Ordet 0

Waardering:

4.0   (1)

Hoog in de lijsten van christelijke filmcritici als die van artsandfaith.com staat steevast de onbekende film van Deense afkomst genaamd Ordet. Voor de liefhebber van vandaag moet Ordet een van de vreemdste films in die lijsten zijn. Toch is er reden om er via blikoponeindig.nl kennis van te nemen.

Wat is er zo vreemd aan? Om te beginnen is het een toneelstuk dat in 1955 in zwart-wit verfilmd is. De acteurs bewegen zich plechtstatig door een statisch decor alsof ze over dun ijs lopen en bang zijn er door te zakken. De scènes en dialogen verlopen traag, zonder muziek of andere opsmuk. Als ze spreken dan kijken ze niet naar elkaar maar naar een of ander betekenisvol punt in de verte. Dan is ruim twee uur een lange zit. Positief gezegd, je bent je er van bewust naar een klassieker te kijken die gemaakt is volgens klassieke filmconventies, die prijzen opleverde bij de Golden Globes en het Filmfestival van Venetië. Dat vraagt inspanning van de hedendaagse kijker, waarmee overigens niks mis is.

Vreemder nog is het verhaal. Op een boerderij aan de Deense kust woont een oude boer, de weduwnaar Morten Borgen, met zijn drie zonen. De oudste zoon, Mikkel, is gelukkig getrouwd met Inger. Zij is de zwangere moeder van hun twee dochters en het zonnetje in huis. Mikkel is een goed mens maar hij heeft het christelijk geloof van zijn vader en echtgenote verloren. De tweede zoon, Johannes, heeft zijn verstand verloren toen hij theologie studeerde. Hij loopt nu te pas en te onpas Jezus na te spreken en is zo een ongemakkelijk huisgenoot voor de anderen. De jongste zoon, Anders, is verliefd op de dochter van de kleermaker.

De gebeurtenissen in het verhaal spelen zich af rond dit laatste alledaagse gegeven. Peter de kleermaker is aanhanger van een bevindelijke huisgemeente die op gespannen voet staat met de geloofsbeleving van Mortens gezin, lid van de plaatselijke kerk. Daarom weigert Peter aan Anders de hand van zijn dochter. Dit zet weer kwaad bloed tussen Morten en Peter, die star hun theologische verschillen oprakelen.

Het schijnt dat de Deense samenleving van voor de Tweede Wereldoorlog verwikkeld was in een wijdverbreid debat over evolutie, kerk en geloof. Het toneelstuk van de Deense theoloog Kaj Munk moet in dit kader gezien worden. Wie heeft er in het debat tussen de dominee en de dokter, tussen de kerkganger en de thuislezer, tussen goedheid, geloof en gewoonte een woord dat leven geeft? Munks boodschap lijkt te zijn dat er maar een is die boven de partijen staat en dat is Jezus Christus zelf. Vandaar dat de rol van de zonderlinge Johannes steeds belangrijker wordt. Hij citeert niet alleen uit de Bijbel maar lijkt profetisch te spreken over de gebeurtenissen die plaatsvinden op Borgengaard. Heeft er al iemand het geloof gehad om God om hulp te bidden en wonderen van Hem te verwachten?

Het drama loopt naar een hoogtepunt als Borgengaard in rouw wordt gedompeld. De mensen doen de stap voorwaarts om zich met elkaar te verzoenen, dat in ieder geval wel, maar Johannes stelt iedereen voor een volgende stap in het geloof, net als Jezus bij het graf van Lazarus: durf je God te vragen om het ongelooflijke? Of is dat 'alleen maar' een kinderlijke wens? Als je de moeite hebt genomen om Ordet uit te zitten dan realiseer je je opeens de beloning: centraal in deze film staan niet alleen de herkenbare emoties rond het delen van leven en dood, maar ook de diepere twijfel waarin het anker van je hele bestaan ligt. In je geloofsopvattingen en –gewoonten? In die dingen waar je zo zeker van bent en anderen mee afschrikt? Of moet je nog eens wat beter letten op de ongemakkelijke aanwezigheid van de gekke Johannes?  

Gespreksvragen
- Met welk personage heb je het meeste?
- Ook met zijn of haar geloofsbeleving?
- In hoeverre is Ordet een kritiek of juist een bevestiging van christelijk geloof?
- Hoe groot of klein lijken de verschillende personages in Ordet van God te denken?
- In hoeverre zou Johannes ook werkelijk Jezus kunnen zijn?