4 maanden, 3 weken en 2 dagen 2

Waardering:

0.0   (0)

4 maanden, 3 weken, 2 dagen is het eerste voltooide deel van een serie filmverhalen over het grauwe Roemenië onder het communistisch bewind van Ceausescu. Schrijver, regisseur en producent Cristian Mungiu focust hierin op de praktijk van de illegale abortus. Hij wekte er nogal wat discussie mee op, geholpen door het winnen van de gouden palm op het filmfestival van Cannes. Mungiu toont vooral hoe meisjes onder het totalitaire regime hun toevlucht zonder nadenken massaal bij deze noodgreep zochten met alle dramatische gevolgen van dien. We zien een studente die anno 1987 haar ongewenst zwangere kamergenote helpt bij het regelen van een illegale aborteur, een hotelkamer, de betaling en zelfs het weggooien van het gedode kindje.

Mungiu registreert slechts deze realistische situatie, zonder een moreel oordeel te vellen over de getoonde daden van de vriendinnen. Zij worden niet als voorbeeld of held geportretteerd, ook al kun je respect opbrengen voor het feit dat de studente zoveel voor haar vriendin opoffert. Mungiu houdt geen pleidooi voor legale abortus, alsof dat een veiligere, minder ingrijpende oplossing zou zijn. Ook laat hij de studentes niet tot het inzicht komen dat meer reflectie over hun seksualiteit vooraf of over (pro life-) alternatieven achteraf voor minder problemen zou hebben bezorgd. Ze concluderen met de afspraak het gebeurde nooit meer ter sprake te brengen. Maar als kijker zul je er des te meer over napraten, omdat je intussen hebt kunnen aanschouwen dat abortus – legaal of illegaal – meer kapot maakt dan je lief is. En dat verdringen geen effectieve oplossing zal zijn: de aborteur blijkt een ploert van de bovenste plank, de emotionele impact werkt als een rem op hun relaties en bezigheden en ze gooien letterlijk een kindje weg, zo maakt het secondelange inzoomen op de gedode foetus op gruwelijke wijze duidelijk.

Zo werkt de niet-veroordelende, maar alle implicaties en complicaties tonende methode van Mungiu effectief om de kijker een eigen oordeel te laten vormen over het getoonde. En dat is precies zijn bedoeling: geen gepreek, maar mensen zelf laten nadenken, nu het systeem dat niet meer voor hen doet (of liever: nalaat)… Het is alleen jammer dat de cameravoering net zo schokkend is als de inhoud, waardoor je het filmhuis met een dubbele hoofdpijn verlaat. Maar wie een aanleiding zoekt tot een open discussie, zonder het menselijk leed uit het oog te verliezen, vindt in dit indrukwekkende Roemeense docudrama een terechte winnaar.

De Gouden Palm winnaar 4 maanden, 3 weken en 2 dagen (4-3-2) handelt over een illegale abortus in het Roemenië onder Ceaucescu. Zelden heb ik een bioscoop zo bedrukt verlaten. Terneergeslagen door een grauwe, keiharde werkelijkheid die de moraalpredikers voor even de mond snoert.

Velen zullen bij het zien van de film 4-3-2 allerlei stereotype beelden over Roemenië van voor 1989 bevestigd zien. Grijstinten domineren het decor. Groezelige hotelkamers, felle tl-lichten en verlaten wijken met uitgeleefde communistische flatgebouwen. Slechts sporadisch zien we fragmenten van warmte, medemenselijkheid en onbekommerdheid, maar deze momenten worden door Cristian Mungiu even later weer in het perspectief van de kille realiteit gezet. Een leven dat bijna onverdraaglijk is. Tegelijkertijd is dit een film waarin vriendschap en verregaande solidariteit als waarden naar boven komen drijven.

Een grauwe winterdag in Roemenië, 1987. Een tijd waarin Ceaucescu de bevolkingsgroei wilde stimuleren door een embargo op anticonceptiemiddelen in te stellen en door abortus ten strengste te verbieden. We ontmoeten Gabita (Laura Vasiliu) – een jonge studente – in een stereotype Oost-Europese studentenflat. Ze blijkt zwanger te zijn en wil een abortus laten uitvoeren. Hierin wordt ze bijgestaan door haar vriendin Otilia (een zeer sterk acterende Anamaria Marinca) en rond haar centreert de film zich. Een jonge vrouw die weet hoe je je staande moet houden in een maatschappij die door en door corrupt is. Een vrouw die door haar vriendin in situaties terechtkomt die haar voor onmogelijke keuzes doet komen te staan.

4-3-2 laat op een ongekende manier zien hoe macht kan corrumperen. De macht van bureaucraten die van Otilia het uiterste vergen om uiteindelijk een hotelkamer te krijgen voor de abortus van Gabita; de macht van een arts die zwaar misbruik maakt van zijn positie; de macht van de gevestigde orde die Otilia snoeihard de mond doet snoeren. In één van de meest interessantste scènes zien we Otilia bij de ouders van haar vriend de maaltijd nuttigen. De camera staat op het uiteinde van de tafel, gericht op het hoofdeinde waar Otilia tussen haar ‘schoonouders’ zit, en schuin erachter haar vriend. We zien nauwelijks de vrienden die aan weerskanten van de tafel zitten, maar weten van hun aanwezigheid, daar het voedsel en de drank aan elkaar worden doorgegeven en vanwege hun uitgebreide conversatie. We krijgen op een magnifieke wijze inkijk in de gedachten van de gegoede burgerij in Roemenië en we zijn getuige van een vernederde Otilia. Een pijn en verdriet die weinig ruimte krijgen, want afgrijselijke uren staan haar die avond nog te wachten. De film ontvouwt zichzelf en behoeft weinig toelichting. De realiteit spreekt voor zich, maar een reflectie op het hele gebeuren wordt overgelaten aan de kijker, want de film eindigt abrupt. Het laat een grote stilte achter. Een stilte die maant tot bezinning over een onderwerp waar toen niet over gesproken mocht worden en waar nu soms totaal niet meer bij stil wordt gestaan.

Dit lijkt ook het doel te zijn van de film – bezinning. In een interview stelt Cristian Mungiu dat mensen toen en vandaag de dag de morele aspecten van abortus niet inzien. “Het is raar. 89 procent van de Roemenen is orthodox. Maar of ze echt religieus zijn, betwijfel ik. Mensen denken niet na over hun besluiten. Dat is wat ze hier onder het communisme is bijgebracht: gebruik vooral je eigen hersens niet om zelf na te denken. (…) Daarom is dit voor mij ook geen film voor of tegen abortus. Het gaat over het gebrek aan vrijheid onder Ceausescu, over het misbruik van de vrijheid daarna, en over het gebrek aan een eigen verantwoordelijkheidsgevoel.” (uit: Filmkrant, Nov. 2007)

Daarom is deze film misschien wel zo goed, omdat ze de kijker noodzaakt om een mening te vormen. Gemakkelijke antwoorden zijn er niet en gemakkelijk is deze film evenmin. Bereid je voor op een zware avond als je deze film gaat zien. Bereid je voor op gevoelens van walging en afkeer, en bovenal, bereid je voor op een bizar realistische film die zeer terecht een gouden palm heeft gewonnen.