Das Leben der Anderen 1

Waardering:

0.0   (0)

De Duitse thriller Das Leben der Anderen is niet alleen een enorm kassucces, maar won ook 33 filmprijzen, waaronder een Oscar voor Beste Buitenlandse Film. Wat maakt dit regiedebuut van Florian Henckel von Donnersmarck (1973) zo bijzonder?Das Leben der Anderen wordt in het buitenland uitgebreid bejubeld, en verschillende filmcritici voorspellen dat deze film hét arthouse-succes van 2007 gaat worden. Hoe is zo’n succes mogelijk? Wat kan bij het moderne, door films overvoerde publiek en kritische jury’s nog zo wijd verbreid in de smaak vallen? Een luchtig verhaal over hedendaagse toponderwerpen zoals sex, macht en geld? Of de zoveelste film van een gerenommeerd regisseur? Of de volgende film van een Hollywood celebrity of diva? Das Leben der Anderen valt in geen enkele van deze categorieën. Integendeel.
Het gaat hier om een debuutfilm van een jonge Duitse filmmaker, Florian Henckel von Donnersmarck (1973). Weliswaar speel één redelijk bekend acteur mee - Sebastian Koch (onder meer bekend van films zoals Zwartboek en Amen), maar voor de rest zijn het niet echt bekende gezichten. Daarbij is Das Leben der Anderen een historische film met een zeer serieuze thematiek! Een politieke thriller. Een ‘nadenkertje’ dus.

Stasi-agent
De film speelt zich bovendien af in het Oost-Berlijn van 1984. 'Glasnost' is nog heel ver weg, de bevolking wordt onder de duim gehouden door het Ministerium für Staatssicherheit (Stasi), de Oost-Duitse geheime politie. De Stasi wordt alom gezien als een van de meest effectieve inlichtingendiensten ter wereld. Het doel van de Stasi is: alles te weten komen. Deze geheime dienst terroriseert de Duitse bevolking. De bureaucratische Stasi-agent Wiesler (Ulrich Muhle) krijgt als opdracht de succesvolle toneelschrijver Georg Dreyman (Sebastian Koch) en zijn geliefde af te luisteren. Maar hoe meer Wiesler in hun leven wordt gezogen, des te meer moeite heeft hij om zijn loyaliteit naar de staat te behouden....
Beetje bij beetje, neemt hij afstand van zijn plicht en grijpt hij niet in, maar beschermt zelfs Dreymann door onvolledige verslagen op te stellen.

Gedeelde angsten?
Wat kan verder van ons bed zijn dan de bovengenoemde thematiek? In onze tijd van luxe, privacy en vergaande vrijheid van meningsuiting? Wie wil zich nu nog bezig houden met de tijd van het communisme en de problematiek van toen? Of zijn er toch elementen die herkenbaar zijn, angsten die we vrezen, een schets van een verleden die onze toekomst zou kunnen voorstellen?
Florian Henckel bleek geïnspireerd te zijn door de angst die hij als kind voelde bij zijn in Oost-Duitsland geboren ouders. Als negenjarige ziet hij bij hen deze angst tijdens een bezoek naar Oost-Berlijn. De angst die in het land hangt als een mistgordijn, bijna zichtbaar en tastbaar. Een onbegrijpelijke angst bij het ontmoeten van mensen uit Oost en West.
En kinderen hebben een ongelofelijke antenne voor emoties.
Henckel ging op zoek naar de oorsprong van deze angst langs vele authentieke plaatsen in voormalig Oost Duitsland. Hij voerde vele gesprekken met ooggetuigen van dit regime, en het idee voor deze film werd geboren.
Daarbij werd Henckel al vanaf 1997 achtervolgt door een bepaald beeld: een man met koptelefoons zittend in een vaal vertrek, en luisterend naar buitengewoon prachtige muziek die hij eigenlijk helemaal niet wil horen. Dit beeld ontwikkelde zich langzaam tot Stasi-Kapitein Gerd Wiesler, het hoofdpersonage van Das Leben der Anderen.

Ongeheelde wonden
Het maken van de film was voor de cast en crew een bijzondere belevenis. De meeste van hen kwamen zelf uit de voormalige DDR. Deelname aan deze film bood voor hen de gelegenheid om 14 jaar na de val van de Berlijnse Muur voor het eerst van hun leven hun ervaringen met anderen te delen. Sommige wonden helen inderdaad erg langzaam. Misschien maakt de toeschouwer al kijkend dezelfde reis: zoeken naar een verklaring van de angsten uit je kindertijd. In het reine komen met vraagstukken als loyaliteit of verraad, privacy of vrijheid van meningsuiting. Beseffen dat het goede en menselijke niet een vanzelfsprekendheid is. Inzien dat de werkelijke waarde van het leven niet ligt in het materiële. In ieder geval biedt deze film genoeg stof tot reflectie over vele essentiële vraagstukken van ons bestaan.

Antwoorden
Ondanks de heftige thematiek geeft de film bijzonder veel voldoening. Wie weet komt dit juist doordat de filmmaker zelf voor alle antwoorden zorgt en de tijd neemt om alle losse verhaaleinden af te knopen. De tegenwoordig zo populaire ongeschreven regel dat een artistieke film voldoende aan de conclusie van de kijker moet overlaten, lapt hij aan zijn laars. Hij schuwt daarbij absoluut niet om aan het einde van de film de nodige sprongen in tijd te nemen. Geen jury die zich in zijn geval hieraan stoorde, sommige ongedurige kijkers op internet wel, maar mijn zegen heeft hij.