Le Passion de Jeanne D'Arc 0

Waardering:

5.0   (1)

De Deense regisseur Carl Theodor Dreyer breekt in zijn Le Passion de Jeanne D’Arc (1928) met heel wat filmwetten, en toch – of juist daarom - is het een meesterwerk. Wellicht omdat de mystieke cultus rondom de Franse vrijheidsstrijdster Jeanne D’Arc het best gevangen kan worden in een vreemde filmstijl.  

Dreyer had een aanleiding: Jeanne D’Arc was in 1920 door het Vaticaan heilig verklaard. Deze vijftiende-eeuwse ‘Maagd van Orleans’, hoort vroeg in haar jeugd stemmen. Van heiligen en God zelf. Ze moet haar Frankrijk bevrijden van die vermaledijde Engelse bezetter. Verkleed als  man – om niemand tot onkuisheid te verleiden – spoort ze de Franse kroonprins aan het Engelse beleg bij Orleans te doorbreken. Het lukt en de prins laat zich kronen tot koning Karel VII.  De Engelsen weten Jeanne echter te vangen en willen haar terechtstellen, om zo het koningschap van Karel VII te ondermijnen.  

Hier springt Dreyer in. Zijn film beslaat het proces. Een bij voorbaat kansloos proces. Een groep orthodoxe theologen vuurt meesmuilend een aantal verkennende vragen op haar af om vast te stellen wat voor vlees ze in de kuip hebben. Een jonge dame ongetwijfeld, kent ze het ‘Onze Vader’ wel, wie heeft haar dat geleerd? Je moeder, aha. Wil je het opzeggen? Nee, schudt ze. De theologen drijven haar in de hoek. Jeanne D’Arc is niet bepaald het grootste licht, wat verder uit haar komt zal wel niet veel soeps zijn. Dan, de vraag waar het proces om zal draaien: je denkt gezonden te zijn door God? Met wijd opengesperde ogen blikt ze omhoog: “Ik ben geboren om Frankrijk te redden.” Godslastering!  

Le Passion de Jeanne D’arc wisselt lange close-ups van een ontzette Jeanne af met schijnbare point-of-viewshots, waarin we door haar ogen kijken naar hooghartige theologen. Dreyer breekt met de filmwetten door heel weinig diepte te laten zien. Zo is door de camerahoeken vaak niet goed in te schatten hoe de personages staan ten opzichte van de achterliggende muur, zijn personages nauwelijks onder het middel gefilmd en zien we weinig voorwerpen op de achtergrond, voornamelijk witte muur of lucht, wat de personages op de voorgrond dwingt. En zelfs het lichtgebruik laat niet toe dat van de schaduwen iets van diepte is af te lezen. Daarbij filmt Dreyer herhaaldelijk vanaf een laag perspectief waardoor de rechters niet lijken te lopen, maar veel eerder over de grond lijken te zweven, als boze geesten. En zijn de gebeurtenissen of personages niet zelden aan de randen van het beeld te vinden. Misleidende camerahoeken, wilde framing en discontinuerende montage verbeelden gezamenlijk een ruimte die onaards en vol conflict is.  

Het is de vraag wat Dreyer hiermee wil zeggen. Zien we het proces vanuit Jeanne’s spirituele bewustzijn, waarin alles duivelachtig op haar afkomt? Of slechts vanuit haar waarneming, die zo is omdat ze klein en kwetsbaar is en met haar rug tegen de muur staat? Hoe vreemd de filmstijl ook is, haar geloofspsyche blijft de hele film leidraad. En beide elementen maken van de film een uitzonderlijk exemplaar. De passie van Gibson hanteert een conventionele verhalende techniek, en onderscheidt zich door de heftige inhoud van de beelden. Dat versmalt die momenten tot effectbejag en de kijker blijft toeschouwer. Dreyers film maakt de kijker, dankzij de excentrieke beeldtechniek, juist deelgenoot van het lijden van Jeanne D’Arc en laat voelen  hoe het is om met de dood voor ogen toch vast te houden aan je geloof.  

Helaas verbrandde de film om een of andere reden en heeft Dreyer tot zijn dood gedacht zijn film voorgoed kwijt te zijn. In 1981 werd de film gevonden in de kast van een conciërge in een gesticht in Oslo.  

Le Passion de Jeanne D’Arc is waarschijnlijk niet in videotheken te verkrijgen, wellicht wel in sommige bibliotheken, maar zeker vooralsnog via Youtube te zien: http://www.youtube.com/watch?v=BLBn9KK2Ss0