Crash 2

Waardering:

0.0   (0)

Deze maand draaien twee heel verschillende films in de bioscoop die beide een visie bieden op de multiculturele samenleving. De Nederlandse komedie Het Schnitzelparadijs relativeert, terwijl het drama Crash de keiharde confrontatie zoekt. Voor beide benaderingen valt wel iets te zeggen.Rick de Gier is filmrecensent voor CV-Koers en de VPRO Gids.
Deze recensie werd eerder gepubliceerd in CV•Koers (oktober 2005):

Eigenlijk duurde het nog best lang voor iemand op het idee kwam een toegankelijke film te maken over de multiculturele samenleving. Acteur Mimoun Oaïssa en regisseur Albert ter Heerdt deden het vorig jaar, en hun Shouf shouf habibi! was meteen de succesvolste Nederlandse film in jaren. Dat had ongetwijfeld veel te maken met de toon van de film. Die is lekker luchtig, vol relativerende grappen over Nederlanders, Marokkanen en de hele integratiethematiek. Logischerwijs krijgt de succesformule navolging: volgend jaar bij de Vara de serie Shouf shouf! en in de bioscoop de vervolgfilm Shouf shouf barakka!

Vooroordelen
Veel filmmakers in Hollywood denken er anders over, getuige de vele confronterende analyses van de multiculturele maatschappij die daar verschijnen, of het nu in de vorm is van gelikte rechtbankdrama’s (To Kill A Mockingbird, A Time To Kill), pamfletachtige producties van filmers als Spike Lee (Malcolm X) of choquerende films als American History X en Monster’s Ball. De nieuwste genadeloze ontleding is Crash, het regiedebuut van Paul Haggis. Hij schreef eerder het mooie scenario voor Clint Eastwoods Million Dollar Baby. Plaats van handeling is Los Angeles, waar in deze film alleen eenzame, bange en individualistische mensen wonen. De opzet van de film is bekend uit eerdere LA-films als Magnolia en Short Cuts: diverse zelfstandige verhaallijnen worden losjes met elkaar verweven. We volgen onder meer een rijk, blank echtpaar dat door twee zwarte autodieven wordt overvallen, de Mexicaanse slotenmaker die hun sloten komt vervangen, een Iranese winkeleigenaar die bonje krijgt met de slotenmaker, en de broer van een van de autodieven, een invloedrijke politie-inspecteur.

Van al deze personages wordt een beeld geschetst dat later weer onderuit wordt gehaald. Haggis speelt zo een uitdagend spel met de verwachtingen en vooroordelen van de kijker. De autodieven worden bijvoorbeeld geïntroduceerd als slachtoffers van discriminatie, wanneer ze slecht worden bediend in een restaurant en op straat langs een blanke vrouw lopen die nerveus tegen haar man aankruipt. Als kijker begrijp je het gefrustreerde gesprek dat de jongens hierover voeren, tot ze hun pistolen tevoorschijn halen om de auto van het stel te jatten. Thuis betoogt de overvallen vrouw dat het haar eigen schuld was, omdat ze niet als een paranoïde racist weg wilde rennen toen de jongens op haar afkwamen. En zo komen alle personages vroeg of laat door hun eigen (sluimerende) vooroordelen en denkbeelden in de penarie, hier en daar een flink handje geholpen door het lot – oftewel de pessimistische schrijver/regisseur.

Pijnlijk
Crash zit vol grote namen als Sandra Bullock, Matt Dillon en Don Cheadle, en er wordt dan ook in de hele film uitstekend geacteerd. Vooral de eerste helft bevat veel rake dialogen en situaties, die vaak pijnlijk zijn maar wel levensecht. Paul Haggis overstelpt zijn publiek met stof tot nadenken. ,,Ik hoop het publiek een beetje door elkaar te schudden’’, licht hij toe in een interview. ,,Zodat ze naar buiten lopen en met hun vrienden gaan praten. Omdat ze boos zijn of omdat ze het er niet mee eens zijn.’’ Haggis vindt dat we geen mooie praatjes moeten verkondigen, maar angst en racisme moeten benoemen en blootleggen. Niemand is er vrij van: ,,Alle personages zijn boef én held, slachtoffer én overtreder.’’

Het verbroederende optimisme van Het schnitzelparadijs naast de bittere confrontatie van Crash zetten, is door de verschillende culturen waarin de films zijn gemaakt natuurlijk appels met peren vergelijken. Toch is het interessant dat beide filmmakers eigenlijk dezelfde idealistische opzet delen: een bijdrage leveren aan een harmonieuze multiculturele samenleving. Op beide insteken valt wel iets af te dingen – de een lacht het probleem al te naïef weg, terwijl de ander wel erg weinig ruimte openlaat voor relativering. Positief aan Het schnitzelparadijs is dat de integratieboodschap een enorm en ‘moeilijk’ publiek bereikt (waaronder veel Marokkaanse jongeren), maar op cinematografisch, emotioneel én intellectueel niveau is Crash veel interessanter.




Toevoeging door Reinier Sonneveld, geplaatst op 06-03-2007:

Wie nu onaangedaan blijft, is een menhir

Crash doet waar weinig andere films in slagen: ze schudden de kijker door elkaar en betrappen hem genadeloos op zijn denkbeelden. Lars von Trier streeft hier ook nadrukkelijk naar, maar zijn films zijn allemaal gericht op een of twee forse 'muizenvallen' aan het einde, terwijl Crash het minstens tien keer lukt.

De strategie hiertoe lijkt soms bijna mechanisch uitgevoerd, maar werkt toch keer op keer: in bijna elke scene wordt je verwachting over een personage radicaal omgedraaid. De meest verpletterende omkering is om de 'bad cop', die in het begin van de film een vrouw zo naargeestig aanrandt, dat je als kijker haast eist van de regisseur dat hij gruwelijk wordt afgestraft. Je gunt hem geen enkel lolletje meer. Tot hij een uur later diezelfde vrouw op een werkelijk heldhaftige manier redt. En daar zit je dan als kijker. Deze agent mag geen held zijn, je gunt het hem niet - maar hij is het.

Hier ligt natuurlijk een grote kwaliteit van de regisseur, die ook het scenario schreef: Paul Haggis. Hij is ook bekend van Million Dollar Baby, dat ook al speelde met verwachtingspatronen, met name de genrematige van de boksfilm, waar hij radicaal mee brak. Crash loopt voortdurend het gevaar van 'over the top', omdat elke scene emotionele ontploffingen bevat.

Sommige films zijn al de moeite waard om een enkele scene. De beginscene van 28 Days Later, de zelfmoordscene uit It's a Wonderful Life, het einde van As It Is In Heaven. Ook Crash heeft zo'n moment, waarbij een meisje even daadwerkelijk een kogel lijkt tegen te houden. Minstens een uur lang blijft de kijker in het duister of dit nu een wonder was of dat er een andere verklaring mogelijk is. Dat hij de onthulling zo lang uitstelt, duidt op een nieuwe openheid in de cinema voor het bovennatuurlijke.

Recensie door Michiel van Hout, overgenomen van www.katholieknieuwsblad.nl:
De tijd van de grote verhalen is voorbij' is het motto van het postmodernisme. We zien dat ook in Hollywoodfilms. Regisseurs kiezen er steeds vaker voor om niet één verhaal te vertellen, maar een palet van kleinere verhaaltjes rond een centraal thema. Robert Altman, die bij de afgelopen oscaruitreikingen een ere-oscar voor zijn hele oeuvre ontving, begon hier in 1993 mee met Short Cuts. Daarna verscheen het misdaadmozaïek Pulp Fiction en werd het idee toegepast op romantische komedie (Love Actually) en drugsdrama's (Requiem for a Dream en Traffic). Het mooie van dit soort films is dat er een bredere kijk op de werkelijkheid kan worden geboden dan in eendimensionale films. Ze kunnen de complexe realiteit meer recht doen. Maar de moeilijkheid van meerdere verhaallijnen is dat je het overzicht gemakkelijk kwijtraakt. Je moet de personages goed uit elkaar weten te houden, maar tegelijkertijd de dwarsverbanden zien. 

Crash (oscar ‘beste film') vertelt een mix verhalen over totaal verschillende inwoners van Los Angeles aan de hand van het thema ‘onbegrip'. Daar waar Amerika zich graag als geslaagde smeltkroes van culturen voorstelt, daar zien we hier zwarten, blanken, latino's en oosterlingen letterlijk en figuurlijk met elkaar botsen. Ze begrijpen elkaar niet vanwege verschillen in taal, gewoontes en verwachtingen. In plaats van harmonie zien we racisme, seksisme en wantrouwen.

Hoewel Crash kritisch is over Amerika, is hij niet pessimistisch. De karakters blijken namelijk meer kanten te hebben dan op het eerste gezicht lijkt. Zij die in het begin negatief en discriminerend lijken, blijken toch goede bedoelingen en zorgen te hebben en zij die in het begin sympathiek overkomen, blijken door zwakheid te falen. Door beter naar anderen te kijken en luisteren, zo houdt Crash ons als hoopvolle boodschap voor, zou het in de toekomst best beter kunnen gaan met de multiculturele samenleving.

De film lijkt qua idee en sfeer wel wat op Magnolia, maar debuterend regisseur Paul Haggis weet met Crash een net zo aangrijpend drama neer te zetten, zonder in de valkuilen te trappen. Zo is de film niet te lang en zonder overbodig aandoende subplots. Ondanks de beperkte hoeveelheid scènes zet Haggis de karakters genuanceerd neer, zonder dat hij vervalt in onrealistische situaties of extreme beelden en taalgebruik om die paar beschikbare scènes de benodigde extra kracht te geven. Crash is daarmee, hoewel ook stevig en expliciet, veel subtieler dan zijn voorgangers. Maar de titel van beste film van het jaar is wat overdreven.

Leuk motief in het geheel is overigens een beeldje van Sint-Christoffel, de heilige die tegen botsingen moet beschermen…