DeUsynlige (Troubled Water) 2

Waardering:

0.0   (0)

Je kunt veel meer op een orgel dan psalmen begeleiden. Keihard \'Like a bridge over troubled water\' spelen, bijvoorbeeld. Daverend, met alle registers open, terwijl je beneden in de kerkzaal herkend wordt als moordenaar.

Vergeving is helemaal niet zo eenvoudig

De Noorse regisseur Erik Poppe maakte een loodzwaar drama over schuld, vergeving en verzoening en gebruikte als achtergrond de enige plek waar die begrippen tot op het bot doordringen: de kerk. Niet dat God een grote rol heeft in het verhaal, althans op het eerste gezicht. Hoofdpersoon Jan Thomas Hansen gelooft helemaal niet dat Hij bestaat en ook voor Anna de vrouwelijke pastor met wie hij een relatie krijgt, lijkt Gods aanwezigheid vooral een vanzelfsprekende veronderstelling. Daarmee is ze voor christelijke kijkers een boeiend personage, dat met herkenbaar gemak over grote woorden als vergeving praat.

,,Heeft God een bedoeling met kwaad?’’, vraag Jan Thomas. Zonder aarzeling bevestigt Anna dat. Dit en de daaropvolgende dialoog over vergeving en verzoening keert later in de film als een boemerang terug in haar gezicht en daarmee in de schoot van de kerk. Vergeving blijkt helemaal niet zo eenvoudig, laat staan verzoening.

Jan Thomas keert na een periode in de gevangenis terug in de maatschappij en vindt een baantje als organist in een kerk. Een wonder, zegt pastor Anna. Een uitwerking van het Bijbelverhaal waarin Jezus over het water loopt: durf te geloven in het onmogelijke. De organist ziet het anders: gelovigen blijven drijven, ongelovigen zinken weg in het donkere water.

Dat water stroomt als rode draad door de hele film, met alle lagen die je daar bij kunt bedenken. Kijkers bekend met christelijke symbolen zijn dan in het voordeel: water is een teken van dood, maar ook van het schoonwassen, een markering van een nieuw begin.



Moeder in vertwijfeling

an Thomas verbergt een misdaad die ook voor kijkers stukje bij beetje onthuld wordt. En steeds lukt het Poppe om het beeld te draaien, waardoor het verhaal weer anders wordt. Jan Thomas’ betrokkenheid bij de verdwijning van een jongetje, jaren geleden, komt opnieuw tot leven na een pijnlijke confrontatie met de ouders van het kind. Dat is ook het moment waarop het perspectief plotseling overgaat van de organist naar een moeder in vertwijfeling, die hem herkent als hij het orgel vol laat lopen met emoties.

Moeder Agnes kan niet verkroppen dat de vermeende moordenaar van haar zoontje een nieuwe leven opbouwt en raakt langzaam maar zeker geobsedeerd door de organist. Ze ziet op afstand het prille geluk opbloeien tussen Jan Thomas en Anna en – dan doet het echt pijn – het zoontje van Anna, dat sprekend lijkt op haar eigen verloren kind.

Troubled Water is geen eenvoudige film, al was het maar vanwege de fragmentarische wijze van filmen. En de krachtige acteerprestaties tillen het schulddrama uit boven andere films in dit genre, waardoor het niet zo makkelijk van je afglijdt. Met name de christelijke achtergrond maakt het tot een verhaal dat dichtbij kan komen, als de kijker het toestaat.

In de rivier, het \'troubled water\', werd eerst alleen de dood gevonden. De verzoening vindt pas plaats als er een leven gered wordt, in hetzelfde water. Althans, zo lijkt het. Er zijn gradaties in kwaad en vergeving, is Poppe’s boodschap, en hij neemt geen genoegen met gelovigen die al te makkelijk de genade in stelling brengen.

De complexe gelaagdheid maakt het tot een film die je nog een keer wilt zien, waar je met elkaar over na wilt praten. Al was het maar vanwege het indrukwekkende orgelspel, zoals je het in kerken zelden hoort. En hoewel ook de Engelse titel al stof tot nadenken geeft, steekt de oorspronkelijke Noorse naam nog een stukje dieper af. DeUsynlige betekent zoveel als ‘de onzichtbaren’. En die spatie tussen ‘De’ en ‘Usynlige’ is niet zomaar weggelaten, want de eerste vier letters vormen het woord van een personage dat weliswaar onzichtbaar lijkt en toch maar net buiten beeld staat.



De regisseur maakte Troubled Water als slot van zijn zogenaamde Oslo-trilogie, waar ook de films Schpaaa (1998) en Hawaii Oslo (2004) toe behoren. De samenhang zit in de thematiek en niet in de verhalen, waardoor elke film afzonderlijk te bekijken is. 



Met toestemming overgenomen uit het Nederlands Dagblad 10-9-2009