State of Play 0

Waardering:

0.0   (0)

Menig Hollywoodklassieker bracht in beeld wat de kracht van de media kan zijn. State of Play durft vraagtekens te zetten bij de journalistieke praktijk en toe te geven dat een succes voor de media niet automatisch een maatschappelijk succes is.
Ook Johan Klein Haneveld blikt terug.Menig Hollywoodklassieker bracht in beeld wat de kracht van de media kan zijn. Alan J. Pakula’s All the President’s Men toonde hoe twee jonge reporters aan de poten van de troon van president Nixon zaagden. Oliver Stones Salvador ging over verslaggevers in oorlogsgebied El Salvador, die de harde waarheid met gevaar voor eigen leven boven water kregen. En Michael Manns The Insider vertelde hoe een programmamaker de vuile was van de tabaksindustie over zich heen kreeg toen hij het opnam voor een klokkenluider. Uiteindelijk leverden deze journalistieke inspanning en een waarheid op die de maatschappij vooruithielp, een waarheid die vooral pijnlijk was voor de ‘schuldigen’. 

Maar wat als de waarheid zo eenvoudig niet ligt? Een journalist wordt bij zijn zoektocht immers beïnvloed door verschillende belangen: politieke, economische en gerechtelijke. Daarbij komen de belangen van de krant: worden er genoeg exemplaren verkocht? Wat wil de lezer weten? Doet de journalist meer onderzoek of haalt hij zijn deadline? En wat voor een identiteit wil de krant uitstralen, ook als die geen bepaalde ideologische of confessionele overtuiging voorstaat? En niet te vergeten de persoonlijke belangen van de journalist zelf: wie vertrouwt hij? Heeft hij indirecte connecties met personen uit zijn artikelen? Wil hij zijn eigen gekleurde visie als informatie verpakken? 

Al deze aspecten komen aan de orde in State of Play. Door deze gelaagdheid biedt regisseur Kevin Macdonald (The Last King of Scotland) veelzijdigheid, waar de Hollywoodklassiekers vaak alleen de heldhaftige kant van hun verhaal belichten. State of Play durft vraagtekens te zetten bij de journalistieke praktijk en toe te geven dat een succes voor de media niet automatisch een maatschappelijk succes is. 

Nadeel van deze aanpak is dat de film boordevol zit. Sommige stappen worden erg snel genomen. Dat komt doordat de film is gebaseerd op de gelijknamige tv-serie uit 2003 die driemaal zo lang de tijd had om hetzelfde verhaal te vertellen. Deze haast doet echter weinig af aan het belang van en de impact op de kijker: je wordt aangespoord kritischer te zijn op wat er in de krant allemaal te lezen staat. En de journalist wordt aangesproken op zijn integriteit. Als journalist moet je er toch voor zorgen dat Hollywood reden heeft tot het maken van die klassieke schouderklopjesfilms! 

Met toestemming overgenomen uit het Katholiek Nieuwsblad van 26 juni 2009.


Johan Klein Haneveld (johankleinhaneveld.blogspot.com):
Het is een interessant beroep, journalist. Het vereist een speciale ongeremdheid en vasthoudendheid om 'persmuskiet' te zijn. Het woord zegt het al. Je moet irritant durven zijn. Maar vooral moeten echte journalisten een passie voor de waarheid hebben. Een drang om de leugen te ontkrachten, om de hypocrieten te ontmaskeren, om samenzweringen open te breken en de waarheid boven tafel te brengen. Helaas is dat niet altijd realiteit. In de media worden boodschappen buiten proporties opblazen, wordt van geruchten vaststaande feiten gemaakt, en de nuance wordt meestal achterwege laten. Hoeveel mensen ook uit een verlangen naar waarheid gaan schrijven, kranten, televisiezenders en tijdschriften bestaan nu eenmaal niet om ideële redenen. De media (of de aandeelhouders) willen geld verdienen, moeten daarvoor hun oplage vergroten, en dus moeten ze zorgen dat ze publiceren wat mensen willen lezen. En dat betekent: grote koppen en liefst wat drama. Dus krijg je koppen zoals: 'Het is een crisis zoals in de jaren 30 van de vorige eeuw'. Dat verkoopt. Maar het is misschien niet de realiteit.

Dit is in State of Play het dilemma voor Cameron Lynne, de hoofdredactrice van de Washington Globe. De nieuwe eigenaars van de krant willen een grotere oplage. Dat wil zeggen dat ze vaak met groot nieuws moet komen. Moet ze wachten tot haar journalisten hun verhaal sluitend hebben, of mag ze de voorlopige conclusies als feit publiceren? Wat is toegestaan om de verkoop te bevorderen? Gaat het om kwantiteit of kwaliteit?
Journalist Cal McAffrey beleeft het dilemma van de andere kant. Hij wordt steeds door de hoofdredacteur op zijn hielen gezeten met de vraag of zijn verhaal al klaar is. Aan de andere kant brengt zijn vasthoudendheid en nieuwsgierigheid hem in situaties die levensbedreigend kunnen zijn. Had hij het niet beter aan de politie kunnen overlaten? Hoeveel is het je waard om het publiek de waarheid te kunnen brengen? Je leven? Dan is er nog zijn vriend Stephen Collins, om wie het verhaal gaat. Is Cal nog objectief? Of wil hij zijn vriend gebruiken (of misbruiken) om als journalist te 'scoren'?
Collins zelf is geen journalist, maar een politicus, en ook die hebben te maken met de waarheid. Hij leidt een onderzoek naar een organisatie die huursoldaten levert waaraan binnenkort de interne veiligheid zal worden uitbesteed. Hij wil haar gekonkel openbaar maken, maar het ziet ernaar uit dat zijn morele verontwaardiging op tegenstand duidt. De gladde zakenlieden zijn kennelijk bereid erg ver te gaan om Collins in diskrediet te brengen. Maar hij heeft zelf ook iets achtergehouden voor zijn vrouw en voor het publiek. Kan hij zijn gezicht redden? Durft hij eerlijk te zijn?

En dit zijn maar een paar van de conflicten in deze film tussen waarheid en leugen. Het is al snel duidelijk dat het verzwijgen van de waarheid schadelijke gevolgen heeft voor je relaties, voor je reputatie en voor je leven. Wie de waarheid openbaar wil maken, moet er echter op rekenen dat ook dat niet makkelijk is. De meeste machten zijn namelijk gericht op het onderdrukken van de voor hen ongemakkelijke waarheid. Vooral als het gaat om geld, invloed en seks lijkt dat laatste vaak het onderspit te delven. Het zou de taak van de media moeten zijn om zoveel mogelijk de waarheid te achterhalen en de bevolking op de hoogte te brengen van wat er zich achter de schermen afspeelt. Het is volgens Jezus (Johannes 8) de waarheid die ons vrijmaakt. In dit verhaal (het blijft een film tenslotte), gebeurt dat ook. Maar dat heeft een grote prijs voor journalist Cal. Het licht van de waarheid kan scherp zijn, ontluisterend. Maar het is licht. Geen duisternis.
Het licht brengt goedheid voort en gerechtigheid en waarheid, zegt de bijbel (Efeze 5:9). Daarom is de oproep: 'Neem geen deel aan de vruchteloze praktijken van de duisternis maar ontmasker die juist, want wat daar in het verborgene gebeurt is te schandelijk voor woorden. Maar alles wat door het licht ontmaskerd wordt, wordt openbaar en alles wat openbaar wordt, is zelf licht.' (vers 11-14). En de belofte is dat uiteindelijk van ieders werk duidelijk zal worden wat het waard is. Dat wordt op de dag van het oordeel aan het licht gebracht. Dit proces wordt beschreven als vuur, dat alles wat onecht is wegbrandt en alleen de waarheid overlaat. (1 Korinthe 3:13). God is volgens de bijbel namelijk licht, en in Hem is in het geheel geen duisternis, geen onwaarheid, dat kan bij Hem niet blijven bestaan. Alleen wat echt is, de waarheid, blijft over.
Is dat iets om naar te verlangen? Ik geloof zelf van wel. Waarheid is immers altijd beter dan leugen. Het doet misschien pijn bij onszelf om aan dat scherpe licht te worden blootgesteld, omdat wij zelf ook geneigd zijn voor onszelf en voor anderen de waarheid achter te houden. Het is makkelijk en veilig illusies op te houden. We doen ons anders voor dan we zijn. We verbergen ons. Maar dat is niet hoe we bedoeld zijn. We zijn bedoeld om echt onszelf te kunnen zijn, om aan onszelf en anderen ons ware ik te laten zien. Om geen bedekking meer te hebben, geen vijgenblad. Om ons niet meer te schamen. Ik kan dat niet zelf tot stand brengen. Hoe eerlijk ik probeer te zijn, ik houd altijd wat achter (en dat is in veel situaties ook wel zo veilig). Ik kan soms niet eens mezelf eerlijk in de ogen kijken. Ik kan de duisternis, de leugen, niet uit mijn eigen leven verwijderen. Maar ik kan wel verlangen dat God dat doet. Dan moet ik misschien wel even de pijn lijden aan het licht te worden blootgesteld, maar dan ben ik wel echt. Dan ben ik heilig. Dan ben ik licht.

Oh, en de film? Ik vond hem goed. Hij was werkelijk spannend en het mysterie van het plot zat goed in elkaar. De acteurs Russel Crowe en Ben Affleck waren goed, ook de tweede (al was het gezien hun leeftijd een beetje onwaarschijnlijk dat ze kamergenoten waren geweest). Actrice Rachel McAdams (binnenkort in Sherlock Holmes) was 'easy on the eyes' (zoals ze dat in Engeland zeggen). De atmosfeer op een krantenredactie was goed weergegeven vond ik. Het einde was ook onverwacht. Geen meesterwerk, maar goed voor een aardige filmavond.