het hart op de juiste plaats.  


Een kortere versie van deze recensie werd eerder gepubliceerd op EO-Jongeren.nl

Niets is zo vergankelijk als roem. De eens zo gevierde Mel Gibson werd massaal uitgespuwd, toen de media zijn drankprobleem en echtscheidingsperikelen breed uitmeetten. Niemand nam hem nog serieus als passionele katholiek. Ook als succesvol filmmaker bleek Gibson uitgerangeerd. Zijn enige filmoptreden in jaren, in Edge of Darkness, was meer een zwakke poging zijn hypocriete acties tijdens de productie goed te praten dan een sterke acteerprestatie. Toch verloor niet iedereen het vertrouwen in de gevallen ster. Actrice Jodie Foster toonde haar vriendschap en gunde Gibson de hoofdrol in haar eerste regieproject sinds zestien jaar. Daarmee nam ze het risico voorlopig niet uit de rode cijfers te komen. Maar zij gaf haar vriend ook de kans te laten zien dat hij bezig is met verwerking en herstel van het contact met zijn kinderen.

Net als in Edge of Darkness is de parallel met Gibsons eigen leven moeilijk te negeren. De persoonlijke betrokkenheid bij het gespeelde valt van zijn gezicht af te lezen. Zijn personage, Walter Black, was succesvol en geliefd, nu gebroken en beschonken. In gezin en werk zijn de kansen gekeerd. Maar hij gaat de strijd met zichzelf aan door te acteren: Walter uit zich via een bever. Deze handpop is amusant, maar gaat ook zelfverzekerd de regie voeren. Gibson toont deze keer het lef zichzelf te relativeren. Door de draak te steken met zijn moeilijkheden, heeft hij een even ludiek als ontroerend effect. Foster en Gibson durven in de getraumatiseerde ziel te laten kijken. En wat daarin omgaat stelt niet teleur. Het genezingsproces krijgt nergens een expliciet religieus karakter, maar is daardoor algemeen herkenbaar en verdient meer aandacht dan tot nu toe werd geoogst in Amerika. Roem moge vergankelijk zijn; echt talent laat zich niet verloochenen.

Met The Conspirator doet Robert Redford waar hij goed in is. De ervaren acteur neemt weer eens op de regisseursstoel plaats om een verhaal te vertellen met aandacht voor uitstekende acteurs. Met een goede afwisseling van beweging en rust worden ze tegen een mooie achtergrond van het negentiende-eeuwse Amerika neergezet. Een fijne montage van verschillende camerastandpunten geven zowel acteurs als menigten afwisseling en spanning zonder chaotisch te worden.

Snel wordt duidelijk wie het morele centrum van de plot is, al duurt het even voor duidelijk wat er nu precies op het spel staat. Je bent wel benieuwd wat er met de personages zal gebeuren, maar je weet niet of er nog wat betekenisvols in de film zal gebeuren. Het zal toch geen doorsnee rechtbankdrama worden?

Het verhaal speelt aan het einde van de Amerikaanse burgeroorlog en is gebaseerd op de nasleep van de moord op president Abraham Lincoln. De dader van de aanslag, John Wilkes Booth, is omgekomen nog voordat hij terecht kan staan, maar men roept evengoed om wraak. Wie ook maar indirect betrokken is bij de samenzwering wordt voor het tribunaal gesleept. Zo ook de eigenares van het pension waar de plannen beraamd werden, Mary Surratt (Robin Wright). Haar zoon blijkt tot de samenzweerders te horen, maar wat heeft ze er zelf mee te maken? De politieke krachten van de Noordelijke staten plaatsen haar met haar Zuidelijke komaf in het beklaagdenbankje en inderdaad ze heeft de schijn tegen.

De jonge advocaat Frederic Aiken (James McAvoy) krijgt haar verdediging toegewezen. Vers ontslagen uit het winnende leger van de Noordelijke staten zit hij niet te wachten op een zaak die hij niet kan winnen. Wel is hij van mening dat ook een vijand van de staat een eerlijk proces verdient. Het gaat er om hoe Amerika bedoeld is, niet hoe het geworden is.

Redford is er niet alleen een meester in de grootste gemene deler van de Amerikaanse filmkunst tot een onderhoudende rolprent te smeden, hij stelt ook de grootste gemene deler van de Amerikaanse politiek aan de orde: mogen nationale belangen zegevieren over eerlijk recht? Omdat het rechtbankdrama geen doorsnee afloop krijgt, laat hij zien dat we niet klaar zijn met deze vraag.